Położenie i klimat

Historia powstania

Ochrona modrzewia polskiego

Flora i fauna rezerwatu

Dojazd i dojście


Położenie i klimat


     Rezerwat „Ciechostowice" znajduje się na terenie gminy Bliżyn w leśnictwie Ciechostowice i nadleśnictwie Skarżysko. Zgodnie z podziałem fizyczno-geograficznym Polski według Kondrackiego położony jest w mezoregionie - Garb Gielniowski, w makroregionie – Wyżyna Kielecko-Sandomierska. Położony jest przy drodze z Mroczkowa, do Ciechostowic na południowo-zachodnim zboczu wzniesienia o wysokości od 345 do 560 m n.p.m. Powierzchnia jego wynosi 7,45 ha i zlokalizowana jest w od­działach: 115 i - 3,62 ha, 133 b - 1,41 ha, 134 ab - 2,40 ha.
     Gleby w rezerwacie powstały ze zwietrzeliny piaskowców triasowych zmieszanych z utworami polodowcowymi. W podłożu zalegają często ciężkie gliny pylaste, utrudniające przesiąkanie wód w głąb, co sprzy­ja gromadzeniu się jej w niektórych miejscach na powierzchni i tworzeniu się gleb torfiasto-glejowych. Przeważają gleby brunatne kwaśne, na których rozwijają się, acidofilne (kwaśne) zbiorowiska leśne. Średnia temperatura roczna wynosi +7,5°, a opady roczne osiągają wysokość 600-800 mm. Opady ciepłego półrocza wynoszą około 500 mm. Zima trwa 100 i więcej dni, a lato 60-80 dni. Liczba dni z po­krywą śnieżną wynosi 70-80. Przeważają wiatry zachodnie.
 

Historia powstania.


     Lasy szydłowieckie, na terenie których dzisiaj znajduje się rezerwat Ciechostowice w początkach XIII stulecia należały do rodu Odrowążów, których szydłowiecka linia od XV wieku nazywała się Szydłowieckimi. W połowie XVI w. dobra szydłowieckie wraz z lasami przeszły w ręce rodu Radziwiłłów. Należy odnotować, że Radziwiłłowie, będąc dobrymi gospodarzami, przy pozyskaniu drewna z własnych lasów na potrzeby górniczo-hutnicze ochraniali modrzewie, podobnie jak to było w dobrach świętokrzyskich biskupów krakowskich. W XIX w. majątek przechodzi w ręce księ­żnej Anny z Zamojskich Sapieżyny.
     Początek powstania zagajników modrzewiowych sięga jeszcze czasów przed I wojną światową. Rosjanie pozyskiwali sporo jodły wycinając las wąskimi przecinkami tzw. kulisami. Tam gdzie dziś mamy piękne zagajniki modrzewiowe wykonane były wąskie ciecia kulisowe o szerokości około 20 metrów. Z siedmiu tak powstałych kulis w dawnym 47 oddziale bez żadnej sztucznej pomocy obsiało się bocznym obsiewem cztery kulisy. Dzisiaj stanowią one starsze partie drzewostanu. Granica pomiędzy kulisami i dawnym lasem zaciera się łącząc w jedną blisko 50 ha powierzchnię.
    Z inicjatywy prof. Władysława Szafera, który już w 1921 r. apelował na łamach „Ochrony przyrody" o potrzebę objęcia ochroną większej powierzchni młodników modrzewiowych w Majdowie, nastąpiło utworzenie rezerwatu. Z dniem 9 grudnia 1928 r Minister Rolnictwa i Dóbr Państwowych wyłączył w leśnictwie Ciechostowice powierzchnię 6,84 ha, drzewostanów z udziałem modrzewia polskiego od normalnego użytkowania.
W tym miejscu należy zacytować słowa dr inż. leśnika Stanisława Barańskiego:
     "Dla pamięci przyszłych gospodarzy nadleśnictwa Skarżysko wyjaśniam, że powstanie większych partii modrzewia polskiego zawdzięczać należy klęsce kornika z lat 1929 do 1932, gdy po usunięciu jodły pozostały modrzewie jako nasienniki, które spełniły doskonale swoje zadanie."”
     W piśmie Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych z dnia 28 maja 1938 r obiekt ten uznano za ścisły rezerwat modrzewiowy. Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego rozporządzeniem z 19 marca 1953 roku uznał za właściwe nadanie rezerwatowi statusu ochrony częściowej. Nazwa rezerwatu pochodzi od nazwy leśnictwa a ta z kolei wywodzi się od miejscowości Ciechostowice.

 

Modrzew polski.

    Rezerwat znajduje się na obszarze naturalnego występowania modrzewia polskiego, jodły, buka, cisa, świerka pospolitego oraz lip drobnolistnej i szerokolistnej. W pierwszej połowie XIX wieku modrzew polski (Larix decidua subsp. polonica [Racib] Domin)stanowił intensywne zainteresowanie w kręgu polskich botaników i leśników. Główny obszar występowania tego gatunku w Polsce do dnia dzisiejszego znajduje się na terenach okolic Majdowa.
Modrzew – jak wierzono kiedyś – jest drzewem, w którym przebywają dusze ludzi zmarłych w sposób nienaturalny, śmiercią wynikłą z nagłego gniewu bożego. Nie tylko przebywają, ale i straszą żywych jękami, zwłaszcza w wietrzne dni jesienne, gdy z modrzewia sypią się złote igły. Jest to chyba jedyna niesamowitość jaką przypisują temu drzewu.
     Modrzewie należą, podobnie jak nasze pozostałe pospolite drzewa iglaste, do rodziny sosnowatych, podrodziny modrzewiowych. Różnią się od innych drzew z rodziny sosnowatych, a także pozostałych naszych gatunków iglastych tym, że zrzucają igły na zimę. Jesienią igły przebarwiają się na jasny, żółtobrązowy kolor. W ciechostowickich lasach mieszanych, w których występują modrzewie robi się bardziej kolorowo, a i wolno stojące drzewa są wówczas bardzo piękne. Wiosną modrzewie wyróżniają się barwą jasnozieloną, seledynową. Latem zachowują żywo zieloną barwę igieł.
     Wszystkie modrzewie są drzewami, o charakterystycznym pokroju z nieregularnie rozmieszczonymi konarami, rozłożonym prawie poziomo. Zasięg rodzaju obejmuje strefę klimatu chłodnego na półkuli północnej, poszczególne gatunki występują w Europie, Azji i Ameryce, niektóre osiągają koło podbiegunowe na północy lub Himalaje na południu. W Polsce występują dwa modrzewie, które dawniej uznawane były jako dwa gatunki, obecnie zaś mają rangę podgatunków w obrębie jednego gatunku - modrzewia europejskiego Larix decidua. Na zróżnicowanie naszych modrzewi pierwszy zwrócił uwagę M. Raciborski pod koniec ubiegłego wieku, lecz nie nadał nazwy wyróżnionemu przez siebie modrzewiowi polskiemu, u którego zauważył cechy zbliżające go do modrzewia syberyjskiego. Dopiero Z. Wóycicki w 1912 roku nazwał modrzewie rosnące na Górze Chełmowej w Górach Świętokrzyskich, za zgodą Raciborskiego, Larix polonica Racib.

Rok później W. Szafer podał diagnozę gatunkową tego taksonu oraz wskazał różnice w stosunku do pokrewnych modrzewi europejskiego i syberyjskiego. Takie ujęcie w systematyce zostało przyjęte w 1919 roku w l tomie fundamentalnego, XV-tomowego dzieła „Flora polska", zredagowanego przez Raciborskiego i Szafera. Również w powojennym wydaniu najpopularniejszej książki z kluczami i opisami do rozpoznawania roślin „Rośliny Polskie" W. Szafera, S. Kulczyńskiego i B. Pawłowskiego z 1953 roku, nasze modrzewie przedstawiono jako dwa gatunki.
     Dlatego przez wiele lat oba modrzewie były omawiane w innych publikacjach jako odrębne gatunki. Dopiero ostatnio w wyniku rozwoju badań i ujednolicania nazewnictwa z innymi krajami, oraz w najnowszych podręcznikach dendrologii nasze modrzewie figurują jakoLarix decidua subsp. deciduaczyli modrzew europejski typowy, oraz Larix decidua subsp. polonica, czyli modrzew europejski polski.

 

           Modrzewie nasienne oznaczone są żółtą przerywaną linią.                fot. A. Staśkowiak

     Drewno modrzewiowe jest bardzo cenne. Wartość tego drewna wynika przede wszystkim z jego wyjątkowej trwałości, oraz właściwości fizykochemicznych, którymi modrzewie przewyższają wszystkie inne nasze drzewa iglaste.Zawiera ono żywicę, jest podzielone na wąską, jasnobrązową biel i szeroką czerwonobrązową twardziel. Słoje przyrostów rocznych dobrze widoczne na wszystkich przekrojach, promienie drzewne natomiast niewidoczne gołym okiem. Na zalety tego drewna zwrócono uwagę już w starożytności polecając je szczególnie do budowy mostów. W Średniowieczu drewno modrzewi, odznaczające się dużą trwałością i odpornością na paczenie, stosowano do specjalnego wyrobu desek przeznaczonych do malowania obrazów.

 

Flora i fauna rezerwatu.


     W rezerwacie Ciechostowice stwierdzono występowanie tylko 106 gatunków roślin naczyniowych (łącznie z gatunkami synantropijnymi) i 52 gatunki mszaków. Ukształtowały się tu zbiorowiska leśne o charakterystycznym składzie i strukturze. Siedlisko leśne zaliczone zostało do lasu mieszanego wyżynnego. Obecnie drzewostany mieszane zbudowane są z: jodły pospolitej (Abies alba) z udziałem sosny zwyczajnej (Pinus silvestris), modrzewia europejskiego polskiego (Larix decidua subsp.polonica /Racib./ Domin.) oraz dębu bezszypułkowego (Quercus petraea). Rzadziej występuje buk zwyczajny (Fagus sylvatica), świerk pospolity (Picea abies), jarząb pospolity (Sorbus aucuparia). Pozostałe gatunki drzew występują nielicznie, a z krzewów pojawia się kruszyna pospolita (Frangula alnus) i bez koralowy ( Sambucus racemosa).

 

           Jesień w rezerwacie Ciechostowice.                                                 fot. A. Staśkowiak


     Pokrycie runa jest ubogie, jeśli chodzi o liczbę występujących gatunków roślin. Warstwa ta jest słabo zróżnicowana zależnie od warunków świetlnych i wilgotnościowych. Przeważają tu gatunki borowe a głównie borówka czarna (Vaccinium myrtillus), oraz konwalijka dwulistna (Maianthemum bifolium), orlica pospolita (Pteridium aquilinum), trzcinnik leśny (Calamagrostis arundinacea), jeżyna gruczołowata (Rubus hirtus). Wysoką stałość występowania a niewielki udział ilościowy mają ponadto: siódmaczek leśny (Trientalis europea), nerecznica szerokolistna (Dryopteris digiatata) i szczawik zajęczy (Oxalis acetosella). Warstwę mszystą budują głównie płonnik strojny (Polytrichum attanuatum) i rokietnik pospolity (Pleurozium schreberi). Ze świata grzybów możemy znaleźć: borowiki, maślaki, koźlarze, kurki, muchomory, huby.
    Na terenie rezerwatu jak dotąd nie prowadzono specjalnych badań faunistycznych, lecz dzięki obserwacji leśników możemy dowiedzieć się o występowaniu sarny (Capreolus capreolus), dzika (Sus scrofa), zająca (Lepus europaeus) możemy tu także spotkać jelenia (Cervus elaphus). Gady reprezentują: żmija zygzakowata (Vipera berus), zaskroniec (Natrix natrix), padalec (Anguis fragilis) a także jaszczurki. Spośród ptaków możemy zaobserwować wronę (Corvus corne cornix), sójkę (Garrulus glandarius), dzięcioły (Dendrocopos sp.), kukułkę (Cuculus canorus), sikorki (Parus sp.), rzadziej bażanta (Phasianus colchicus) i kuropatwę (Pedrix pedrix).

 

Dojazd i dojście.

 

                                     Droga wiodąca do rezerwatu.     fot. A. Staśkowiak


      Do rezerwatu najwygodniej jest dostać się z miejscowości Bliżyn udając się drogą asfaltową prowadzącą na północ początkowo przez miejscowość Mroczków, a następnie przez kompleks lasów w kierunku miejscowości Ciechostowice. Od Mroczkowa asfalt przechodzi w publiczną drogę gruntową i doprowadza zainteresowanych do granicy rezerwatu wyraźnie oznakowanej tablicami informacyjnymi.
     Możemy także skorzystać ze szlaków turystycznych, przez jego teren przebiegają dwa:
1. zielony : Majdów – Chlewiska
2.niebieski: Pogorzałe – Kużniaki Pogorzałe – cmentarz partyzancki, połączenie ze szlakiem żółtym biegnącym z dworca PKP w Skarżysku-Kam (3,5 km) – Łazy ( 6,5 km) – Majdów (8 km) – rez. Ciechostowice, połaczenie ze szlakiem czarnym (10,5 km).
3. czarny: Sołtyków PKP — rez. „Ciechostowice", • 4 km Sołtyków PKP — Mroczków (1,5 km) — rez. „Ciechostowice”, połączenie ze szlakiem niebieskim (4km).
Początek szlaku na przystanku PKP. Od dworca przechodzimy na drugą stronę torów i polną drogą w prawo dochodzimy do kościoła w Mroczkowie. Tu w lewo, asfaltową drogą do rozdroża obok kiosku „Ruchu". Stąd szeroką wysypaną żużlem drogą przez Kapturów idziemy do brzegu lasu, a następnie w prawo skos torowiskiem kolejki, osiągamy drogę utwardzoną. Nią w lewo (z prawej ok. 100 m brzeg lasu) do połączenia szlaków.
 

BODO J., STAŚKOWIAK A. 2003. Rezerwat "Ciechostowice". Las - racjonalna gospodarka i ochrona. Skarżyskie Zeszyty Ligi Ochrony Przyrody zeszyt nr 7; Skarżysko – Kamienna s.65-70