Spis treści:

Bęsica kwietniówka Biedronka siedmiokropka Biegacz skórzasty Borowik ceglastopory Bóbr Bukowa Góra Bujankowate Cofnik Cytrynek Czerwończyk fioletek Czosnek niedźwiedzi Czyżyk Dinozaury Dostojka akwilonaris Dzięcioł mały  Fiordingi Gęsi białoczelne Jemioła pospolita Karłątek kniejnik Kąkol polny Kątnik większy Kosaćce syberyjskie Kowal bezskrzydły  Kraśnik goryszowiec Kruszczyk błotny Lepiężnik biały Liczydło górskie Lilia złotogłów  Łanocha pobrzęcz Łątka dzieweczka Łunica czerwona  Łuszczak zmienny Mądziak malinowy Meta menardi Mieczyk dachówkowaty Modliszka Modraszek agestis Modraszek argiades  Modraszek dafnid Modraszek ikar  Modraszek telejus  Okratek australijski Oleica krówka Osadnik kostrzewiec Padalec zwyczajny Paśnik jaskiniowiec Pełniki europejskie Płaskonos Podkolan zielonawy Pokłonnik osiniec Pokłonnik kamilla Prosionek szorstki Przedwiośnie Przeplatka aurinia Przeziernik osowiec Przylaszczka pospolita Purchawka gruszkowata Purchawica olbrzymia Rusałka ceik Rusałka kratnik Rzemlik plamisty Sikora czarnogłowa Skałka rejowska Srokosz Strzępotek soplaczek Strzyżyk Szczerbówka ksieni Szczeżuja pospolita Szlaczkoń siarecznik Transition Facility 2004 Traszka górska Trzyszcz piaskowy Trzyszcz polny Ważka czteroplama Wielka Jodła Wielka Jodła2 Wilki  Wykwit piankowaty Zalotka czerwonawa Zalotka większa Zieleńczyk ostrężyniec Żywiec dziewięciolistny Żłobik koralowaty Żmija zygzakowata


Bóbr na kopulaku.

 

 

 

W 2005 roku w czasie całego sezonu na Kopulaku można było spotkać bobra. Przywędrował tu prawdopodobnie z Kamionki. Z luźno ułożonych pni zbudował żeremię i znacznie przebudował rosnący w pobliżu drzewostan. Pojawiał się zwykle przed świtem i żerował przez 1,5 godziny. Potem chował się w swoim mieszkaniu by znów pojawić się wieczorem.


ykwit piankowaty (Fuligo septica)

     Dnia 22.09 2004 roku podczas wycieczki na Wykus uwagę wycieczkowiczów przykuł dziwny twór, który kilkakrotnie mogliśmy obserwować. W jednym miejscu spoczywał na ziemi na butwiejących liściach a w innym miejscu wspiął się na młodą siewkę sosny. Jak się okazało jest to przedstawiciel śluzorośli - wykwit piankowaty (Fuligo septica). Zaliczany jest do saprofitów (saprofity, roztocza - organizmy cudzożywne, żywiące się martwą  materią organiczną) żyjących na butwiejącym drewnie, rozkładających się  szczątkach roślinnych, na ekskrementach lub wilgotnej glebie. Odżywia się bakteriami, zarodnikami grzybów oraz innymi mikroorganizmami.Stadium wegetatywnym jest śluzowato-galaretowata, wielojądrowa, diploidalna śluźnia, pozbawiona ściany komórkowej, początkowo bezbarwna, później zwykle żywo, żółto zabarwiona. Włośnia występuje w postaci mniej lub bardziej rozgałęzionych nitek i rurek. W ścianie zarodni, strukturach włośni lub w trzonkach występuje węglan wapnia. Pogłaskałem to nibyzwierzę - nibygrzyba i pozostawiło mi żółty ślad na dłoni.      

więcej


Oleica krówka (Meloë proscarabeus)

Podczas wędrówek na śródleśnym wrzosowisku na Lipowym Polu napotkałem dziwacznego chrząszcza z rodziny majkowatych - oleicę krówkę (Meloë proscarabeus),

Owad dziwny z wyglądu, bo ze zredukowanymi pokrywami. Dorosłe osiągają stosunkowo duże rozmiary, od 11 do 35 mm ( samice są wyraźnie większe) oraz mają przewężenie ciała dzielące głowę od tułowia, co upodabnia je do ogromnej mrówki. Ubarwienie ciała jest fioletowo-czarne, metalicznie         pobłyskujące. Posiadają skomplikowany cykl rozwojowy zwany  hipermetamorfozą. Samica składa od 4 – 10 tys. jaj, z których ylęgają się larwy. To stadium rozwojowe nosi nazwę tringulinus. Larwa musi przedostać się do gniazda dzikich pszczół, a dostaje się tam chwytając się nóg pszczół. W gnieździe odżywia się miodem oraz pszczelimi jajami, a następnie linieje i przechodzi proces przepoczwarczenia.

Broniący się owad opryskał mnie żółtawą substancją. Jak się później okazało oleice wydzielają w celach obronnych substancję zwaną kantarydyną. Jest to substancja chemiczna o silnie toksycznych właściwościach. Stanowi istotny element mechanizmu obronnego tych chrząszczy dzięki właściwościom drażniącym. Wykorzystywana do celów leczniczych jako środek moczopędny, ale nie tylko.

Otóż kantarydyna jest od dawna znanym afrodyzjakiem pod nazwą muszki hiszpańskiej, pozyskiwano ją z chrząszcza – majka lekarska, z tej samej rodziny majkowatych co nasza oleica krówka. Kantarydyna działa pobudzająco i wywołuje erekcję. Jest to środek skuteczny, to prawda. Jednakże skutki jego stosowania bywają niekiedy groźne. Kantarydyna jest substancją o silnym działaniu drażniącym i toksycznym, negatywnie wpływa na wrażliwą tkankę wewnętrznych ścian cewki moczowej. Normalnie ścianki te są wilgotne, ale podrażnienie wysusza je i pojawia się świąd. Sucha cewka moczowa staje się bardziej wrażliwa, bolesna i nasiąknięta krwią. Właśnie ten stan wywołuje erekcję. Wytrysk nasienia przez cewkę moczową nieco łagodzi podrażnienie. Erekcja powtarza się wraz z ponownym nasileniem procesu zapalnego. Mężczyzna nawet tego nie podejrzewa i jest zachwycony własną potencją. Dawniej muszki hiszpańskie stosowano tylko do leczenia zwierząt. Preparaty zawierające kantarydynę podawano ogierom, żeby pokrywały jak najwięcej klaczy. Stąd bierze swój początek reputacja muszki hiszpańskiej, jako niezawodnego środka stymulacji płciowej. Ogiery nie mogły oczywiście narzekać na uboczne działanie pobudzającego środka, ale w stosunkowo krótkim czasie kończyły swój żywot w rzeźni. Rzecz w tym, że stan zapalny cewki moczowej przenosi się na pęcherz moczowy i nerki. Ponieważ jest to proces długotrwały, mężczyźni z reguły nie wiążą bólów brzucha, częstego oddawania moczu i innych niemiłych dolegliwości z zażywaniem jakiś czas temu preparatów kantarydynowych. Lekarze jednak stanowczo ostrzegają: dziś mucha hiszpańska uczyni z mężczyzny namiętnego kochanka, a jutro - inwalidę.  

początek strony


Okratek australijski(Clathrus archeri)

Być może ocieplenie klimatu było przyczyną zasiedlenia niektórych rejonów naszego kraju przez trzy gatunki egzotyczne: mądziaka malinowego (Mutinus ravenelii) oraz przedstawicieli rodziny okratkowatych - okratka czerwonego (Clathrus ruber) i okratka australijskiego (C. archeri)

Okratek australijski to grzyb nazywany inaczej kwiatowcem australijskim. Dojrzały owocnik składa się z intensywnie różowego trzonu i 5-8 czerwonopomarańczowych  ramion, rozkładających się na kształt gwiazdy lub kwiatu - stąd nazwa. Gleba, występująca po wewnętrznej stronie ramion, wytwarza nieprzyjemny zapach zgniłej rzodkwi. Grzyb spotykano początkowo w Górach Sowich, w okolicach Gorlic i Szczawnicy, koło Biłgoraja, a ostatnio także pod Żywcem i Łebą.

 A teraz mamy go u nas. Pierwsze stanowisko w naszym mieście to okolice ulicy Ponurego, gdzie w ogrodzie u państwa

             Zajączkowskich wyrosło kilka egzemplarzy. Na stanowisku tym pojawia się od kilku   trudno ustalić czy przybył w wyniku naturalnego rozprzestrzeniania się czy został przywleczony z innym materiałem roślinnym np. z sadzonkami krzewów.

Najnowsze informacje dotyczą stwierdzenia tego gatunku latem 2004 roku w miejscowości Zaskale gm. Łączna na działce p. S. Siewierskiego.

początek strony 


Kruszczyk błotny (Epipactis palustris)

Kruszczyk błotny (Epipactis palustris) dorasta nawet do 70-ciu cm., pęd jest od dołu zielony ku górze czerwieniejący lub przybiera brązowe zabarwienie. Pokrywają go gęste, krótkie włoski. Na szerokich, lancetowatych liściach widoczne jest czerwone unerwienie. Kwiaty, jak na rodzime storczyki, są duże, ale bezwonne. Zapylaczami są przeważnie trzmiele lecz przy braku zapylaczy może dochodzić do samozapylenia. Kruszczyk błotny jest gatunkiem mało zmiennym, a różnice uwidaczniają się w zabarwieniu kwiatów (od czerwonobrązowej po zieloną).

Ten piękny gatunek występuje licznie w typowym dla niego środowisku, na granicy podmokłej łąki i torfowiska niskiego na uroczysku Pięty. Szczyt kwitnienia w bieżącym roku przypadł na środek lipca (zdjęcie obok). Wspaniale prezentowały się całe płaty porośnięte kwitnącymi storczykami

                                                              początek strony 


Dostojka akwilonaris (Boloria aquilonaris)

Jednym z ciekawszych gatunków motyli dziennych spotykanych na naszym terenie jest objęta ochroną gatunkową dostojka akwilonaris (Boloria aquilonaris). Występuje na północnych obszary Eurazji, od zachodniej Europy po Syberię. W krajach Europy środkowej i zachodniej występowanie tego gatunku ograniczone jest tylko do reliktowych populacji na torfowiskach wysokich i przejściowych. Jak podają źródła w Polsce populacje tego gatunku zachowały się tylko na północy (Pomorze, Mazury, Suwalszczyzna i Puszcza Białowieska) i południowym wschodzie kraju (Polesie, okolice Biłgoraja, Bieszczady) oraz na torfowiskach orawskich i nowotarskich.

Interesująca jest biologia tego motyla bowiem gąsienice żerują na żurawinie, zaś postacie dorosłe większą część swojego życia spędzają w obrębie   swego rodzinnego torfowiska, które zwykle nie oferują postaciom dorosłym zbyt wielu okazji do posilenia się. W okresie lotu motyli na torfowiskach kwitną kwiaty siedmiopalecznika błotnego. Preferują miejsca odkryte i nasłonecznione, unikając stanowisk na które wkroczyły już drzewa.

Dostojka akwilonaris jest gatunkiem o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej. Najlepszą formą ochrony tego motyla jest zabezpieczenie możliwie wielu środowisk jego życia, zaprzestanie nieprzemyślanej melioracji i prowadzenie ekstensywnej, tradycyjnej gospodarki.

początek strony


Przeplatka aurinia (Euphydryas aurinia)

Stałym mieszkańcem uroczyska Pięty w pobliżu Sołtykowa jest przeplatka aurinia (Euphydryas aurinia).  Jest pięknym gatunkiem motyla, który wymaga naszej pomocy z racji szybkiego zanikania spowodowanego zniszczeniem lub zaprzestaniem użytkowania wilgotnych łąk w wielu krajach europejskich i dlatego tworzone są specjalne programy ochronne np. w Anglii i Hiszpanii, aby ocalić go przed całkowitą zagładą. Środowiskiem występowania gatunku są łąki z rzędu Molinietalia, gdzie rośnie roślina żywicielska dla gąsienic czarcikęs łąkowy (Succisa pratensis). Szczególnie dobrymi miejscami są fragmenty muraw o zachodniej i południowej wystawie, na których spotykamy różne gatunki niskich i wysokich traw, obficie występuje czarcikęs i inne kwiaty. Źdźbła traw i liście są niezbędne gąsienicom do wygrzewania się na słońcu.

Motyle pojawiają się w drugiej połowie maja i w czerwcu. Samice składają jaja w pakietach na spodniej stronie liści czarcikęsu łąkowego. Od lipca do połowy sierpnia brązowo-czarne, pokryte włoskami gąsienice żerują wspólnie ukryte pod białym, jedwabnym oprzędem. Przez całą zimę hibernują wspólnie w małych oprzędach, ukryte w trawie. Młode gąsienice opuszczają oprzędy w lutym lub na początku marca i rozdzielają się. Czasami wędrują kilka metrów żeby znaleźć młode pędy czarcikęsu. Pod koniec kwietnia lub na początku maja gąsienice przekształcają się w poczwarki, z których po 2-3 tygodniach wychodzą dorosłe motyle by po rozprostowaniu skrzydeł wznieść się nad łąką.

Obawiałem się jakie straty spowoduje ubiegłoroczny pożar na uroczysku "Pięty" wszak spaleniu uległ fragment obszaru na którym występuje przeplatka aurinia. Na szczęście roślina żywicielska - czarcikęs łąkowy wypuściła nowe liście na których pożywiają się gąsienice przeplatki aurinii i przygotowują się do przepoczwarzenia aby latem łąka zapełniła się nowymi przeplatkami.                         03.05.07

 

Na czarcikęsie łąkowym na uroczysku "Pięty" rozpoczęły żerowanie gąsienice przeplatki aurinii. Co kilka metrów możemy spotkać charakterystyczne oprzędy przypominające gęste pajęczyny zawieszone tuż przy ziemi na łodygach i liściach rośliny żywicielskiej.

Czytaj więcej...

 

początek strony 


Meta menardi

    Podczas zwiedzania jaskiń możemy napotkać zwierzęta zwykle kryjące się w ich czeluściach. Również jedyna naturalna skarżyska jaskinia o pełnym sklepieniu ma swoich mieszkańców. Jednym z nich jest zamieszkujący miejsca przyotworowe najbardziej jadowity polski pająk z rodziny krzyżakowatych (Araneidae). Głowotułów jego osiąga do 15 mm długości, a wraz z odnóżmi ma rozpiętość ok 50 mm. Zaliczmy go do troglofilii lub hemitroglobiontów, tzn. zwierząt, które całe życie przebywają w jaskiniach, lecz można je również spotkać w innych miejscach charakteryzujących się podobnym środowiskiem (np. głęboko w ziemi, pod mchem lub kamieniami, w studniach, tunelach). U stropu jaskiń możemy spotkac zwisające na cienkich nitkach jedwabnych kokony osiągające ok. 20 mm średnicy. Z nich wylegają się młode pajączki, które mają większą tolerancję na światło i dzięki temu mogą wyjść z jaskini i zajmować nowe środowiska. Starsze egzemplarze pozostają stale we wnętrzu jaskini. Dlatego rozpalanie ognisk czy oddziaływanie środkami chemicznymi powoduję nieodwracalne zmiany w faunie jaskiniowej.

początek strony


Traszka górska (Triturus alpestris)

Trytony, mityczni półludzie-półwęże, groteskowe postaci z orszaku boga morza Posejdona, żyją nie tylko w mitologii starożytnych Greków. Taką bowiem nazwą (po łacinie Triturus) naukowcy określają cały rodzaj płazów - traszki. Co prawda, z makabrycznych stworów o cechach ludzkich i wężowych trytony stały się pięknymi i często bajecznie kolorowymi zwierzętami, ale ciągle towarzyszy im nimb tajemniczości i nadal pobudzają ludzką ciekawość.

 Traszka górska (Triturus alpestris) jak sama nazwa wskazuje żyje w górach (do 2500 m.n.p.m.) i wyżynnych, wyjątkowo nizinnych, obszarach Europy środkowej. Na terenie Polski spotykamy ją w Karpatach i Sudetach, a na wyżynach notowana była na rozproszonych stanowiskach w Górach Świętokrzyskich. Z literatury wynika, że występuje w paśmie głównym tj. w Łysogórach, na południe od Gór Świętokrzyskich na torfowisku Białe Ługi, a kilka lat temu spotykano ten gatunek w okolicach Majdowa.

Traszka górska jest większa i masywniejsza od zwyczajnej. Długość ciała dochodzi do 11 cm. Ciało ma walcowate, głowę wypukłą, a pysk zaokrąglony. Skóra jej jest gładka w czasie pobytu w wodzie, a na lądzie chropowata. Grzebień grzbietowy słabo zaznaczony. Grzbiet niebieskawy, ciemnobłękitny lub szary z niebieskawym nalotem. Brzuch pomarańczowożółty bez plamek. Samica jest ubarwiona mniej efektownie niż samiec. Występuje ona w różnych zbiornikach wodnych (źródła, zanieczyszczone lub sztuczne zbiorniki). Życie aktywne w wodzie na początku lub w połowie kwietnia. Jaja składa samica na początku maja, pojedynczo lub w postaci krótkich sznurów na liściach roślin albo na   zatopionych gałęziach. Larwy wylęgają się po dwóch - trzech tygodniach. Mają krótkie skrzela oraz charakterystycznie ściętą dolną krawędź płetwy ogonowej. Rozwój larw trwa około czterech miesięcy. Traszki  wychodzą na ląd pod      koniec lata. Na terenach nizinnych dojrzałość płciową osiągają po dwóch latach. W okresie życia lądowego płazy te przebywają w środowiskach o wilgotnym podłożu i zacienionych, zwykle w lasach liściastych lub mieszanych, parkach, sadach, czasem w lasach iglastych, na łąkach i skwerach. Podczas dnia chowają się w różnego typu zagłębieniach gruntu, opuszczonych norach gryzoni, pod kłodami, w mchu czy w gęstej darni. Żyjące w mieście ukrywają się także w piwnicach domów, w szparach pomiędzy betonowymi płytami i podobnych miejscach.

 W bieżącym roku ( dzięki współpracy z  innymi obserwatorami) udało się zlokalizować dwa stanowiska tego gatunku: jedno położone na terenie naszego miasta obejmuje stoki Góry Pogorzelskiej, drugie przy linii strażowej na odcinku pomiędzy drogą Majdów Szydłowiec za "Zajadem O'kej".      

                                                                                           początek strony       


Innym mieszkańcem jaskiń jest ćma szczerbówka ksieni (Scoliopteryx libatrix L.) z rodziny sówek (Noctuidae).

Zaliczamy ją do trogloksenów lub pseudotroglobiontów, czyli zwierząt, które w jaskiniach przebywają tylko przez część swojego życia (np. jaskinie służą im do spędzania w nich zimy, nocy, ukrycia się).

Skrzydła przednie ma szarobrunatne z pomarańczowymi i brązowymi polami. Pole opaski jaśniejsze niż środkowe i nasadowe. Przepaski białe: wewnętrzna i zewnętrzna podwójne i niemal proste, falista zygzakowata. Zimę spędza w stanie uśpienia, lecz ten stan dla odrętwiałych motyli jest niezbyt głęboki, dlatego też gwałtowne i znaczne ocieplenia zimą mogą je dezorientować i niepotrzebnie rozbudzać. Brak pożywienia w tym okresie powoduje, że tracą nagromadzone substancje zapasowe i giną. Ubarwienie ochronne i kształt skrzydeł (z wcięciami na wierzchołkach) upodabniają te ćmy do suchych, podniszczonych liści, które zostały nawiane do jaskini.

początek strony


 

Mądziaka malinowego na terenie Europy po raz pierwszy zaobserwowano w 1942 roku w Berlinie, gdzie prawdopodobnie został on przywleczony z Ameryki Północnej. Od tego czasu zwiększała się liczba jego stanowisk w różnych krajach Europy, także w Polsce. Spotykamy go na glebach zasobnych w próchnicę ( humusowych). Był znajdowany w szklarniach, ogrodach, parkach, na wysypiskach śmieci i zanieczyszczonych laskach, a także w zaroślach wierzbowych. Pierwsze odnotowane i podawane w literaturze stanowiska w Polsce pochodzą z połowy lat 60-tych ubiegłego stulecia (Chorzów, Warszawa, Kraków oraz wieś Przylot nad Pilicą ). W swoim ogrodzie obserwuję go od 3 lat.
Nazwa gatunku wywodzi się od malinowego koloru płodnej części grzyba pokrytej tzw. glebą. Dojrzała gleba mądziaka malinowego odznacza się mocnym i bardzo nieprzyjemnym zapachem wyczuwalnym z kilku metrów, a przywodzącym na myśl zepsute mięso ,fekalia lub zgniłą kapustę.
Owocnik w stadium młodocianym ma postać jaja 2x1,5 cm. Wzrastający owocnik rozrywa białą osłonkę na szczycie, najczęściej na dwa płaty, ale czasami nieregularnie. Zdarza się, że fragment osłonki zostaje na szczycie owocnika w postaci jak gdyby czapeczki. Receptakl może osiągnąć maksymalnie 10 cm długości, zwykle jest to jednak 6-7 cm. Jest on walcowaty, pusty w środku, gąbczasty i porowaty, u podstawy nieznacznie zwężony, a na szczycie tępo zaostrzony, czasem zakończony otworkiem. Górna część powyżej miejsca gdzie zaczyna się on zwężać to porowato-gąbczasty trzon - tzw. receptakl - jest płodna, koloru mocno malinowego i pokrywa ją oliwkowozielona gleba. Poniżej części płodnej receptakl jest biały z odcieniem malinowym, a czasami zupełnie biały.

początek strony


W tym roku userzy Skarzysko.org Madziaak i Poe znaleźli w Skarżysku te dziwne owocniki. 15 sierpnia 2005 sam odwiedziłem miejsce ich występowania i znalazłem 15 sztuk w róznym stadium rozwojowym. Owocniki purchawek są kuliste albo gruszko-podobne. Zawierają zarodniki. Rosną bezpośrednio na ziemi albo zgniłym drewnie. Niektóre są małe jak jajka, a niektóre duże jak arbuzy. Purchawica olbrzymia (Langermannia  gigantea) może zawierać 7,000,000,000,000 zarodników. Purchawica olbrzymia pęka, co umożliwia roznoszenie zarodników przez wiatr. Zarodniki są niesamowicie małe. Mają średnicę 3.5 do 5.5 mikrona. Są całkowicie suche, powodując to, że purchawica olbrzymia jest jak worek proszku. Szczep Indian Lakota (=Dakota) używał ten proszek jako lekarstwo. Stosowany był jako pewnego rodzaju bandaż; rany pokrywane były proszkiem z zarodników, który zatrzymywał krwawienie. Występowanie purchawic olbrzymich nie jest wielką sensacją. Grzyby te rosną głównie w Europie Środkowej. Największą purchawicę w województwie świętokrzyskim znaleziono w Kielcach 15 lat temu. Zasuszony i przechowywany w Akademii Świętokrzyskiej grzyb miał 170 cm obwodu i ponad 5 kg wagi. Rekord Europy należy do naszych południowych sąsiadów - tam purchawica miała ponad 20 kg.

Dziś pojechałem obmierzyć naszą skarżyską purchawicę.
Obwod - 122 cm.; kształt owalny: średnica większa - 41 cm.; średnica mniejsza - 33 cm.
Z tego wynika, że nasza jest w tym roku największą na kielecczyźnie.

początek strony


Podczas wyprawy zorganizowanej w ramach działania portalu Skarzysko On-line na Parszowie odkryto dziwne ślady (patrz background). Znajdowały się w odsłoniętej warstwie skalnej zbudowanej z  piaskowców najwyzszej część pstrego piaskowca (trias dolny) czyli RET-u. Właśnie z tych utworów opisywano tropy w okolicy Skarżyska. Podobne tropy odkryto w okolicy Baranowa (czyli okolice Rejowa). Nie udało sie jednoznacznie ustalić czy są to tropy dinozaura, czy ślady toczącego się po dnie morskim potężnego amonita.

początek strony


          Osiąga długość: 6-10 cm. Jest mięczakiem z gromady małżów. Znak rozpoznawczy brzeg zamka bez ząbków. Szczeżuja zagrzebuje się częściowo w mule a porusza się przy pomocy organu zwanego nogą. Odżywia się odfiltrowując (odcedzając), pokarm z wody. Pokarm stanowią drobne zwykle jednokomórkowe organizmy wodne (fitoplankton izooplankton) oraz detrytus (drobna zawiesina szczątków organicznych).
Spotkałem ją w okolicach wyspy gdzie Kamionka wpada do zalewu rejowskiego.

początek strony



W czasie świąt Bożego Narodzenia wybrałem się na długo przed świtem w dolinę Kamonki, aby zawczasu przygotować stanowisko do oberwacji bobrów. Zaczynało dnieć kiedy usadowiłem się nad brzegiem, rozstawiłem statyw i brałem się za ustawianie parametrów ekspozycji, gdy z kępy nadrzecznych krzaków wypłynął ... szpak ?!?!?. Szpak zimą i to pływający po wodzie? Całkowicie mi nie pasowało. Czyżby przejedzenie? "Szpak" wyszedł na brzeg. Zbliżał się do mnie. Znieruchomiałem, odpaliłem aparat, jednak mimo najlepszych chęci w półmroku minimalny czas ekspozycji wskazywał 5 sekund. Trzeba ryzykować. Szybko analizowałem cechy rozpoznawcze: wielkość szpaka, długie nogi, lekko zadarty ogonek białawo pobłyskujący i dosyć długi prawie prosty dziób. Zrobiłem kilka zdjęć. Z dość marnym skutkiem, lecz dla fachowców powinno wystarczyć. Po powrocie do domu sprawdziłem w atlasach i okazało się, że był to ... wodnik.

 początek strony



Jemioła to krzewinka o zimotrwałych, naprzeciwległych, lancetowatych i tępo zakończonych liściach. Kwiaty niepozorne (choć o miłej woni i dużej ilości nektaru), żółtawe, jednopłciowe, zebrane są po kilka w pęczki w widlastych (pseudodichotomicznych) rozgałęzieniach gałązek. Jemioła kwitnie od lutego do kwietnia. Pyłek przenoszony jest przez wabione zapachem muchy. Owocem jest pestkowiec. Kleisty miąższ otaczający pestkę zjadany jest chętnie przez ptaki, zwłaszcza jemiołuszki. Kleiste substancje znajdowały w starożytnym Rzymie zastosowanie jako lepy w pułapkach. Stąd pochodzi naukowa (łacińska) nazwa jemioły - łacińskie viscum znaczy bowiem lep. Jak wiele innych owoców endozoochorycznych - dojrzałe owoce utrzymują się na roślinie przez całą zimę.
  Powyższy okaz napotkałem przy zielonym szlaku wiodącym z Mostek do Suchedniowa, kilkadziesiat metrów od skraju lasu. Zielona kula imponuje rozmiarami. Do ustalenia pozostaje tylko podgatunek.
    W Polsce w obrębie rodzaju jemioła Viscum wyróżniano trzy gatunki, które obecnie zdegradowano do podgatunków jemioły pospolitej Viscum album.
    Najpospolitszy podgatunek typowy jemioły pospolitej Viscum album ssp. album rośnie na drzewach liściastych. Do cech diagnostycznych należy trójgraniasta lub sercowata pestka znajdująca się wewnątrz kulistego, białego owocu.
    Znacznie rzadziej spotykany jest podgatunek jemioły rozpierzchłej V. album ssp. austriacum (synonimy: V. austriacum, V. laxum) jest trudniejszy do wypatrzenia. Wyrasta bowiem na pniach i konarach drzew iglastych, zwłaszcza na sosnach, rzadziej na modrzewiach i świerkach. Różni się od jemioły pospolitej jajowatym, żółtym owocem, eliptyczną pestką i znacznie węższymi, żółto-zielonymi liśćmi.
    Najrzadziej w Polsce występuje jemioła jodłowa V. album ssp. abietis (synonim: V. abietis). Rośnie, jak nazwa wskazuje, tylko na jodle i w dodatku różni się od pozostałych podgatunków owocem jajowatym i białym, eliptyczną pestką i większymi liśćmi (do 8 cm długości i 3 cm szerokości).
                                      

początek strony


Świniogórskie lasy należą do najpiękniejszych w Polsce. Doceniają to przyrodnicy, leśnicy, myśliwi i zwolennicy surviwalu. Stanowią one pozostałość dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. O bardzo dobrej kondycji tutejszych lasów może świadczyć rozstrzygnięcie "Konkursu na najgrubsze drzewo Lasów Państwowych u progu XXI wieku". W 2002 r. Kapituła Konkursowa dokonała wyboru najgrubszych w Polsce drzew spośród zgłoszonych do konkursu. W kategorii – „Jodła pospolita" - zgłoszono wtedy jodłę pospolitą o obwodzie pierśnicowym 415 cm, rosnącą na terenie RDLP Radom w Nadleśnictwie Suchedniów w Leśnictwie Odrowążek. Potrzeba 3 osób, aby ją objąć. Zwana jest pospolicie "Wielką Jodłą" , "Wieką Damą". Trzeba wysoko zadzierać głowę, aby podziwiać jej korone ponieważ osiągnęła ponad 40 metrów wysokości . Warto dla porównania zwrócić uwagę na sylwetkę ludzką stojącą u jej podstawy. Rośnie niecałe 700 metrów od dawnej gajówki (obecnie punkt sprzedaży drewna) w kierunku Odrowążka. Staruszka liczy sobie ponad 250 lat. Jeszcze niedawno zbierano z niej szyszki w celu pozyskania materiału nasiennego. Niestety nie oparła się chorobom wieku starczego. Zaczynaja porastać ją huby co zwiastuje rychły jej koniec. Jeszcze ptaki znajdują w niej schronienie wykuwając w miękkim drewnie dziuple.

początek strony


Na początku lata, na przełomie czerwca i lipca wilgotne łąki uroczyska Pięty pokrywają się różnobarwnym kobiercem kwiatów. Wzrok przyciągają wysokie na 60 cm, gęste, wielokwiatowe, kwiatostany złożone z amarantowych kwiatów. To mieczyk dachówkowaty Gladiolus imbricatus  należący do rodziny kosaćcowatych Iridaceae.

Od dawna był wykorzystywany w medycynie ludowej i stosowany w okładach na trudno gojące się rany, a także jako składnik w „napojach miłosnych”. Wiara w jego magiczną moc sięga średniowiecza kiedy to stanowił nieodłączną część rycerskiej zbroi, ponieważ uważano, że potrafi odwrócić nieszczęście na polu walki

Gatunek ten ma wąski zakres tolerancji ekologicznej i jest związany z łąkami trzęślicowymi, miejscami podmokłymi i płytkimi torfowiskami. Należy do roślin zagrożonych wyginięciem i dlatego na podstawie „Rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną” z dnia 9 lipca 2004 r. podlega ochronie ścisłej.

Wymaga podjęcia ochrony czynnej tzn., że stanowiska jego występowania powinny być ekstensywnie eksploatowane np. poprzez koszenie łąk jesienią (dawniej w ten sposób pozyskiwano ściółkę) i usuwanie zakrzewień.

początek strony


 

Wędrując dwa lata temu jesienią zielonym szlakiem z Wykusu na Mostki na leśnej, piaszczystej drodze napotkałem trop. Odciski w wilgotnym piasku przypominał łapy psa, ale miały niespotykaną wielkość. To niemożliwe - pomyślałem sobie wtedy.

Aż tu sensacyjna informacja ukazała się w Echu Dnia z dn.1 marca 2006 roku.

.....Po raz pierwszy od trzydziestu lat na terenie województwa świętokrzyskiego pojawiły się wilki. Suchedniowscy myśliwi  znaleźli  zagryzionego przez nie jelenia, dotarliśmy też do myśliwych, którzy widzieli te zwierzęta. - informuje autor artykułu Mateusz Bolechowski.

- Przy leśnej drodze, prowadzącej do rezerwatu Świnia Góra, myśliwi z kieleckiego koła łowieckiego „Przepiórka" znaleźli rozszarpanego młodego jelenia i wiele tropów.

- Wokół zagryzionego zwierzęcia było dużo charakterystycznych śladów, potężnej, wydłużonej łapy. Takie odciski zostawiają właśnie wilki - mówi Marek Miazga, nadleśniczy Nadleśnictwa Suchedniów.

czytaj więcej..

początek strony


Chyba wiosna się zbliża bo pierwsze słoneczne promienie na odsłoniętych leśnych polankach wywabiły ze swych zimowych kryjówek pierwsze tegoroczne biedronki. Biedronka siedmiokropka (Coccinella septempunctacta), chrząszcz z rodziny biedronkowatych (Coccinellidae). Licznie występuje w Polsce. Osiąga długość 5-8 mm.  Na jej czerwonych pokrywach widoczne jest 7 czarnych kropek (stąd jej nazwa). Głowa i tułów tego chrząszcza są czarne. Biedronka spotykana jest niemal wszędzie, na uprawach rolnych, w lasach, w parkach, także w domach, gdzie znajduje się ją na kwiatkach doniczkowych lub zimującą na poddaszach i strychach. Dorosłe chrząszcze są aktywne i polują przez cały rok aż do początku jesieni, wtedy to chowają się na zimę do najróżniejszych szczelin w skałach w drzewach pod korę. Wiosną chrząszcze pojawiają się podczas pierwszych ciepłych dni.

początek strony


Fenologia - przedwiośnie.

        Przedwiośnie zwane także zaraniem wiosny – trwa średnio 40 dni, od 1 marca do 10 kwietnia. Temperatury w tym okresie wahają się od -10 do +15 stopni Celsjusza. Sygnałem jego rozpoczęcia wg. fenologów jest tajanie śniegu i wyraźne ożywienie w przyrodzie. Najważniejszym zjawiskiem fitofenologicznymi w tym okresie jest rozpoczęcie kwitnienia przez rośliny zielne: podbiał, przylaszczki, zawilce gajowe, knieć błotną, przebiśniegi, sasanki wiosenne, szafrany (krokusy) i złoć żółtą. W tym czasie zakwitają krzewy i drzewa: leszczyny, wierzby iwy, derenie, wiązy, olchy i topole. Zmiany zoofenologiczne to przede wszystkim wylot motyli, które przezimowały w kryjówkach w stanie imago. Są to takie motyle dzienne jak listkowiec cytrynek, rusałka żałobnik, rusałka pawik i rusałka pokrzywnik. Spośród kręgowców do godów przystępują płazy, a gdy tylko zakwitnie podbiał na tarliska wypłyną szczupaki. W okresie zarania wiosny na północ odlatują ptaki, które u nas zimowały: gile, jemiołuszki, kwiczoły, zięby jery, a pojawiają się przybysze z południa - skowronki, bociany białe, rudziki, szpaki, drozdy śpiewaki, zięby, kopciuszki.

Czytaj wiecej...

początek strony


Po W gminie Łączna znajduje się pomnik przyrody nieożywionej – wychodnia dewońskich piaskowców położona na północnym zboczu Bukowej Góry. Otoczenie stanowi las bukowy. Buki rosną tu w pobliżu północno – wschodniej granicy zasięgu, tworząc zespół buczyny w odmianie świętokrzyskiej ( z jodłą). Szczególnie malowniczo miejsce to prezentuje się wczesną wiosną, gdy spod liści wychylają swoje drobne, białe kwiaty przebiśniegów Galanthus nivalis i rozsiewa ostrą woń czosnek niedźwiedzi Allium ursinum.

 

Czytaj więcej...

początek strony

 


Przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis Mill.) - jest wieloletnią rośliną z rodziny jaskrowatych. Występuje na terenie Europy, na północ od Alp aż do Skandynawii. Spotykamy ją również w naszych lasach. Duże skupiska występują przy krajowej 7-ce na Górze Baranowskiej, w lasach w okolicach Parszowa i w lesie na końcu ulicy Kilińskiego. Jest gatunkiem jeszcze dość licznym.

 

Czytaj więcej...      

 

 

początek strony


Poskrzypka liliowa (Lilioceris lilii) to gatunek euroazjatycki. Wczesną wiosną, niekiedy w kwietniu lub jak w tym roku na początku maja, dorosłe osobniki przystępują do rozmnażania. Poskrzypka liliowa żeruje przede wszystkim na liliach (Lilium sp.) i szachownicach (Fritillaria sp.).

 

Czytaj więcej.....

początek strony


Czermień błotna (Calla palustris L.) jest naszym rodzimym gatunkiem występującym na terenie płn. i środk. Europy, na Syberii i w zach. części Ameryki Północnej. Jest elementem flory naszego powiatu. Niestety jak większość roślin związanych z terenami podmokłymi zmniejsza zasięg swojego występowania. Dodatkowym zagrożeniem są miłośnicy oczek wodnych, którzy pozyskują ją z naturalnych stanowisk. Nie podlega ochronie gatunkowej, lecz liczba stanowisk ciągle maleje i chyba czas na podjęcie odpowiednich decyzji.

 

Czytaj więcej....

 

początek strony

 


W lasach pojawiły się borowiki ceglastopore Boletus erythropus (Fr.) Krombh. Możemy je spotkać w borach jodłowych i świerkowych ponieważ wchodzą z nimi w mikoryzę. Borowik ceglastopory to grzyb smaczny o przyjemnym zapachu, jest chętnie zbierany przez grzybiarzy, mimo że najnowsze podręczniki o grzybach odradzają jego pozyskiwanie. Po pierwsze, niedogotowane lub niedosmażone borowiki ceglastopore są trujące! Po drugie, łatwo je pomylić z niejadalnymi lub trującymi borowikami.

 

 

 

 

Czytaj więcej....

początek strony


Żmija zygzakowata Vipera berus (Linnaeus, 1758) zamieszkuje prawie całą Europę środkową i północną (z wyjątkiem północnej części Płw. Skandynawskiego) i Azję. W Skarżysku spotkać ją możemy praktycznie wszędzie na obrzeżach miasta.

Czytaj więcej....

początek strony


Na uroczysku "Pięty" jak co roku zakwitły pełniki europejskie Trollius europaeus. Warto wybrać się tam, aby podziwiać ten wspaniały widok. Całe łany żółtych główek pełników.

 

 

Czytaj więcej..

 


Modraszek argiades Cupido argiades należy do rzadziej spotykanych motyli i zaliczany jest do gatunków narażonych na wyginięcie w Polsce (V). Udało mi sie spotkać jednego samca podczas wyjścia na bagno w Lipowym Polu. Jest to pierwsze stwierdzenie tego gatunku na naszym terenie.

 

Czytaj więcej...

początek strony


Po pełnikach na uroczysku "Pięty" nadszedł czas na kosaćce syberyjskie. Kwitną pierwsze, górne kwiaty. Jednocześnie na torfowisku (5 czerwca 2006) pojawiły się świeże tegoroczne przeplatki aurinie i górówki meduzy.


Na łąkach pobłyskują błękitem i czerwienią skrzydła modraszków. Te niewielkie, ruchliwe motylki występują na każdej łące, zalatują do ogródków przydomowych i na miejskie trawniki. Dla niewtajemniczonych są stosunkowo tudne do odróżnienia. Na zdjęciu po lewej jeden z najpospolitszych modraszków - modraszek ikarus Polyommathus icarus.

 

 

 

 

 

 

Po prawej stronie czerwończyk płomieniec Palaeochrysophanus hippothoe sfotografowany na uroczysku "Pięty". Motyle spotyka się na wilgotnych łąkach śródleśnych, polanach i na skrajach lasów. Czerwończyk ten został umieszczony na Czerwonej Liście Zwierząt  jako gatunek rzadki.


Koniec czerwca to okres kwitnięcia storczyków. W skarżyskich lasach spotkać możemy kilka gatunków. Na skrajach lasów, przy drogach występuje listera jajowata Listera ovata (fot. po lewej), podkolan zielonawy i na jednym stanowisku buławnik wielkokwiatowy (fot. po prawej). Nowe stanowisko listery odkryłem 19 czerwca 2006 na Górze Baranowskiej, a podkolana zielonawego znalazłem na Górze Skarbowej, gdzie oprócz niego rośnie czosnek niedźwiedzi i żywiec cebulkowy.

 


Dostojka akwilionaris Boloria aquilonaris (Stichel, 1809)

Na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 roku w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną. Dz. U. 220, poz.2237. kilka gatunków dostojek i przeplatek zostało objętych ochroną gatunkową. Należą do nich:
1. Boloria aquilionaris (Stichel, 1908) – dostojka akwilionaris
2. Boloria eunomia (Esper, 1799) – dostojka eunomia
3. Euphydryas maturna (Linnaeus, 1758) – przeplatka maturna
4. Euphydryas aurinia (Rottemburg, 1775) – przeplatka aurinia

Dostojka akwilionaris jest gatunkiem o bardzo wąskim zakresie tolerancji ekologicznej. Jest jednym z bardziej interesujących przedstawicieli lepidopterofauny występujących na torfowisku w Lipowym Polu. Warto nadmienić, że mimo iż areał tego gatunku obejmuje północne obszary Eurazji, od zachodniej Europy po Syberię, to w Polsce populacje dostojki akwilonaris przetrwały tylko na północy (Pomorze, Mazury, Suwalszczyzna i Puszcza Białowieska) i na południowym wschodzie kraju (Polesie, okolice Biłgoraja, Bieszczady) oraz na torfowiskach orawskich i nowotarskich. Obecność tego gatunku na naszym terenie nie była odnotowana w literaturze, aż do momentu publikacji w Skarżyskich Zeszytach LOP. Trwanie populacji uzależnione jest od obecności rośliny żywicielskiej - żurawiny błotnej Vaccinium oxycoccos, syn. Oxycoccus palustris syn. Oxycoccus quadripetalus ; ponieważ gąsienice dostojki akwilonaris żerują wyłącznie na żurawinie będąc monofagami. Dodatkową rośliną żywicielską może być modrzewnica zwyczajna (północna)Andromeda polifolia L., która również pospolicie występuje na tym torfowisku. Gatunek występuje wyspowo, gdyż dorosłe osobniki niechętnie przenoszą się na inne tereny i większą część swojego życia spędzają w obrębie torfowiska, penetrując najbliższe otoczenie w poszukiwaniu róznych gatunków kwiatów, których pyłkiemi nektarem się odżywiają. Samo torfowisko, porośnięte mchami i turzycami, nie oferuje bowiem dorosłym dostojkom zbyt wielu okazji do posilenia się - w okresie lotu motyli (druga połowa czerwca - lipiec). Na torfowisku w Lipowym Polu spotykana jest licznie. W tym roku pojawiła się nieco później 27 czerwca.

Więcej informacji tutaj....


Brzoza czarna - Betula obscura jest  gatunkiem endemiczny spotykanym głównie w Europie Środkowej na terenach Polski, Słowacji, Czech i na Ukrainie. Kora drzewa może przyjmować rożne zabarwienie od prawie białego, przez szare, ciemnobrązowe aż do smolistoczarnego. U okazu rosnącego w Skarżysku jest  bardzo ciemna. Cechą typową jest to, że  gałęzie wyrastają pod kątem prostym w stosunku do pnia. Liście znacznie różnią się od liści znanej nam brzozy brodawkowatej sposobem nerwacji, kształtem blaszki liściowej i piłkowaniem na brzegu liścia.

Czytaj więcej...

 

 

 

początek strony


Wydmy możemy spotkać nie tylko nad morzem. Wystarczy wybrać się na Rejów lub do dzielnicy Łyżwy. Znajdują się tu śródlądowe wydmy szare. Na odsłoniętych miejscach, gdzie gleba została zniszczona spotkamy zbiorowiska roślinne podobne do tych, które występują na wybrzeżu bałtyckim. Zespołem, typowym dla wydm śródlądowych jest zespół szczotlichy siwej — Spergulo - Corynephoretum. Zbiorowisko to u nas jest szeroko rozpowszechnione, z wyjątkiem obszarów podgórskich i górskich. Podstawowym gatunkiem tworzącym ten zespół i jednocześnie charakterystycznym jest szczotlicha siwa (Corynephorus canescens). Jest to trawa o typowej budowie kseromorficznej. Kseromorfizm to zespół cech anatomiczno-morfologicznych oraz fizjologicznych  przystosowujący rośliny do wegetacji w środowisku okresowo lub długotrwale suchym. U szczotlichy do tych cech należą: gruba, skutynizowana i pokryta warstwą wosku skórka (epiderma) nadająca roślinie zielonawosiny kolor, zredukowane dla zmniejszenia powierzchni transpiracji, przypominające igły liście, szeroko rozgałęziony, płytki, wiązkowy system korzeniowy umożliwiający szybkie pobieranie wody nawet podczas niewielkich opadów. Trawa nieźle znosi zasypywanie ruchomym piaskiem dzięki piętrowemu odnawianiu się kęp i zdolności tworzenia korzeni przybyszowych. Przy większym nawilgoceniu podłoża nadmiar wody pobieranej z gleby jest usuwany przez hydatody (wypotniki), czyli specjale twory na liściach służące do wydalania nadmiaru wody. Wydaje się jakby roślina była pokryta rosą. 

początek strony


Wędrując po bukowym lesie Bukowej Góry z daleka można wyczuć sromotnika smrodliwego zwanego ze względu na swój charakterystyczny kształt sromotnikiem bezwstydnym Phallus impudicus L. Pers. W środkowej Europie rodzaj sromotnik Phallus obejmuje trzy gatunki. Oprócz wymienionego powyżej należą tu także sromotnik woalkowy Phallus duplicatus Bosc. i sromotnik fiołkowy Phallus hadrianii Vent. Sromotnik bezwstydny występuje od maja do listopada pojedynczo lub w niewielkich grupach w miejscach cienistych i wilgotnych w różnych typach lasów. Trzon grzyba tzw. receptaculum jest biały, gąbczasty, porowaty a w środku pusty. Główka początkowo pokryta jest oliwkowozielonawym  śluzem, zawierającym zarodniki. Zapach dojrzałych owocników jest bardzo silny, nieprzyjemny, przypominający padlinę co  przywabia owady, które zjadają i rozsiewają zarodniki.  W średniowieczu ze sromotników przyrządzano tzw. napój miłości (prawdopodobnie wynikało to z zasugerowania jego kształtem).

początek strony


Rusałka admirał Vanessa atalanta należy do rodziny rusałkowatych Nymphalidae. Obszarem jego występowania są Azory, Wyspy Kanaryjskie, północna Afryka, Europa, częściowo Azja, północna część  Ameryki  Południowej, Gwatemala, Haiti, Bermudy, Hawaje ï Nowa Zelandia. Prawdopodobnie nie istnieje żaden podgatunek V. atalanta (chociaż w Północnej Ameryce atalanta często jest zwany ssp. rubria). Jest wytrwałym wędrowcem. Obserwowano osobniki wędrujące nocą w temperaturze bliskiej 0 stopni Celsjusza. Jesienią populacje emigrują z północnej i centralnej Europy do regionu śródziemnomorskiego w celu przezimowania. Na wiosnę, północny zasięg jest rekolonizowany przez wędrowników od południa. Motyle spotykamy w środowiskach takich jak bagna, lasy, pola, sady i ogrody. Samce admirała są terytorialistami. Wyznaczają obszar w kształcie elipsy o szerokości 4-13 m. i długości 8-24 m.. Aby ochronić ten obszar, samce oblatują go do trzydziestu razy na godzinę. Gdy pojawia się obcy samiec usiłują go odpędzić. Patrolują swoje obszary, w celu znalezienia partnerki. Siadają w nasłonecznionych miejscach, po południu, by zaczekać, aż samice będą przelatywały w pobliżu. Zapłodnione samice admirała składają jajka na górnej powierzchni roślin żywicielskich. Rozpiętość skrzydeł sięga 56 - 63mm. Spotkać go możemy w górach nawet na wysokości 2500m. Rośliną żywicielską gąsienic jest pokrzywa Urtica dioica. Gąsienice używają  nici jedwabnych dla sklejenia brzegów liścia. Zabezpieczone w ten sposób stają się niewidoczne dla drapieżników i  mogą swobodnie żerować. Gąsienice dorastają do 3.5 cm długości i występują w kilku barwnych odmianach od prawie białych, bladozielonych aż po prawie czarne biało nakrapiane. Owada doskonałego praktycznie nie można pomylić z żadnym innym gatunkiem europejskim. Jedynym podobnym do niego jest występujący na Wyspach Kanaryjskich admirał Vanessa vulcania, Który uważny jest za podgatunek indyjskiego czerwonego admirała, Vanessa indica.

początek strony


Na przełomie września i października dzięki sprzyjającej pogodzie możemy spotkać aktywnie poruszające się rodzime gady. Należy do nich zaskroniec zwyczajny Natrix natrix (Linnaeus, 1758). Jesienią licznie spotkamy młode osobniki - "sznurowadła" żwawo poruszające się w wilgotnych i ciepłych miejscach. Młode, świeżo wylęgłe zaskrońce mają ok. 15 - 20 cm długości. Dorosłe zaskrońce - samce osiągają przeciętnie długość 60 - 70 cm, zaś większe od nich samice 80 - 100 cm. Rzadko możemy spotkać osobniki mierzące do  200 cm. długości. Zabarwienie ciała jest zmienne: szare, szarozielone, oliwkowo-zielone, jasnobrązowe, białawe, zielone (z niebieskim połyskiem), brązowo-czarne a nawet czarne. Spotkałem kiedyś taką melanistyczną odmianę w okolicach Krynicy Górskiej. W pierwszej chwili myślałem nawet, że to żmija. Zaskroniec (Natrix natrix) jest najpospolitszym krajowym wężem, całkowicie nieszkodliwym. Wobec człowieka jest praktycznie bezbronny, lecz w przypadku zagrożenia stosuje samoobronę, która polega na zastosowaniu broni chemicznej ( o czym kedyś sam się przekonałem chcąc obejrzeć spód ciała 1,5 metrowego węża). Albowiem gad ten, kiedy czuje się zagrożony, wyrzuca z kloaki cuchnącą, białawą ciecz. Ze względu na bardzo ogólne podobieństwo do jadowitej żmiji bywa niestety często prześladowany przez ludzi.

początek strony


Mocnym akcentem leśnym przełomu lata i jesieni jest rykowisko.

Pierwsze przymrozki przyprószają już siwizną śródleśne łąki. Udałem się zatem w jeden z najdzikszych rejonów w naszym powiecie - na uroczysko "Pięty". Przed świtem zasiadłem na ambonie przy niewielkim cieku wodnym. Szarówka i gęste mgły wiszące nad bagiennymi łąkami nie pozwalały na użycie aparatu fotograficznego. Niedostatki obrazu rekompensowały wspaniałe głosy dzikiej przyrody. Z brzozowych zagajników, zarośli wierzbowych i trzcinowisk dochodziły głuche pomrukiwania i przeciągłe ryki, które niosły się daleko i odbijały od ściany lasu. "Pięty" stały się areną godów jeleni. Rykowisko jeleni uznawane jest za jeden z najwspanialszych akordów jesiennych puszcz i lasów. Najsilniejsze byki gromadzą wokół siebie stada łań, a następnie bronią je przed zakusami innych byków. Jeśli dojdzie do spotkania dwóch równorzędnych samców, często kończy się ono zaciekłą walką. Nie czynią one jednak sobie krzywdy. Znane są nieliczne przypadki zranienia, a nawet zadanie śmiertelnych ciosów.
W czasie rykowiska byki tak są pochłonięte godami, że praktycznie nie żerują. Po okresie godowych uniesień samce oddalają się od stad i zaszywają w niedostępne miejsca - w krótkim czasie muszą zregenerować siły, by sprostać trudom zbliżającej się zimy.

Wykorzystano:

"Na jesiennym tropie"; Przyroda Polska.

fot. www.wolinpn.pl

początek strony


Motyli krzew - z nazwą tą spotkałem się po raz pierwszy czytając książkę Arkadego Fidlera "Motyle mojego życia". Pisał w niej, że specjalnie posadził tą roślinę w swoim ogrodzie aby wypełnić go motylami. Motyli krzew to budleja Dawida (Buddleja davidii). Roślina pochodzi z Chin a nazwę rodzajową zawdzięcza zmarłemu w XVIII w. angielskiemu botanikowi Adamowi Buddle. Jest ceniona, ze względu na wyjątkową urodę kwiatów. Krzew rośnie silnie do wysokości 2 - 3 m. Liście są długie, lancetowate, piłkowane, z wierzchu zielone, od spodu pokryte szarobiałym kutnerem. Pędy łukowato przewieszają się. Główną ozdobą krzewu są kwiaty, w różnych odcieniach fioletu, różu oraz białe, pojawiające się w długich na 20 - 70 cm zwisających wiechach. Budleja kwitnie prawie bez przerwy od maja - czerwca do października - listopada, z krótką przerwą w lipcu - sierpniu. Podczas kwitnienia przyciąga roje motyli. Szczególnie przyciąga rusałki - pawiki, pokrzywniki i admirały. Jednorazowo na krzewie może przebywać kilkanaście - kilkadziesiąt sztuk. Stanowi zatem gratkę dla amatorów fotografii przyrodniczej.

początek strony


Jednym z najładniejszych grzybów krajowych jest bez watpienia muchomor czerwony (Amanita muscaria). Nazwa wywodzi sie od tego, że nasi przodkowie uzywali go do trucia much. Jest rozpowszechniony w całej Polsce. Należy do rodziny drobnołuszczakowatych (Pluteaceae). Spotykany często w okolicach Skarżyska. Owocniki wyrastają w młodych zagajnikach brzozowych, lub sosnowo-brzozowych, ale spotkać je możemy także w innych lasach liściastych, iglastych i mieszanych. Pojawiają się od lipca do listopada. Z obserwacji grzybiarzy wynika, że w okresie największego wysypu tego muchomora następuje wysyp borowików. Łatwo go rozpoznać i trudno pomylić z innym grzybem, lecz trzeba pamiętać w razie pomyłki lub świadomego działania, że jest gatunkiem silnie trujący i może spowodować nawet  śmiertelne zatrucie. Głównymi substancjami trującymi są muscymol i kwas ibotenowy. Muscymol  ( muscimol, panteryna) czyli 5-(aminometylo)-3-izoksazolol to alkaloid muchomora czerwonego o właściwościach odurzających. Muscymol nie podlega przemianom metabolicznym w organizmie i jest wydalany w postaci niezmienionej. Wykorzystywane to było przez koczownicze plemiona syberyjskie takie jak Ewenkowie, Czukcze czy Kamczadałowie, którzy zbierali muchomory, suszyli i zabierali na wędrówkę. W długie zimowe noce odurzali się nimi, a ponieważ substancje zawarte w muchomorach nie podlegają przemianie w organizmie, gromadzili własny mocz by go wykorzystać ponownie w celu odurzenia. Swoista urynoterapia. Muchomory są także ulubionym pożywieniem dla hodowanych przez te plamiona reniferów. Renifery potrafią wygrzebywać je nawet spod śniegu. Plemienni szamani obserwowali odurzone zwierzęta, a nawet wykorzystywali ich mocz w obrzędach. Wprawiali się w stan transu, w którym nawiązywali kontakt z Wielkim Reniferem. Ponieważ alkaloidy zawarte w muchomorach powodują wizję lotu - być może stąd wzięła się legenda o Św. Mikołaju lecącym na saniach zaprzęgniętych w renifery. Wywar z    muchomora czerwonego (Amanita muscaria) zwany "soma" stosowany był już w okresie neolitu. Świadczyć o tym mogą motywy zdobnicze przypominające blaszkowate hymenium tego grzyba znajdowane na glinianych naczyniach pochodzących z tego okresu. Średnia narkotyczna dawka muscymolu to 10-15 mg. Jednak muscymol występuje w muchomorze czerwonym w śladowych ilościach, ale może powstać w wyniku rozpadu kwasu ibotenowego, którego jest znacznie więcej (0,1% suchej masy grzybów). Muscymol zawarty w muchomorach zaczyna działać już po 15 minutach od spożycia i powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe (wymioty, biegunka, bóle brzucha), a także uczucie osłabienia i dezorientacji, szum w uszach. Halucynacje - jeśli pojawią się - są to głównie halucynacje wzrokowe typowe dla większości środków halucynogennych. Pojawiają się od pół do półtorej godziny po spożyciu, Przy cięższych zatruciach objawami są: pobudzenie psychoruchowe, narastające aż do szału, wzrost napięcia mięśniowego, drgawki, zaczerwienienie skóry, wzrost temperatury nawet do 40°. Po fazie pobudzenia osoba zatruta zapada w sen a objawy ustępują po kilku, kilkunastu godzinach. W skrajnie ciężkich zatruciach po spożyciu dużej ilości grzybów może dojść do śpiączki, a nawet do zgonu, z powodu niewydolności krążeniowo-oddechowej.

początek strony


W dniach 14-15 listopada 2006 uczestniczyłem w warsztatach organizowanych w ramach projektu Transition Facility 2004, w zakresie opracowania planów renaturyzacji siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków na obszarach Natura 2000 oraz planów zarządzania dla wybranych gatunków objętych Dyrektywą Ptasią i Dyrektywą Siedliskową. Projekt jest realizowany we współpracy z Królestwem Wielkiej Brytanii oraz Królestwem Niderlandów. Warsztaty odbywały się w Ośrodku Wypoczynkowym „Jodełka” w Świętej Katarzynie. Tematem było „Opracowanie planu zarządzania dla gatunku motyla przeplatka aurinia Euphydryas aurinia”. Prowadzącymi byli, ze strony angielskiej -  dr Keith Porter, a ze strony polskiej - dr Krzysztof Pałka z Uniwersytetu Marie Curie Skłodowskiej w Lublinie. Do udziału zaproszono m.in. przedstawicieli Parków Narodowych i Krajobrazowych,  przedstawicieli Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Ośrodków Doradztwa Rolniczego, leśników, nauczycieli, reprezentantów towarzystw przyrodniczych (Towarzystwa Ochrony Motyli, Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody, Stowarzyszenia Chrońmy Mokradła CMOK ) i organizacji ekologicznych (Regionalnego Centrum Ekologicznego na Europę Środkową i Wschodnią (REC).

Celem pierwszego dnia było przekazanie informacji podstawowych nt. projektu i Natury 2000 oraz wymiana aktualnych  informacji o gatunku i jego uwarunkowaniach. Zaprezentowano opis cyklu życia przeplatki aurinii, jej wymogi siedliskowe oraz zmiany sukcesyjne w siedliskach występowania gatunku. Odniesiono się do najistotniejszych kwestii związanych z zarządzaniem siedliskiem aurinii. Odbyły się także zajęcia terenowe na stanowiskach, gdzie stwierdzono występowanie przeplatki.

Pozwoliło to na zapoznanie się ze śladami żerowania gąsienic, z budową i lokalizacją gniazd zimowych. Drugiego dnia rozwiązywano problemy dotyczące zagrożeń i sposobów przeciwdziałania, zakreślono plan ukierunkowujący działania, których celem ma być restytucja gatunku i ustalenie warunków jego prawidłowego bytowania na istniejących już stanowiskach. Zagadnienia te są szczególnie interesujące ze względu na stwierdzenie przeze mnie występowania tego gatunku na dwóch stanowiskach w powiecie skarżyskim. Udział w projekcie pozwoli na określenie warunków, które umożliwią zachowanie tego gatunku na istniejących stanowiskach, a być może wpłyną na zwiększenie zasięgu jego występowania.

początek strony

W dniach 16 – 17 stycznia 2007 już po raz drugi w Świętej Katarzynie odbyły się warsztaty dotyczące „Opracowania planu zarządzania dla gatunku motyla przeplatka aurinia”. Warsztaty zorganizowane zostały w związku z realizacją projektu w ramach Transition Facility 2004 – „Opracowanie planów renaturyzacji siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków na obszarach Natura 2000 oraz planów zarządzania dla wybranych gatunków objętych Dyrektywą Ptasią i Dyrektywą Siedliskową”, który realizowany jest we współpracy bliźniaczej z Królestwem Wielkiej Brytanii oraz Królestwem Niderlandów. Tak jak poprzednio prowadzącym był dr Krzysztof Pałka z Uniwersytetu Marie Curie Skłodowskiej w Lublinie. Stronę angielską reprezentował  dr Keith Porter z English Nature. Do udziału zostali zaproszeni m.in. Marcin Sielezniew - Prezes Towarzystwa Ochrony Motyli Zakład Zoologii Bezkręgowców Instytut Biologii Uniwersytet w Białymstoku, Urszula Walczak - Zakład Zoologii Systematycznej, Wydział Biologii UAM, Adam Malkiewicz - Zakład Bioróżnorodności i Taksonomii Ewolucyjnej, Instytut Zoologiczny UWrc., Lech Buchholz - Świętokrzyski Park Narodowy, Paulina Dzierża - Stowarzyszenie Chrońmy Mokradła CMOK, Krzysztof Frąckiel - Towarzystwo Ochrony Motyli Biebrzański Park Narodowy, Marcin Kutera - Zespół Parków Krajobrazowych Mazowieckiego, Chojnowskiego i Brudzeńskiego, Jarosław Pajdak - Wojewódzki Konserwator Przyrody Świętokrzyski Urząd Wojewódzki w Kielcach.

Plany zarządzania są przygotowywane dla 15 gatunków, w tym 10 gatunków zwierząt - bóbr europejski Castor fiber, cietrzew Tetrao tetrix, głuszec Tetrao urogallus, morświn Phoceana phoceana, nadobnica alpejska Rosalia alpina, podkowiec mały Rhinolophus hipposideros, przeplatka aurinia Euphydrias aurinia, suseł moręgowany Spermophilus citellus, traszka grzebieniasta Triturus cristatus i wydra Lutra lutra i 5 gatunków roślin: dzwonecznik wonny Adenophora liliifolia, obuwik pospolity Cypripedium calceolus, sierpik różnolistny Serratula lycopifolia, sasanka otwarta Pulsatilla patens i zanokcica serpentynowa Asplenium adulterinum.

W pierwszym dniu warsztatów omówiono aktualny stan przygotowania projektu oraz dyskutowano nad poszczególnymi punktami planu zarządzania dla przeplatki aurinii. W opracowaniu ujęto wyniki dotychczasowych warsztatów dotyczące m.in. głównych zagrożeń dla gatunku, sposobów ochrony gatunku, popularyzacji wiedzy na temat aurinii. Wiele uwagi poświęcono uwarunkowaniom prawnym przygotowanego planu zarządzania. Zabierając głos w dyskusji przedstawiłem praktyczne możliwości objęcia szczególnie wartościowych obszarów występowania tego gatunku ochroną. W grę wchodziło ustanowienie rezerwatu (wstępne prace wykonywałem w latach 90. ubiegłego wieku), utworzenie użytku ekologicznego (wariat dorozpatrzenie przy braku możliwości realizacji innych form ochrony) i włączenie terenów występowania przeplatki aurinii w zakres istniejących obszarów włączonych w sieć Natura 2000. Wydaje się, że najlepszym rozwiązaniem będzie poszerzenie obszaru Natura 2000 PLH260001  „Dolina Krasnej” . Pozwoli to na uzyskanie statusu ochronnego dla stanowisk występowania aurinii i wielu innych cennych gatunków roślin i zwierząt. Niestety drugiego dnia nie mogłem uczestniczyć w obradach i zajęciach warsztatowych. Liczę na relację na innych forach.

początek strony


Purchawka gruszkowata Lycoperdon pyriforme Schaeff.: Pers. Jest pospolitym gatunkiem. Według literatury jej owocniki wyrastają od lata do jesieni, w zwartych kępkach, często po kilkadziesiąt egzemplarzy, na silnie spróchniałym drewnie, zwykle drzew liściastych i rzadziej iglastych lub na ziemi w pobliżu drewna. Podczas wypadu na Pięty znalazłem grupkę owocników na szczycie spróchniałego pnia - prawdopodobnie olszy. Mimo wilgotnej aury nawet delikatne dotknięcie powodowało wysypywanie się ogromnej ilości mikroskopijnych zarodników, które tworzyły mgiełkę nad owocnikami. Purchawka gruszkowata tak jak i pozostałe purchawki jest jadalna. Jednak zapach owocników tego gatunku może być nieprzyjemny, wg. źródeł, przypomina bowiem woń gazu świetlnego.

początek strony


Latolistek cytrynek (Gonepteryx rhamni)  lub jak kto woli po prostu cytrynek jest jednym z naszych najbardziej "długowiecznych" motyli. Dorosły osobnik, - imago -  żyje aż 10-11 miesięcy, zaprzeczając w ten sposób powszechnej opinii o efemerycznej naturze motyli. Widok unoszącego się nad kwiatami cytrynka kojarzymy z nadejściem wiosny, cytrynek jest jej zwiastunem. Spotkać go możemy także i w innych porach roku. Motyle  zimują w stadium doskonałym w starych dziuplach, wśród opadłych liści, na strychach i poddaszach. Wiosną samice składają jajeczka, z których wczesnym latem wylęga się następne pokolenie. Lot nowego pokolenia odbywa się głównie w lipcu i w sierpniu, a potem aż do późnej jesieni. W tym czasie nie "myślą"  o zalotach, a jedynie o odżywianiu się, bo muszą  zgromadzić zapasy energetyczne na przetrwanie zimy i pierwsze wiosenne loty. Jesienne i zimowe nagłe ocieplenia mogą zmylić cytrynki. Z literatury wynika, że możemy je spotykać w tak niekorzystnych miesiącach jak listopad czy styczeń. W tym roku kaprysy pogody spowodowały, że w dniu 6 grudnia we własnym ogrodzie obserwowałem latającego samca cytrynka. Na szczęście, gdy warunki atmosferyczne wracają do sezonowej normy, to przebudzone motyle potrafią powrócić do swych kryjówek i kontynuować przerwany sen.

początek strony


Wędrując Doliną Kamiennej na terenie rezerwatu "Rydno" natrafimy w Starym Młynie na stadninę koni fiordzkich. Rasa fiordzka jest jedną z najstarszych ras na świecie. Fiordingi zalicza się do ras małych, pogrubionych, kłusujących. Hodowane są głównie w północno-zachodniej części Norwegii. Wywodzą się od prymitywnych koników skandynawskich. Udowodniono, że koń fiordzki został udomowiony ponad 4 000 lat temu. Prace archeologiczne potwierdzają, że fiordy hodowane były selekcyjnie już ponad 2 000 lat temu. Były używane przez Wikingów. Służyły jako konie bojowe, oraz do pracy na roli, a także jako zwierzęta juczne. Rasa ta dobrze przystosowała się do trudnych warunków życia. Fiordy są nadzwyczaj skuteczne w zdobywaniu paszy, bardzo dobrze ją przyswajają, rozwijając się doskonale bez względu na panujący klimat nie ważne czy suchy, zimny lub wilgotny. Obecnie coraz szerzej są wykorzystywane w hipoterapii.

początek strony


 Pająk cofnik Diaea dorsata (Fabricius, 1777) jest jedynym przedstawicielem rodzaju Diaea zamieszkującym północną i centralną Europę. Cofnik jest wspaniale wybarwiony - odwłok koloru brązowego z jaśniejszym deseniem i bokami kontrastuje ze szmaragdowo-zielonym głowotułowiem i odnóżami. Oczy ma otoczone białymi ob- wódkami. Młodociane osobniki zimują pod korą martwych drzew.  Dorosłe osobniki spotykamy w lasach liściastych i na ich obrzeżach, gdzie pojawiają się w maju. Samice osiągają 5 – 6 mm długości. Samce są mniejsze (3 -4 mm), ciemniejsze i rzadziej spotykane ze względu na krótki okres występowania. Mają osobliwe zwyczaje godowe, podczas których odbywają „bezkrwawe” rytualne walki, które polegają na tym, że rywale stają naprzeciw siebie, unoszą i rozkładają na boki przednie odnóża i  chodzą dookoła siebie. Może to trwać godzinami. Tego typu zachowania są niezwykle rzadko obserwowane u pająków krabokształtnych, ale często występują u pająków skaczących.

Pająki krabokształtne należą do rodziny Thomisidae. Nazwa ich wywodzi się stąd, że podobnie  jak kraby, poruszają się równie dobrze bokiem jak i wstecz. Zwane są  również "kwietnikami" ponieważ najczęściej spotykamy je na kwiatach, gdzie przyczajone czyhają na zdobycz. Pająki krabokształtne nie budują sieci by złowić zdobycz, ale aktywnie polują podobnie jak skaczące pająki (Salticidae). Tego młodego cofnika wypatrzyłem 6 marca na Bukowej Górze.

początek strony


Prosionek szorstki Porcellio scaber jest pospolitym gatunkiem w całej Europie. Występuje zwykle w wilgotnych miejscach. Ukrywa się pod ściółką, gałęziami, płatami oderwanej kory czy pod kamieniami. Należy do skorupiaków lądowych. Ciało prosionka może mieć zróżnicowaną barwę od brązowej do szaroczarnej, niekiedy z błękitnym nalotem. Na głowie znajduje się para dość krótkich, załamanych czułków. Dorosłe osobniki osiągają długość 18 mm. Narządami ruchu jest 7 par nóg bieżnych. Na odnóżach odwłokowych wykształciły się tzw. pseudotchawki, dzięki którym może oddychać powietrzem atmosferycznym i przebywać także w dość suchych miejscach, a nawet wygrzewać się na słońcu. Prosionek żywi się rozkładającymi się szczątkami roślin. Prosionek uzyskał naukową sławę i uznanie w oczach ekotoksykologów dzięki temu, że jest wspaniałym bioindykatorem. Podczas 3-letniego życia gromadzi w swym ciele metale ciężkie. Każdy kolejny posiłek tego skorupiaka, zwłaszcza jeśli żyje on w pobliżu huty, autostrady czy zakładu przemysłowego, zwiększa stężenie metali w jego ciele. Na fotografii powyżej widać prosionka żerującego na plesze porostu złotorostu. Jemu nic nie grozi - bogactwo porostów w buczynach Pasma Klonowskiego i materii organicznej umożliwi mu dostatnie, choć krótki życie.

 

początek strony


Rusałka ceik Polygonia c-album  (Linnaeus, 1758)  Jest jednym z pierwszych motyli, które obok cytrynków, pokrzywników i żałobników możemy spotkać już od początku marca podczas spacerów do lasu, w parkach, w ogrodach i w sadach.  Ceik jest łatwo rozpoznawalny po „poszarpanych” skrzydłach  koloru pomarańczowo – brązowego z czarnymi i żółtymi plamami na wierzchniej stronie. Spód skrzydeł jest szarawy, nakrapiany, z wyróżniającym białym znakiem w kształcie litery „C” lub, jak kto woli, znaku interpunkcyjnego. Odpoczywający ze złożonymi skrzydłami motyl wygląda jak martwy liść. Spotykane teraz osobniki pochodzą z pokolenia zimującego. Po godach samice złożą jajeczka. Są one składane pojedynczo na roślinach żywicielskich takich jak:  pokrzywa zwyczajna, chmiel zwyczajny, wiąz górski, porzeczka, wierzba iwa czy leszczyna.  Zwykle w nasłonecznionym, osłoniętym miejscu. Gąsienice są czarne lub ciemnobrązowe z czerwonymi znaczkami i białą plamą wzdłuż pleców, by naśladować zabarwienie i kształt ptasich odchodów - co widać na zdjęciu obok.

początek strony


Lepiężnik biały (Petasites albus) jest rośliną należącą do rodziny astrowatych. Zasięg występowania obejmuje całą Polskę. Zasiedla bardzo różnorodne, choć na ogół wilgotne, środowiska. Najbujniej i najobficiej występuje się w wilgotnych zaroślach nadrzecznych, na wywierzyskach, wzdłuż potoków, w rowach, na skłonach wąwozów, w prześwietlonych i wilgotnych lasach. Jest gatunkiem charakterystycznym w naturalnych, hydrofilnych, zbiorowisk ziołoroślowych w górach (Adenostylion alliariae) i na pogórzu  z klasy Betulo-Adenostyletea oraz nitrofilnych zbiorowisk ziół i pnączy wzdłuż cieków wodnych na niżu z klasy Galio-Urticenea. Należy do najwcześniej kwitnących wiosną roślin. Już w marcu można dostrzec wyłaniające się z gruntu, nawet wśród płatów śniegu, mięsiste, białawe pąki, które zakwitają jeszcze przed rozwojem liści. Warto wiedzieć, liście lepiężnika są największymi liśćmi wśród roślin dziko rosnących w Polsce. Są one podobne do liści łopianu; swym kształtem przypominają też parasol. Łacińska nazwa lepiężnika: petasites pochodzi od greckiego słowa: petasos, znaczącego "parasol". Wyciąg z liści i korzeni lepiężników już w starożytnej Grecji, uznawany był za naturalny specyfik, który znacznie łagodził objawy migreny.

początek strony


Żywiec dziewięciolistny  Dentaria enneaphyllos L. ma ciemnozielone, lśniące liście nieco podobne do liści zawilca. Kremowe,  czteropłatkowe kwiaty zwisają pod liśćmi zebrane w kilkukwiatowe grona. Rośliny zwykle tworzą skupiska. Jest gatunkiem charakterystycznym dla żyznych buczyn górskich. Optimum występowania gatunek ten osiąga w żyznej buczynie sudeckiej Dentario enneaphylli-Fagetum. W górach spotykamy go pospolicie jednak na nizinach jest rzadkością, zwłaszcza że w ostatnich latach zmniejsza się zasięg jego występowania. Najdalej na północ wysunięte stanowisko żywca w Polsce znajduje się na północny wschód od Poznania w Parku Krajobrazowym "Puszcza Zielonka" i dla jego ochrony powołano w 1974 roku rezerwat "Żywiec Dziewięciolistny" obejmujący las gradowy oraz przybrzeżne łąki na zachodnim brzegu Jeziora Leśnego. Na naszym terenie spotykany jest rzadko i dlatego zaliczono go do gatunków zagrożonych wyginięciem w Górach Świętokrzyskich. Występuje na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego a także w rezerwacie "Perzowa Góra" położonym w zachodniej części Pasma Oblęgorskiego Gór Świętokrzyskich, w pobliżu wsi Hucisko oraz na jednym stanowisku w rezerwacie "Świnia Góra". Podczas wycieczki terenowej 3 marca 2007 odnalazłem stanowisko tej rośliny na Bukowej Górze.

 

początek strony


Na "Skarbowej Górze" zwanej też "Bukową Górą", zaczynają kwitnąć zawilce i przylaszczki a po lesie roznosi się niesamowity zapach czosnku. Czosnek niedźwiedzi Allium ursinum jest w Polsce rośliną chronioną i występuje w wilgotnych, cienistych, żyznych lasach liściastych, grądach, buczynach, nad potokami i przy źródliskach. Spotykany niezbyt często, ale zwykle wyrasta w kępach lub całymi łanami. Już w marcu wypuszcza jadalne liście podobne do liści konwalii, które intensywnie pachną czosnkiem, lecz kwiaty pojawiają się później niż u innych roślin leśnych bo dopiero w maju. Po przekwitnięciu liście żółkną i zamierają w lipcu.

Czosnek niedźwiedzi znany jest także pod nazwą czeremsza - jest to nazwa ukraińska. Od wieków, a nawet tysiącleci, znane są przyprawowe i spożywczo-żywnościowe walory czeremszy. Spożywana jest np. po ukiszeniu, jako nadzienie pierogów, surowiec do gotowania zup i przygotowania sałatek.

początek strony


 

         Piestrzenica kasztanowata Gyromitra esculenta należy do pospolicie występujących grzybów lasów sosnowych. Pojawia się przy sprzyjających warunkach pogodowych już pod koniec marca, ze szczytem owocowania w kwietniu i na początku maja. W tym roku duży wysyp nastąpił na początku kwietnia. Zdjęcia wykonano 3 kwietnia na Baranowskiej Górze.

      Nad Kamionką wiosna. Przyleciały pliszki. Na bystrzach w okolicach Jędrowa spotkamy pospolita pliszkę siwą (Motacilla alba L., 1758)  (zdjęcie po lewej) i rzadko spotykaną na naszym terenie pliszkę górską (Motacilla cinerea (Tunstall, 1771)(po prawej). Pliszka górska - smuklejsza i  o dłuższym ogonie niż  pliszka żółta - zwykle jest ozdobą górskich potoków, ale Kamionka miejscami ma charakter rzeki górskiej. Ruchliwa i rzucająca się w oczy dzięki cytrynowej barwie brzuszka, przysiada co chwila na kamieniach i dyga ogonem. Juz w zeszłym roku odnotowano jej obecność nad Kamionką i nad Kamienna poniżej Nowego Młyna. Na fotografii po prawej - samiczka.

 

Tu można obejrzeć film o pliszce górskiej.

 

     Łęgi to lasy nadrzeczne rozwijające się w dolinach rzek i strumieni, na siedliskach wilgotnych. Nadrzeczne lasy łęgowe są najbogatszym w gatunki roślin i zwierząt środowiskiem leśnym na naszym kontynencie, będący odpowiednikiem niektórych lasów deszczowych strefy tropikalnej. Są zbiorowiskami silnie zagrożonymi i dlatego objęto je ochroną. W Polsce spotykamy trzy typy nadrzecznych lasów łęgowych:

a) łęgi wierzbowo-topolowe wraz ze wczesnymi stadiami ich rozwoju   wiklinowiskami nadrzecznymi,

b) łęgi wiązowe i wiązowo-jesionowe występujące w dolinach dużych rzek Polski,

c) łęgi jesionowo-olchowe występujące w dolinach małych rzek.

      W okolicach Bliżyna nad bezimiennym strumieniem wykształcił się łęg jesionowo-olchowy Circaeo-Alnetum.

 Strumień zbiera wody z południowych stoków Wzniesień Niekłańsko - Bliżyńskich i odprowadza je w kierunku Bliżyna. Miejscami pokonuje progi skalne tworząc niewielkie, malownicze wodospadziki. Wcina się w podłoże i odsłania skały podłoża.  Ciekawostką jest to, że stosunkowo silny spływ wody gwałtownie maleje na krótkim odcinku. Łącząc to z faktem występującego niedaleko ponoru może świadczyć o istnieniu dyslokacji lub pustki skalnej w wapiennym podłożu. Wzdłuż brzegu strumienia ukształtował się wilgociolubny zespół roślinności. Rosną tu stare olchy i dęby a dno porastają płaty zawilca i  miejscami przylaszczki. Wspaniale prezentuje się w ukośnych promieniach zachodzącego słońca.

Zieleńczyk ostrężynowiec, ostrężyniec Callophrys rubi. Pojawia się tuż po rusałkach i cytrynkach, które zimują w postaci imago. Można go zauważyć już w połowie kwietnia, gdy siada na kwiatach wierzby. W tym roku zieleńczyki pojawiły się dopiero w ostatniej dekadzie miesiąca i będziemy je mogli obserwować do połowy czerwca. Nie pomylimy go z żadnym innym gatunkiem ponieważ ma jaskrawozieloną spodnią stronę skrzydeł. Upodabnia go to do młodych wierzbowych listków i czyni niezauważalnym dla drapieżników.

Czytaj więcej.

 

Trzyszcz piaskowy (Cicindela hybrida) jest drapieżnym chrząszczem. Spotykamy go w suchych, jasnych lasach, na piaszczystych wrzosowiskach, na wydmach śródlądowych i drogach leśnych. Dorosłe osobniki tego gatunku osiągają wielkość od 14 do 18 mm. Pokrywy skrzydeł są jasnobrązowe z żółtawym rysunkiem, spód ciała jak i cały odwłok metalicznie zielone a uda i golenie nóg koloru miedzianego z zielonymi stopami. Jest bardzo ruchliwy i szybki.

 

 

 

 

Czytaj więcej..

Trzyszcz polny Cicindela campestris L. jest kolejnym przedstawicielem rodziny trzyszczowatych (Cicindelinae) liczącej na świecie ponad 2300 gatunków, z czego w Europie występuje 30, a siedem można spotkać w Polsce. Należy do pospolitych gatunków chrząszczy. Spotykany jest najczęściej, wbrew swojej nazwie, na nasłonecznionych terenach śródleśnych, na duktach leśnych i śródpolnych drogach oraz na wrzosowiskach.

Czytaj więcej..

 

Spijając nektar niczym miniaturowe kolibry zawisają nad kwiatami. Podobnie czynią oczekując na złożenie jajeczek podczas ataku na larwy innych owadów. Bujankowate (Bombyliidae) - rodzina owadów z rzędu muchówek licząca około 3000 gatunków.

Czytaj więcej...

 

Osadnik kostrzewiec Lasiommata maera jest gatunkiem związanym ze środowiskiem leśnym. Spotkać go możemy na śródleśnych łąkach i na leśnych duktach. Niestety staje się coraz rzadszy. Na fotografii widoczny jeden z okazów żerujących na roślinach rosnących wzdłuż drogi z Suchedniowa na Świnią Górę.
W dniu dzisiejszym tj 23.06.07 udało mi sie odnaleźć kolejne stanowisko chronionego gatunku motyla - strzępotka soplaczka Coenonympha tullia. Tez rzadki gatunek występuje na zatorfionej łące przy torach na torfowisku Babica.

      "Wielka Jodła" nie oparła się zimowym wichurom w 2007 roku i jej strzała pękła na wysokości ok. 15. metrów.  Pozostało część gałęzi i dzięki temu jeszcze przez jakiś czas będzie można oglądać wspaniały pień tego drzewa. Ułamana część leży po przeciwnej stronie drogi.

Czytaj więcej..

      Łanocha pobrzęcz (Oxythyrea funesta) do niedawna notowana była w Polsce tylko na południu kraju. Od kilku lat zaczęto ją odnotowywać nawet na północy - na Pojezierzu Pomorskim. Prawdopodobnie zmiany klimatyczne (stopniowe ocieplanie klimatu) powodują, że zasięg występowania rozszerza się w kierunku północnym.

 

 

 

 

 

Czytaj więcej...

       Przeziernik osowiec należy do rzędu motyli choć na pierwszy rzut oka przypomina osę lub szerszenia. Samica jest większa i rozpiętość jej skrzydeł osiąga 45 mm. podczas gdy u samca nie przekracza 38 mm. Imago można obserwować wiosną i na początku lata (w maju i czerwcu). Samica przeziernika osowca żyje bardzo krótko bo zaledwie około siedmiu dni. Jest to spowodowane tym, że ma uwstecznione narządy gębowe i po wyjściu z poczwarki nie pobiera pokarmu.

Czytaj więcej...

      Modraszek telejus znajduje się w Czerwonej Księdze Motyli Europejskich oraz w wykazie Konwencji Berneńskiej. W Polsce jest prawnie chroniony.

Udało się odnaleźć jego nowe stanowisko na terenie powiatu skarżyskiego.

Czytaj więcej...

      Wakacje obfitują w nowe odkrycia. Prawdziwą przyjemność sprawiło mi odkrycie nowego stanowiska czerwończyka fioletka Lycaena helle zważywszy, że w całej Polsce został stwierdzony w zaledwie 70 miejscach. Szkoda tylko, że nie na terenie naszego powiatu lecz 200 metrów poza jego granicami w powiecie szydłowieckim. Jest to równocześnie 3 stanowisko w widłach Wisły i Pilicy. Jest to gatunek objęty całkowita ochroną i narażony na wyginięcie w Europie.

Czytaj więcej...

      Mamy kolejną sensacyjną obserwację owada na terenie Skarżyska. 8.08.07 przy ulicy Limanowskiego w ogródku przydomowym M. B. pojawiła się bowiem modliszka Mantis religiosa. Potwierdzenia informacji na terenie miasta oczekiwaliśmy od ponad 20 lat kiedy została odnotowana po raz pierwszy.

Czytaj więcej...

Artykuł z Echa Dnia na Sko.org...

 

        Biegacz skórzasty (Carabus coriaceus) należy do rzędu chrząszczy i jest największym z występujących w Polsce przedstawicielem rodziny biegaczowatych (Carabidae) osiąga długość od 25 do 45 mm. Ten którego spotkałem miał 38 mm.

Czytaj więcej...

początek strony

 

         Kątnik większy Tegenaria atrica może osiągać spore rozmiary, nawet do 80 mm długości (wraz z odnóżami). Sam głowotułów z odwłokiem ma ok. 12-18 mm. Jest dość silnie owłosiony. Ubarwienie ciała jest szarożółte z ciemnobrązowym rysunkiem a nogi są jednolicie szarobrązowe.

Czytaj więcej...

       Kowale bezskrzydłe Pyrrhocoris apterus często tworzą liczne kolonie dla ochrony przed drapieżnikami. Wczesną wiosną i jesienią chętnie gromadzą się w nasłonecznionych miejscach. Natura wyposażyła je w gruczoły zapachowe umieszczone na tułowiu i odwłoku, które produkują substancje odstraszające (tzw. repelenty). Jak silne jest ich działanie, można się przekonać, przytykając na chwilę chusteczkę higieniczną do kolonii, a następnie spróbować ją powąchać - efekt piorunujący!

 

 

początek strony

       W czasie przelotów pojawiają się u nas nieoczekiwani goście. 

 26 października na zalewie "Piachy" wraz z grupą łabędzi niemych można było oglądać gęś. Po konsultacjach z członkami Świętokrzyskiej Grupy Ornitologicznej z Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody ustalono, że był to juwenalny osobnik gęsi białoczelnej (Anser albifrons). 7 listopada zaobserwowano 2 osobniki.

      Dzięcioł mały dzięciołek Dendrocopos minor. Jest średnim ptakiem wielkość wróbla i jednocześnie najmniejszym w Europie przedstawicielem rodziny dzięciołowatych. Posiada kontrastowe, pstre czarno-białe upierzenie. Dymorfizm płciowy jest słabo zaznaczony. U obu płci kark i kuper są czarne a grzbiet w biało-czarne poprzeczne pasy.         

 

 Czytaj więcej...

         Srokosz (dzierzba srokosz) to średniej wielkości ptak drapieżny z rodziny dzierzbowatych. W Polsce występuje w formie nominatywnej Lanius excubitor excubitor. Jest naszą największą dzierzbą, której rozpiętość skrzydeł osiąga 36 cm. a waga 65 g.          Czytaj więcej.....
       Nadbrzeżna olszyna w dolinie rzeki Kamionki, podmokły grząski teren porośnięty kępami traw to doskonały biotop dla strzyżyka (Troglodytes troglodytes). Ten pospolity leśny ptaszek, z zadartym ogonkiem odznacza się niezwykle donośnym śpiewem. Trudno go nie darzyć go sympatią, bo jest bardzo malutki. Ostatnio udało mi się zaobserwować kilka tych ptaszków w okolicach Jędrowa. Dlatego postanowiłem podzielić się wiadomościami o strzyżyku wykorzystując własne fotografie i wiedzę Adama Wajraka.                          Czytaj więcej...
        Czarnogłówka (sikora czarnogłowa) Parus montanus to niewielki ptak częściowo wędrowny z rodziny sikor. Jest bardzo podobna do sikory ubogiej. przypuszczam, że sfotografowany w okolicach "Piachów" osobnik to czarnogłówka ponieważ na  skrzydle widoczne jest przejaśnienie co uznawane jest jako pewna, lecz nie zawsze dobrze widoczna cecha odróżniająca.
         Czyż (czyżyk) Carduelis spinus to mały ptak z rodziny łuszczaków, znacznie mniejszy od wróbla. W ubarwieniu przeważa kolor żółty i zielony z szarymi i czarnymi plamkami. Ma ostro zakończony dziób służący do wyłuskiwania nasion. Jest towarzyski i ruchliwy, a poza okresem lęgowym wybitnie stadny. Późną jesienią i zimą możemy spotkać stada liczące dziesiątki lub setki osobników masowo żerujące w nadrzecznych zagajnikach ponieważ jego główne pożywienie stanowią nasiona olch i brzóz, a także nasiona drzew iglastych. Ma czarne skrzydła  z szerokim żółtym pasem, wierzch głowy i podbródek czarne a ogon głęboko wcięty, na końcu czarny, a przy nasadzie żółty. Kuper jaskrawożółty. Samiec ma czarną czapeczkę i ciemny krawacik. Samice na głowie nie mają czarnej czapeczki.  Młode są podobne do samic, ale mniej żółte i obficie kreskowane.

         Kukułka Fuchsa ( stoplamek Fuchsa ) Dactylorhiza fuchsii Druce syn. Orchis fuchsii Druce należy do storczyków.

W naszym powiecie możemy spotkać ten gatunek w typowych dla niego środowiskach. Rośnie w żyznych wilgotnych olesach (olsach), na brzegach wód, na podmokłych łąkach i torfowiskach, czasami na skrajach łąk i w podmokłych zaroślach na granicy z lasem. Lubi gleby wilgotne, żyzne, o odczynie zbliżonym do obojętnego.

Często mylona jest ze kukułką plamistą (Dactylorhiza maculata). Od pozostałych kukułek (stoplamków) różni się tym, iż jako jeden z nielicznych oferuje owadom nektar.

          Rębacz szary Rhagium mordax

chrząszcz z rodziny kózkowatych. Zamieszkuje Europę, umiarkowane strefy Azji i Ameryki Płn. W Polsce jest pospolity. Ciało ma masywne, czarne, pokryte brunatnoszarymi włoskami,  pokrywy żółte, z czarnymi przepaskami, czułki krótkie. Długość ciała 13 - 22 mm. Larwy rozwijają się pod korą drzew iglastych.

    Rzekotka drzewna Hyla arborea należy do gromady płazów Amphibia, ale ma gładką, lśniącą, pozbawioną skupisk gruczołowych skórą. Ubarwienie grzbietu zmienia się wraz ze zmianą warunków środowiska – od cytrynowej żółci, poprzez szarości, zielenie, błękit, brązy, aż po czerń. Właściwość ta ma znaczenie przede wszystkim ze względu na to, że wrogom trudniej dostrzec tak ubarwionego płaza. Nawet kształt grzbietu rzekotki przypomina wyglądem listek, dzięki czemu jest ona niemal niedostrzegalna na tle roślin, na których mieszka. Rzekotki potrafią się znakomicie wspinać, nie tylko po pniach, ale również po powierzchniach całkiem gładkich. Przyczepiają się do nich od spodu. Zaokrąglone, zaopatrzone w poduszeczkowate przylgi palce zwierzątka pozwalają na „przyssanie” się do powierzchni wybranej kryjówki, umożliwiając mu nieruchome przesiadywanie w oczekiwaniu na zdobycz. Rzekotka żywi się głównie owadami, ale również pająkami i ślimakami.

    Przeplatka aurinia Euphydryas aurinia (Rtt) Pojawia się na wilgotnych łąkach i polanach sródleśnych od kwietnia do lipca (najliczniej w czerwcu) w jednym pokoleniu. Występuje w Europie na stanowiskach podmokłych i wilgotnych docierając na północ do Finlandii i Szwecji, w Alpach znajdowana na wysokości 1500 m n.p.m., w Pirenejach - do 1400 m n.p.m., na Syberii zasięg ogranicza Amur. Znana z całej Polski, gdzie ma wyspowy charakter występowania i wykształciła dwa podgatunki. W Puszczy Białowieskiej występuje E. aurinia celina Krzywicki większa, z wyraźnym czerwonym odcieniem o bogatym, czarnym deseniu. W pozostałej części kraju żyje forma nominatywna E. aurinia aurinia (Rtt). mniejsza, z niewyraźnie zaznaczonym rysunkiem. W tym roku licznie pojawiła się na łąkach wokół Skarżyska.

     Żaba jeziorkowa (Rana lessonae). W terenie trudno jednoznacznie  ustalić z jaką żabą zieloną mamy do czynienia, ponieważ są one do siebie bardzo podobne. Jeśli zważymy na to, iż poszczególne gatunki krzyżują się ze sobą, w naszym przypadku rozróżnienie żab zielonych staje się praktycznie niemożliwe. Żaba jeziorkowa jest mniejsza i delikatniejsza od żaby wodnej i śmieszki, osiąga max. 8 cm. Zamieszkuje małe stawy, śródleśne jeziorka, rozlewiska i rowy melioracyjne. Żabę jeziorkową można rozpoznać po tym, że lubi się zagrzebywać w ziemi przy pomocy tylnych nóg gdzie posiada specjalne służące temu narośla. Charakteryzuje się też ona w przeciwieństwie do pozostałych żab zielonych dziennym trybem życia. W połowie czerwca odbywają się jej gody na śródleśnym zbiorniku wodnym "Bunkier". Coraz rzadziej możemy spotkać miejsca gdzie tak licznie występują te płazy.

     Omieg górski (Doronicum austriacum Jacq.) to  roślina wieloletnia należąca do rodziny astrowatych. Występuje w górach Azji Mniejszej oraz południowej i środkowej Europy. W Polsce występuje głównie w wyższych partiach gór – w Karpatach i Sudetach, gdzie jest rośliną pospolitą. Bardzo rzadko można spotkać ją na Wyżynie Małopolskiej w okolicach Olkusza. W Skarżysku spotykamy go bardzo rzadko w dolinach rzecznych i nad potokami spływającymi do Rejowa.

      Dostojka akwilionaris pojawiła się na torfowisku Lipowe Pole. Spotykana jest tu licznie. W tym roku pojawiła się 22 czerwca. Warunkiem przeżycia dostojki akwilionaris jest zachowanie torfowiska w niezmienionym stanie lub nawet podjęcie ochrony czynnej poprzez usuwanie zakrzaczeń.

Czytaj więcej...

       Kumak nizinny (Bombina bombina) jest płazem z rodziny kumakowatych. Długość ciała waha się u samców od 26 do 55mm, u samic od 30 do 57mm. Podlega ochronie całkowitej, należy do gatunków "naturowych" ze względu na to, że w ciągu ostatnich 20 lat u kumaka nizinnego zaznaczył się znaczny spadek liczebności populacji a nawet całkowity zanik na wielu stanowiskach.

Czytaj więcej...

początek strony

 

      Bodziszek błotny (Geranium palustre L.) jest w Polsce dość pospolitym gatunkiem. Lubi wilgotne stanowiska. Rośnie na wilgotnych łąki, w zaroślach, na przydrożach i w rowach. Kwiaty bodziszka wyrastają po dwa na szczycie łodygi. Są promieniste i mają średnicę do 3,5 cm. Barwa ich jest o czerwonopurpurowa, a płatki korony są znacznie dłuższe od działek kielicha. Po przekwitnięciu płatki zmieniają kolor na niebieskoczerwony. 10 pręcików umieszczonych w dwóch okółkach ma barwę niebieską.

 

 

 

początek strony

      Gąsówka fioletowawa (Lepista nuda) jest spotykana na wiosnę, ale główny wysyp ma miejsce od początku do późnej jesieni. Występuje pojedynczo, w grupach, w szeregach lub w czarcich kręgach. Towarzyszy lasom liściastym i iglastym, spotykana również, na ich obrzeżach i w parkach.

Jest jadalna i bardzo smaczna, ale na surowo trująca!
Trzeba zachować szczególną uwagę przy zbieraniu, aby nie pomylić jej z innymi fioletowymi grzybami, z rodzaju Cortinarius sp., które są trujące!.

 

 

 

początek strony

       Wodnicha biała Hygrophorus eburneus występuje w lasach liściastych, głównie bukowych i  jest wskaźnikiem siedliska zasobnego w wapń.

 

 

 

 

 

początek strony

        Ziarnówka biała, ziarnówka blada (Cystoderma carcharias to pospolity gatunek grzyba naziemnego należący do rodziny gąskowatych. Owocniki tworzą się od września do listopada. Jej występowanie związane jest z obecnością wapnia w podłożu. W Skarżysku występuje na dawnych terenach pogórniczych, gdzie w wyniku prac wydobywczych głębsze warstwy gleby wyniesiono na powierzchnię.

 

 

 

początek strony

      Soplówka jodłowa Hericium flagellum rozwija się na obumarłym drewnie jodły, rzadziej spotykamy ją na innych drzewach iglastych. Powoduje zgniliznę białą. Owocniki są jednoroczne, o różnej wielkości i kształcie, silnie rozgałęzione, średnicy do 30 cm, koloru białego w stanie świeżym, następnie kremowe, a w stanie suchym żółtawe. Jest grzybem jadalnym, ale rzadkim i podlega ochronie należy pozostawić ją w spokoju. Jest gatunkiem chronionym. Na Czerwonej Liście ma status E - gatunek wymierający.

St. Świnia Góra

 

 

początek strony

        Łuszczak zmienny Kuehneromyces mutabilis. Kapelusz tego grzyba jest silnie higrofaniczny czyli wodochłonny tzn., że kapelusz zmienia barwę pod wpływem nasiąknięcia wodą. Podczas wysychania kapelusz jaśnieje od centrum, a wokół brzegu utrzymuje się ciemniejsza obwódka.

 

 

 

 

 

początek strony

       Łuskiewnik różowy (Lathraea squamaria L.)

Tą pozbawioną chlorofilu roślinę możemy na niżu spotkać w żyznych lasach liściastych (grądach, buczynach i łęgach) należących do klasy Querco-Fagetea. Nazwa polska i łacińska łuskiewnika wywodzą się o łuski (łac. squama), gdyż zarówno podziemne jak i nadziemne pędy tej rośliny pokryte są właśnie łuskami. Roślina jest pasożytem i pasożytuje przede wszystkim na korzeniach leszczyny i olchy. Rzadziej wykorzystuje topole, wiązy, buki, klony, graby, a w górach świerki.

początek strony

          Zawilec gajowy Anemone nemorosa L.

     Zawilec gajowy, zwany dawniej też niestrętkiem, należy do najbardziej charakterystycznych i najczęstszych roślin lasów liściastych w okresie wczesnej wiosny. Często pokrywa zwartymi łanami wielkie powierzchnie lasów zastępując zimowe, buro-brązowe dno lasu zielono-białym dywanem.
     By móc właściwie wykorzystać krótki okres wiosenny, gdy na drzewach brak liści, a do dna lasu dociera wiele światła - rośliny muszą szybko wypuścić liście, zakwitnąć i zawiązać owoce.             

      Jest rośliną charakterystyczną dla lasów liściastych klasy Querco-Fagetea.

 

 

 

początek strony

          Miodunka ćma Pulmonaria obscura.

Jest jednym z naszych gatunków zakwitających i rozwijających liście wczesną wiosną, jeszcze przed rozwinięciem liści przez drzewa. Najczęściej rośnie na glebach próchniczych, dobrze przewietrzanych. Jest cieniolubna. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek ten jest charakterystyczny dla buczyn.

   Należy do roślin leczniczych gdyż korzystnie wpływa na drogi oddechowe, przyspiesza gojenie się uszkodzonej tkanki płuc, zwapnienia ognisk gruźliczych, powoduje usuwanie wydzielin z górnych dróg oddechowych i pobudza ruchy ich nabłonka rzęskowego.

 

 

 

początek strony

        Padalec zwyczajny Anguis fragilis.

Mimo swojego wyglądu nie jest wężem tylko beznogą jaszczurką. Cechami odróżniającymi go od węży jest brak przewężenia między głową i tułowiem oraz obecność otworów usznych. Długość ciała może dochodzić do 50 cm, z czego połowa przypada na ogon, który jak u wielu jaszczurek bywa odrzucany w momencie ataku drapieżnika. Dlatego bezwzględnie nie należy go chwytać. W okolicach Skarżyska występuje w dwóch odmianach barwnych: brązowej i turkusowej. Prowadzi skryty tryb życia polując wieczorem i w nocy na nagie ślimaki, dżdżownice i owady. Porusza się niezgrabnie po gładkich powierzchniach (dlatego często ginie pod kołami samochodów) lecz świetnie radzi sobie wśród liści i mchów.

 

          Żłobik koralowaty Corallorhiza trifida

   Roślina ta należy do podrodzaju obejmującego 10-15 gatunków głównie tropikalnych storczyków. Występuje w Europie i Ameryce. W Polsce żłobik dawniej był dość pospolity, obecnie staje się coraz rzadszy i jest narażony na wyginięcie.

   Ta bezzieleniowa, pozbawiona liści i korzeni, saprofityczna roślina o koralowato rozgałęzionym kłączu osiąga od 8 do 30 cm wysokości. Wytwarza luźny kwiatostan, o małych i skulonych kwiatach, skręconych o 180 . Same kwiaty są niepozorne, białe z żółto brązowym nalotem, górny zewnętrzny płatek ma długość do 6 mm. Dolny płatek tzw. warżka jest wydłużona, z dwoma bocznymi zatokami, koloru białego z czerwonymi plamkami u nasady. Jest ona silnie odgięta do tyłu zaopatrzona w słabo odznaczającą się workowatą ostrogę.

      Niewiele wiadomo o zapylaniu. Na kwiatach obserwowano muchy. Niewykluczone samozapylenie.

     Nowe stanowisko tej rośliny stwierdziłem 17 maja 2009 na Świniej Górze.

 

          Rzemlik plamisty Saperda scalaris

Rzemlik plamisty jest chrząszczem z rodziny kózkowatych. Spotkać go możemy w drzewostanach różnowiekowych. Preferuje stanowiska wilgotne i ocienione. Prowadzi skryty tryb życia. Samica składa jaja pojedynczo w nacięcia wygryzione żuwaczkami. Larwy żerują początkowo w wewnętrznych warstwach kory, łyka i kambium. Później między korą a drewnem. Chodniki częściowo zapełnione są trocinkami i ekskrementami. Larwa zimuje a przepoczwarczenie następuje wiosną.

 

 

 

 

początek strony

          Liczydło górskie Streptopus amplexifolius

W ostatnich dniach udało się ustalić położenie stanowiska liczydła górskiego. Warto nadmienić, że liczydło górskie Streptopus amplexifolius to  bylina należąca do grupy konwaliowatych . Występuje bardzo rzadko w lasach Sudetów, Karpat, w Górach Świętokrzyskich i na Górnym Śląsku (Rezerwat przyrody Ochojec). Stwierdzenie na naszym terenie tego gatunku przez prof. Władysława Szafera, umożliwiło umotywowanie utworzenia rezerwatu "Świnia Góra".
 

początek strony

 

 

            Podkolan zielonawy Platanthera chlorantha

Podkolan zielonawy, jest przedstawicielem rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Podobny do podkolana białego, ale kwiaty ma zielonawo- lub żółtawobiałe, bezwonne. Podkolana zielonawego można stosunkowo łatwo odróżnić po zgrubiałej ostrodze i umieszczeniu pylników. Jest rośliną rzadziej spotykaną niż podkolan biały. Zdarzają się również mieszańce obu tych gatunków. W Polsce podlega ochronie ścisłej.
 

  początek strony

 

      Pokłonnik osiniec Limenitis populi

Pokłonnik osiniec  jest największym polskim motylem dziennym. Rozpiętość skrzydeł u samic tego gatunku przekracza 10 cm. Motyle można spotkać wzdłuż dróg leśnych najczęściej w godzinach rannych,  siedzącego na drogach lub ścieżkach. Po godach mających miejsce w pierwszych dniach czerwca motyle rozlatują się po okolicznych lasach i większość czasu spędzają w koronach drzew. Jego gąsienica żerują na młodych, przydrożnych drzewkach topoli osiki Populus tremula wraz z innym przepięknie mieniącym się mieniakiem strużnikiem i tęczowcem Apatura ilia i A. iris. Dlatego zabiegi oczyszczania leśnych duktów należy wykonywać w odpowiednim terminie ponieważ np. z wiosennymi cięciami młodych drzewek usuwamy wszystkie zimujące na gałązkach, młode gąsiennice i jest to główną przyczyną zanikania tych gatunków w Polsce.
 

         Pokłonnik kamilla  Limenitis camilla

Pokłonnik kamilla syn. pokłonnik wróż  Limenitis camilla (Linnaeus 1763) jako środowisko występowania wybiera środowiska podobne do mieniaków, tj. zacienione drogi w lasach liściastych, brzegi lasów, leśne polany, ogólnie środowiska leśne z udziałem osik i topoli. Motyle latają od drugiej połowy czerwca do końca lipca. zazwyczaj pojedynczo, najchętniej nisko nad ziemią. Żywią się wysysając soki roślinne oraz płyny z mokrej ziemi, odchodów, padliny. Rozpiętość skrzydeł sięga od 46 – 58 mm. Występuje na polankach śródleśnych na przedłużeniu ulicy Kilińskiego.


początek strony

 Lilium martagon2 2009_07_13    Lilia złotogłów Lilium martagon

To najbardziej okazała lilia rosnąca w Polsce w stanie dzikim, osiągająca 40-150 cm wysokości. Kwitnie od czerwca do lipca. Intensywnie pachnące kwiaty przywabiają dużą liczbę owadów. Jednak z powodu specyficznej budowy kwiatów (płatki okwiatu są gładkie i śliskie) owady mają trudności z utrzymaniem się na ich powierzchni. Tylko motyle z rodziny zawisakowatych potrafią pobierać nektar za pomocą długich trąbek, zawisając jak helikoptery nad kwiatami. Motyle te fruwają późnym wieczorem i nocą, dlatego lilie o tej porze pachną najintensywniej.
Spotkać ją możemy w okolicznych lasach np. na Rejowie i w okolicach Skarbowej Góry.

        Czajka Vanellus vanellus

Czajka gnieździ się na terenach otwartych, porośniętych niską roślinnościa, w pobliżu płytkiej wody. Podstawowym siedliskiem lęgowym są podmokłe łaki i pastwiska. Jest gatunkiem chronionym w Polsce i umieszczonym w załączniku II Dyrektywy Ptasiej. 16.07.09 obserwowałem stado liczące ponad 30 osobników, które żerowały na łąkach Lipowego Pola nad rzeką Oleśnicą, które mają wejść w skład planowanej ostoi Natura 2000 "Lasy skarżyskie".

        Czarcikęs łąkowy Succisa pratensis

Jest rośliną żywicielską dla gąsienic przeplatki aurinii i decyduje o jej występowaniu na danym terenie. Deszczowe tegoroczne lato spowodowało, że czarcikęs obficie kwitnie i wytwarza duże rozety liściowe, które zapewnią pożywienie dla nowego pokolenia aurinii.

 

 

początek strony

Krzyżak łąkowy     Krzyżak łąkowy Araneus quadratus

Pająk bardzo liczny w  całej Eurazji. Siedliskiem jego występowania są głównie wilgotne łąki porośnięte niskimi trawami. Ubarwienie jest bardzo zmienne, waha się od koloru żółtego poprzez pomarańczowy, czerwony, zielony, aż do brązowego. Na wierzchniej stronie odwłoka widnieją 4 jasne plamki. Przez środek odwłoka ciągnie się biała linia tworząca zarys charakterystycznego znaku krzyża. Odnóża są koloru brązowego przechodzącego w czerń w poprzeczne białe pasy. Na nich zauważalne rzadkie, ale długie włoski (kolce).

początek strony

          Aphanizomenon sp.

22 sierpnia br. znany w środowisku skarżyskim redaktor Mateusz Bolechowski opublikował na łamach „Echa Dnia” artykuł o zakwicie wody na Rejowie (treść artykułu). Sprawcą zakwitu okazała się sinica Aphanizomenon sp. (zdjęcie obok), która tworzy proste lub zgięte trychomy (nitkowate kolonie komórek ściśle do siebie przylegających, przy czym poprzeczne ściany komórkowe są wspólne dla sąsiadujących komórek i połączone wypustkami cytoplazmy - plazmodesmami) skupione w wiązki w kształcie sierpika, widoczne gołym okiem. Zakwity wody z udziałem tego glonu mają kolor szarozielony, w późniejszym stadium niebieskozielony. W małych zbiornikach wodnych intensywny zakwit Aphanizomenon sp. może spowodować śmiertelność wśród zwierząt fauny dennej, np. skorupiaków (raki), skąposzczetów, mięczaków, ptaków wodnych. Wynika to z obecność toksyn sinicowych. Najczęściej występującą toksyną jest zaliczana do hepatotoksyn - mikrocystyna. Hepatotoksyny, do których zaliczamy mikrocystyny i nodularyny, są odpowiedzialne za zatrucie zwierząt i ludzi (np. u dzieci, może występować bronchit spastyczny, polegający na blokadzie mięśni dróg oddechowych). Sinice, mimo że są organizmami o mikroskopijnych rozmiarach, mogą być groźne dla zdrowia i życia. Nie lekceważmy więc zakazów np. zakazu kąpieli spowodowanych ich pojawieniem się w wodzie.

początek strony

           Dendryty.

Wyglądając zimą przez oszronione szyby możemy podziwiać fantastyczne kształty, które "namalował' mróz. To klasyczny przykład dendrytów ( kryształów dendrytycznych) czyli agregatów utworzonych przez drobne kryształy wody. Swym kształtem przypominają gałęzie drzew, krzewy, kwiaty lub liście paproci. Stąd też wywodzi się nazwa tych struktur (w języku greckim wyraz dendron oznacza drzewo). Podobne zjawiska możemy obserwować w skałach. Dendryty powstają w wyniku szybkiej krystalizacji minerałów z roztworów infiltrujących drobne pęknięcia w skale. Są one zazwyczaj tworzone przez tlenki lub wodorotlenki manganu i żelaza. Krystalizujące minerały tworzą struktury, które ze względu na charakterystyczny kształt, bywają mylone ze skamieniałościami roślin. Przykładem mogą być znaleziska poczynione podczas budowy trasy S-7 w pobliżu Łącznej (fot. obok). Na odspojonych płytach czerwonego, żelazistego piaskowca wyraźnie widoczne są liściopodobne nacieki tlenków manganu i żelaza.

początek strony

          Soplówka jodłowa Hericium coralloides.

Soplówki  występują na martwych drzewach stojących lub leżących. Są objęte ochroną ścisłą. Na terenie rezerwatu ścisłego "Świnia Góra" spotykamy dwa gatunki soplówek: jodłową i gałęzistą. Soplówka jodłowa rozwija się na obumarłym drewnie jodły, rzadziej spotykamy ją na innych drzewach iglastych. Owocniki wyrastają zwykle pojedynczo, od lata do jesieni. Powoduje białą zgniliznę. Owocniki są jednoroczne, o różnej wielkości i kształcie, silnie rozgałęzione, średnicy do 30 cm, koloru białego w stanie świeżym, następnie kremowe, a w stanie suchym żółtawe. Na "Czerwonej Liście" ma status: E - gatunek wymierający.
         Podobna do niej jest soplówka gałęzista, która występuje przeważnie na drewnie bukowym. Owocniki są duże, jednoroczne, koloru białego.

początek strony

            Monetka bukowa (monetka kleista) Oudemansiella mucida.

Rozpoznanie  monetki bukowej nie powinno sprawić większego kłopotu. Te wyrastające w niewielkich skupiskach  grzybki wyglądają jakby były wykonane z chińskiej porcelany. Pokryte śluzem o lekko przeświecających owocnikach. Wyrastają na kłodach i pniach martwych buków. Owocniki pojawiają się od sierpnia do listopada.

początek strony

        Zwiniec rycerzyk syn. spodziec rycerzyk Lygaeus equestris

 To rzucający się w oczy ze względu na czerwone i białe elementy rysunku  pluskwiak. Jest podobny do pospolitego kowala zwanego pospolicie „tramwajarzem”. Od kowala różni go jednak szary rysunek (u dorosłego kowala brak szarości na grzbiecie jest tylko czerń i czerwień) i układ czarnych kropek oraz wielkość długość ciała osiąga 1,1 cm, kowal jest mniejszy od rycerzyka). Należy jednak do rodziny zwińcowatych  Lygaeidae, reprezentowanej w Europie przez ponad 100 gatunków. Środowisko występowania rycerzyka są suche murawy, widne lasy, zarośla i środowiska ruderalne. Występuje zazwyczaj w cieplejszych rejonach Europy. Podczas zalotów zwińce wydają swoiste dźwięki zrozumiałe dla przedstawicieli tego samego gatunku, które jednak są tak ciche, że człowiek ledwie może je słyszeć. Te „pieśni godowe" wykonywane są podczas łączenia się tych pluskwiaków w pary. Przebywa często na ciemiężyku białokwiatowym Vincetoxicum officinale , roślinie z rodziny trojeściowatych, która często występuje na skałach i suchych, ciepłych zboczach, w zaroślach i widnych lasach na niżu i w niższych położeniach górskich.

początek strony

 

           Płaskonos Anas clypeata

 

      Rozpoznać płaskonosa jest bardzo łatwo. Jeżeli na jakiejś rzeczce, rozlewisku i jeziorku zobaczycie coś, co wygląda jak karykatura kaczki, to będzie właśnie on.

     Dziób u płaskonosa - zgodnie z nazwą - jest bardziej spłaszczony i o wiele większy i szerszy niż u innych kaczek. Jest on tak nieproporcjonalny i właśnie karykaturalny, że nie sposób go nie zauważyć.

       Samce płaskonosów są pięknie ubarwione. Głowę i część szyi mają ciemnozieloną, niemal czarną i połyskującą, pierś białą, boki rdzawe, wierzch ciała ciemny, niemal czarny, a na skrzydłach zielone piórka ułożone w plamkę zwaną lusterkiem. Samice są brązowo-szare, niemal takie, jak samice kaczek krzyżówek.

          Bielinek rukiewnik Pontia edusaBielinek rukiewnik Pontia edusa 2010.04.12. 2866

P. daplidice i P. edusa to dwa gatunki siostrzane, które różnią się jedynie pewnymi cechami biochemicznymi. Ale według ostatnich ustaleń na podstawie badań DNA stwierdzono, ze występuje wyraźna granica występowania obu gatunków. P. daplidice występuje w  Afryce Północnej, Egipcie, a w Europie na Półwyspie Iberyjskim, południowo-zachodniej Francji aż po Belgię i zachodnią Szwajcarię. P. edusa jest znacznie szerzej rozprzestrzeniony w Europie. Występuje w Europie Środkowej i Południowo-wschodniej aż po Chiny. 12 kwietnia 2010 udało mi się spotkać pierwsze egzemplarze tego gatunku - przedstawicieli pierwszego pokolenia.

 

Raniuszek Aegithalos caudatus

Raniuszek jest znacznie mniejszy od wróbla domowego. Długość jego ciała nie przekracza 16 cm, z czego większość stanowi czarno-biały ogon. Głowa i brzuch są białe jak śnieg, a tułów czarno-szary.

Ptaka tego spotkać można w lasach, parkach, sadach; zawsze tam, gdzie występuje bujna roślinność oraz brzozy. Gniado raniuszka jest misternie zbudowane. Do budowy para raniuszków zbiera mnóstwo puchu, mchu i porostów. Starannie je układając, tworzy przytulne, ciepłe, bezpieczne mieszkanko dla siebie i swoich młodych. Zakładane jest u nasady rozwidlenia gałęzi. Obserwowałem gniazda raniuszka zakładane w krzaku jałowca, a w tym roku zostało zlokalizowane na olszy.

           Rusałka kratnik Araschnia levana

Motyl ten wykazuje duża zmienność wielkości i ubarwienia w zależności od pokolenia. Wyróżnimy jaśniejsze, ceglastoczerwone pokolenie wiosenne żyjące od kwietnia do czerwca i pokolenie letnie o ciemnych skrzydłach występujące od początku lipca do końca września. W październiku spotkać można niekiedy trzecie pokolenie, które różni się zarówno od pokolenia wiosennego jak i letniego. Gąsienice są monofagami i żerują wyłącznie na pokrzywach Urtica dioica.

bóbr_2010_05_13_3800            Bóbr Castor fiber

Wreszcie udało mi się ujrzeć tego zapamiętałego budowniczego, który zmienia oblicze Kamiennej na Rydnie. Pływał sobie tuż przy tamie spiętrzającej wodę na Nowym Młynie. Gdy się zdenerwował. że go obserwuję wyskoczył nad powierzchnię wody i strzelił mocno ogonem o wodę. Musiałem się oddalić.

        Zalotka czerwonawa Leucorrhinia rubicunda

jest najpospolitszą z zalotek. Pojawia się w końcu kwietnia i lata do lipca. Jest niewielką ważką - długość jej ciała wynosi 31-38 mm, zaś rozpiętość skrzydeł ok. 62 mm. Tak jak wszystkie zalotki Leucorrhiniae zalotka czerwonawa ma białą "twarz". Nazwa rodzajowa wywodzi się bowiem z greckiego leukos, czyli biały i rhinios - nos. U gatunku tego występuje wyraźny dymorfizm płciowy - u samców (fot. obok) plamy na tułowiu i odwłoku są koloru rubinowego i pomarańczowego, a u samic żółtego. Zalotki chętnie siadają na ziemi, na igliwiu i opadłych gałązkach. Są bardzo płochliwe i trudno się do nich zbliżyć. Podczas ciepłej pogody możemy je spotkać na wrzosowisku w okolicach Lipowego Pola.

         Ważka czteroplama Libellula quadrimaculata.

Występuje pospolicie w całym kraju, jednak w górach zdecydowanie rzadziej. Nie ma większych wymagań odnośnie siedliska, choć zdecydowanie preferuje wody stojące. Długość ciała Libellula quadrimaculata wynosi ok. 45-48 mm. a rozpiętość skrzydeł dochodzi do 80 mm. Skrzydła w spoczynku pozostają rozłożone. Na skrzydłach widoczne są charakterystyczne dla rodzaju Libellula zaciemnienia u nasady tylnej pary, oraz typowe dla gatunku zażółcenia w polach medialnych przy nasadach obu par. Na bokach odwłoka biegną linie wąskich żółtych plamek a ostatnie 5 segmentów odwłoka ma wyraźnie ciemniejszy kolor. Odwłok zakończony jest rozchylonymi w kształcie litery „V” narządami analnymi.

Zobacz więcej...

 

Łątka dzieweczka Coenagrion puella_2010_05_29_4360         Łątka dzieweczka Coenagrion puella.

Dzieweczka spotykana jest nad  wszelkiego typu wodami. W Skarzysku mozemy ją zobaczyc nad rozlewiskiem w Lipowym Polu, w okolicach Bernatki i w dolinach Kamiennej i Kamionki. Najchętniej zasiedla wody stojące, zarosniete roślinnością pływającą starorzecza ale występuje również nad wodami wolnopłynącymi. Długość ciała Coenagrion puella wynosi około 35 mm. a rozpiętość skrzydeł dochodzi do 42 mm.

Zobacz więcej...

Zalotka większa Leucorrhinia pectoralis_4394         Zalotka większa Leucorrhinia pectoralis.

Związana jest ze zbiornikami wodnymi, zwłaszcza na terenach torfowiskowych i leśnych, przy czym preferuje wody o niezbyt wysokiej żyzności (np. zbiorniki na torfowiskach sfagnowych i niskich, torfianki, bagna śródleśne). Zalotka większa znajduje się w Polsce pod całkowitą ochroną gatunkową. Jest wymieniona w Dyrektywie Siedliskowej w załączniku II. i IV., a także w załączniku II. Konwencji Berneńskiej. Mimo tego, że nie znajduje się wśród gatunków ginących na Czerwonej liście, a stan jej populacji w skali kraju ocenia się jako dobry [Bernard 2004]. Długość ciała zalotki większej wynosi 36-43 mm, w tym samego odwłoka: 23-27 mm. Rozpiętość skrzydeł waha się w granicach 58-66 mm. Lipowe Pole 2010.05.30.

początek strony

Łunica czerwona Pyrrhosoma nymphula_4518          Łunica czerwona Pyrrhosoma nymphula

Spotykana jest w całym kraju. Preferuje wody płynące. Generalnie zasiedla małe cieki, rowy, strumienie i małe rzeczki. Lubi torfowiska i zbiorniki obrzeżone torfowiskiem. Idealne warunki do bytowania znajduje nad rzeką Oleśnicą na Lipowym Polu. Ogromne ilości ważek odbywają aktualnie loty godowe i składają jaja na roślinach wodnych - głównie na jaskrze wodnym Ranunculus aquatilis.

Lipowe Pole.2.06.2010

początek strony

Karłątek kniejnik Ochlodes venatus = Ochlodes sylvanus = Ochlodes faunus_2010_06_02_4462_km          Karłątek kniejnik Ochlodes sylvanus.

Okres lotu motyla tego motyla przypada na czerwiec i lipiec. Występuje on na łąkach, śródleśnych polanach oraz w lasach. Jest jednym z większych „brązowych” powszelatków. Podobnie jak wielu innych gatunków z tego rodzaju, życie samca upływa na przemian na patrolowaniu, wygrzewaniu się w słońcu i pożywianiu się. Przy czym wygrzewanie się występuje we wczesnych godzinach porannych i popołudniowych, a zachowania związane z  patrolowaniem są zwykle eksponowane późnym rankiem. Samce bronią energicznie swoich terytoriów i sprawdzają, czy jakiś inny motyl nie wlatuje na ich teren. Typowymi punktami obserwacyjnymi są nasłonecznione liście na wysokości około metra od ziemi.

początek strony

Szlaczkoń siarecznik Colias hyale 2010.06.05           Szlaczkoń siarecznik Colias hyale

Pojawiło się pierwsze (wiosenne) pokolenie  szlaczkonia. Osobniki tego pokolenia można spotkać w maju i czerwcu nad ciepłymi łąkami, miejscami z roślinnością ruderalną, na torowiskach. Imagines żywią się nektarem. Najchętniej siadają na kwiatach o barwie fioletowej i żółtej takich roślin jak koniczyna łąkowa, lucerna, czy jak na załączonym obrazku na jastrzębcu.

początek strony

 Kąkol polny 2010_06_10_4955        Kąkol polny Agrostemma githago.

Był przywleczony do Polski jeszcze w czasach przedhistorycznych. Dawniej pospolity, obecnie coraz rzadszy. Występuje wyłącznie w uprawach rolnych. Nigdzie już nie spotyka się go w środowisku naturalnym. Jego cykl życiowy jest doskonale dostosowany do cyklu życiowego zbóż. Dawniej był pospolitym chwastem, głównie zbóż. Cała roślina jest trująca, zarówno dla ludzi, jak i koni, bydła i świń. W związku z postępem w zakresie ochrony roślin gatunki takie jak kąkol spotykane są w wielu rejonach coraz rzadziej. W celu zachowania różnorodności biologicznej zakładane są dla nich specjalne ogródki chwastów. Sfotografowany w Kierzu Niedźwiedzim.

początek strony

           Homoseksualizm u motyli.

Zachowania  homoseksualne są obserwowane nie tylko u ludzi, ale także w świecie zwierząt u owadów, ptaków, a nawet u małp. Dlaczego tak się dzieje? Jedna z teorii mówi o konieczności swoistego testu, który następuje przed właściwym zbliżeniem z samicą. Według drugiej, że istniej konieczność pozbycia się starej spermy – w celu podniesienia efektywności reprodukcyjnej. Niektórzy naukowcy dowodzą, że zachowanie homoseksualne jest sposobem na podkreślenie dominacji nad innym samcem. Na załączonym obrazku widać dwa samce odrębnych gatunków czerwończyków:  płomieńca Lycaena hippothoe (u góry) i  uroczka L. tityrus (poniżej). Oba gatunki są silnymi terytorialistami obejmujacymi w posiadanie fragmenty łąki wyróżniające się bogactwem kwitnących roślin. Czyżby w ten sposób uroczek chciał udowodnić swą dominację na danym terenie? Faktem jest, że doprowadził płomieńca do opuszczenia swojego terytorium.

początek strony

        Modraszek alkon Maculinea alconModraszek alkon Glaucopsyche alcon syn. Maculinea alcon

Pojawia się w jednym pokoleniu w ciągu roku. Motyl lata od początku lipca (samiec - fot. obok - sfotografowany 15 czerwca 2010!) do połowy sierpnia. Jaja składane są na kwiatach i liściach goryczki wąskolistnej. Gąsienica jest monofagiem i żyje początkowo w kwiatach goryczki, a potem jest adoptowana przez mrówki z gatunku wścieklica uszatka Myrmica scabrinodis i przenoszona przez nie do mrowisk. Tam odbywa swój dalszy rozwój odżywiając się larwami mrówek. Ponieważ alkon związany z terenami podmokłymi, narażonymi na niekorzystne wpływy oddziaływań gospodarczych został objęty ochroną gatunkową i wpisano go do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt, klasyfikując jako gatunek wysokiego ryzyka narażony na wyginięcie (VU). Podlega ochronie gatunkowej. Siedliskiem jego występowania są łąki moliniowe Uroczyska Pięty.

początek strony

 Strzępotek soplaczek Coenonympha tullia 2010.06.22 5240      Strzępotek soplaczek Coenonympha tullia

Dosyć często spotykany w jednym pokoleniu na początku lata. Największy ze strzępotków osiąga 26-38 mm. rozpiętości skrzydeł. Występuje w Europie środkowej i północnej, a w Polsce obserwujemy go na podmokłych, torfiastych łąkach. Torfowisko Lipowe Pole stanowi typowy dla niego biotop. Roślinami żywicielskimi są: pospolita, i rosnąca łanami wełnianka szerokolistna Eriophorum latifolium, kostrzewa łąkowa Festuca pratensis, przygiełka biała Rhynchospora alba, turzyce Carex sp., wiechliny Poa sp. Gatunek chroniony.

początek strony

       Modraszek telejus Maculinea teleius.

    13 lipca 2010 pojawiło się tegoroczne pokolenie modraszka telejusa. Telejus jest przedstawicielem ginącej środkowoeuropejskiej fauny związanej z krajobrazem ekstensywnie użytkowanych zmiennowilgotnych łąk. Siedliska takie, charakteryzujące się dużą różnorodnością biotyczną, powstały jako wytwór człowieka na miejscu lasów liściastych. Niestety intensyfikacja rolnictwa, osadnictwo, urbanizacja oraz sukcesja ekologiczna będąca skutkiem zaprzestania jakiejkolwiek działalności sprawiają, że zbiorowiska te stają się coraz rzadsze – a co za tym idzie i sam motyl.
     W wielu krajach Europy Zachodniej gatunek wyginął lub jest zagrożony wyginięciem. Stanowiska położone w Skarżysku są jednymi z najdalej na północ wysuniętymi stanowiskami tego gatunku.

sierpowki_8082           Sierpówka - synogarlica turecka Streptopelia decaocto.

Średniej wielkości ptak z rodziny gołębiowatych, zamieszkujący południową Azję, część Afryki i duże obszary Europy. W Europie stwierdzona po raz pierwszy w 1835 w Płowdiw w Bułgarii, a w Polsce w maju 1940 pod Oleśnicą oraz na wiosnę 1942 w Tarnowie; pierwsze gnieżdżenie się zanotowano w 1943 w Lublinie i Tarnowie. W latach 50. i 60. skolonizowała całą Europę Środkową i południową część Półwyspu Skandynawskiego oraz Wyspy Brytyjskie. W 2005 poza zasięgiem sierpówki była tylko północna część Skandynawii i Rosji, wysokie góry oraz większość Półwyspu Iberyjskiego, gdzie występuje punktowo. W ciągu ostatnich 100 lat sierpówka rozszerzyła znacząco swój zasięg również w Turcji, pojawiła się w Iraku i Izraelu, a na przełomie XX/XXI wieku dotarła przez Hiszpanię do północnego Maroka, jednak na pozaeuropejskich terenach występuje bardziej wyspowo i nie zasiedla tak zwartych areałów.

 czeczotka_7984        Czeczotka (Carduelis flammea).

Zamieszkuje pas na granicy tajgi i tundry Eurazji i Ameryki Północnej oraz góry Europy Środkowej. W latach nieurodzaju na północy (gdy na lęgowiskach brakuje nasion, którymi się żywią) dokonuje nalotów inwazyjnych na Europę. Stada zatrzymują się dopiero tam, gdzie znajdą dostatecznie dużo pokarmu by starczyło go na bezpieczne przezimowanie.

Zimuje w Środkowej Europie. Co kilka lat (zwłaszcza w czasie nieurodzaju) w kraju obserwuje się masowy napływ ptaków z północy (Skandynawii i północnej Rosji) późną jesienią. Takie stada liczą wtedy ponad 1000 osobników.

początek strony

         Dzwoniecdzwoniec_7975+

Dzwoniec (Carduelis chloris) to jeden z najbardziej rozpowszechnionych ptaków w Polsce. Jest gatunkiem średnio licznym, a nawet bardzo licznym. Zasiedla różnego rodzaju zadrzewienia i skraje lasów. Najliczniej występuje jednak w obrębie siedzib ludzkich i w ich bezpośrednim sąsiedztwie, od zieleni śródmiejskiej, poprzez parki, skwery, cmentarze, sady, ogródki działkowe, po przydrożne aleje drzew. Dzwoniec posiada tą zaletę, że występuje powszechnie w dużych liczebnościach i przeważnie w okresie zimowym zbliża się do siedzib ludzkich, chętnie korzystając z dokarmiania.

początek strony

tysiaclecia42duzy1

Utracony kolejny pomnik przyrody.dąb_2010_10_06_7764

W czasie letnich burz ucierpiały w naszym mieście liczne drzewa. Niestety wśród nich znalazł się również pomnikowy dąb szypułkowy rosnący przy przy ul. Tysiąclecia 42. Wiek drzewa szacuje się na około 250 lat. Dąb został trafiony przez piorun i zaczął się palić. Po ugaszeniu pożaru drzewo zostało pozbawione konarów. Pozostał tylko smętny kikut, który nie spełnia warunków pomnika przyrody. Dąb najprawdopodobniej zostanie zdjęty z listy pomników i niedługo zniknie całkowicie. Przed zdarzeniem miał 20 metrów wysokości, pierśnica wynosiła 110 cm, a obwód pierśnicowy 340 cm.

początek strony

 Mostki_lipa_2010_09_02_7472       Utraciliśmy bezpowrotnie dwa zabytki przyrody przyrody ożywionej - dwie kilkusetletnie lipy rosnące w pobliżu Domu Kultury w Mostkach. Jedna runęła pod naporem wiatru podczas sierpniowych nawałnic a drugą, na wniosek władz gminy Suchedniów, ze względów bezpieczeństwa wycięto wkrótce potem ( drzewo zagrażało zabytkowemu dworkowi w którym mieści się DK). Korony starych lip stanowiły schronienie i miejsce gniazdowania ptaków. Latem powietrze rozbrzmiewało brzękiem pszczół zbierających nektar z lipowych kwiatów. W wypróchniałych pniach znajdowały schronienie pszczoły, osy i szerszenie. Świętokrzyski regionalny konserwator przyrody Jarosław Pajdak stwierdził, że jeśli w grę wchodziły względy bezpieczeństwa, prawo dopuszcza wycięcie pomnikowego drzewa. Lista pomników przyrody w powiecie skróciła się o dwie pozycje

początek strony

 

         Podgrzybek (borowik) pasożytniczy (podgrzybek Xerocomus parasiticus - podgrzybek pasożytniczy 2010.11.07 7871tęgoskórowy) Pseudoboletus parasiticus


Podgrzybek pasożytniczy został znaleziony na Pleśniówce 5.11.2010 roku. To rzadki, podlegający ochronie całkowitej, grzyb kapeluszowy umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów wielkoowocnikowych. W Polsce znany jest z około 50 stanowisk ( w naszym województwie nie był dotychczas wykazywany). Pasożytuje na tęgoskórze pospolitym Scleroderma citrinum  Zwykle na jednym owocniku tęgoskóra wyrasta kilka owocników tego podgrzybka ( w tym przypadku 2). Spotykany jest późnym latem i na jesieni. Rośnie w różnego typu lasach, głównie w widnych borach sosnowych na owocnikach tęgoskórów (substancje trujące gospodarza nie przenoszą się na owocniki podgrzybka). Dawniej zaliczany był do rodzaju Xerocomus jako podgrzybek pasożytniczy lub podgrzybek tęgoskórowy, obecnie zaliczany do rodzaju Boletus jako borowik pasożytniczy.

początek strony

          Album  The cover of my book"Motyle Ziemi Skarżyskiej".

14 października 2010 w siedzibie Starostwa Powiatowego odbyła się prezentacja mojej najnowszej książki "Motyle Ziemi Skarżyskiej". Słowem wstępnym opatrzył ją Starosta skarżyski Jerzy Żmijewski a wprowadzenie napisał Ryszard Sowa. Zawartość książki jest zestawieniem blisko 50. obserwacji fauny motyli dziennych. Zawiera ponad 120 barwnych fotografii 89 gatunków motyli i środowisk ich występowania. Zebranie materiału fotograficznego zajęło ponad 5 lat pracy w terenie. Fotografowania w różnych porach roku i dnia na bagnach, duktach leśnych, kwiecistych łąkach. ruderaliach czy nasłonecznionych pagórkach. Każdy gatunek opisano uwzględniając jego specyficzne wymagania, okres pojawu i rozmieszczenie na terenie powiatu skarżyskiego. Nieco więcej uwagi poświęcono gatunkom o szczególnym znaczeniu europejskim i gatunkom chronionym takim jak: przeplatka aurinia (na okładce), czerwończyk nieparek, modraszek telejus,  modraszek alkon, strzępotek soplaczek, modraszek bagniczek czy paź żeglarz. W albumie nie zabrakło również informacji o gatunkach, które występowały w okolicach Skarżyska-Kamiennej, ale od kilkunastu czy kilkudziesięciu lat nie były widywane i prawdopodobnie wyginęły na naszym terenie ( szlaczkoń torfowiec, modraszek eroides, przestrojnik titonus).  Książka może stanowić przewodnik nie tylko po gatunkach, ale zawiera informacje o najcenniejszych lepidopterologicznie obszarach oraz kierunki ochrony motyli dla zachowania ich bogactwa gatunkowego.

wiecej informacji...       TK Dami - album o skarżyskich....     

 album_2010_07_03_5574         Pojawiło się nowe regionalne wydawnictwo poświęcone rezerwatowi na Świniej Górze. W słowie wstępnym Ryszard Sowa przedstawił historię powstania rezerwatu, sylwetki osób, które przyczyniły się do jego powstania i walory, które rezerwat prezentuje. Dużo uwagi poświęcono dwóm postaciom: inż. W. Okoniowi, który ocalił drzewostan Świniej Góry podczas II Wojny Światowej przeciwstawiając się rozkazom okupanta dotyczącym wycinki drzew i ryzykując tym własne życie oraz dr. inż. S. Barańskiemu, którego zabiegi doprowadziły do zachowania bogactwa rezerwatu i którego imieniem nazwano rezerwat.

       Album jest wynikiem projektu realizowanego w 2009 roku. Na kilkuset fotografiach autorstwa Andrzeja Adamczyka, Pawła Rzuchowskiego i Andrzeja Staśkowiaka w części pierwszej zaprezentowano zmiany fenologiczne zachodzące corocznie w rezerwacie a w części drugiej przedstawiono najwartościowsze elementy przyrody występujące na terenie rezerwatu tj. śluzowce, grzyby, porosty, mchy, wątrobowce, paprotniki, rośliny nasienne, owady i kręgowce.

         Album jest dostępny w GOK mieszczącym się zameczku w Bliżynie.

początek strony

  _2011_05_28_9489    Wojsiłka pospolita Panorpa communis

Wojsiłka osiąga do 30 mm długości. Występuje w Polsce dość pospolicie; spotykana   jest zwłaszcza w miejscach wilgotnych. Wojsiłki latają słabo i na   krótkich dystansach. Podczas lotu obie pary skrzydeł połączone są   szczecinkami i pracują razem. Cechą charakterystyczną budowy tych owadów   jest ich głowa zaopatrzona w wydłużony ryjek skierowany ku dołowi. Do   ciekawostek należą również zwyczaje godowe tych owadów. Samce przed   kopulacją karmią samice wydzielinami gruczołów ślinowych. Jest to rodzaj   „poczęstunku miłosnego”. Samce kopulują kilkakrotnie z różnymi samicami   w odstępach kilkudniowych. Samice składają jaja w ziemi i ponownie   przystępują do kopulacji. Jedna samica kopuluje zwykle trzykrotnie.   Wylęgnięte z jaj larwy rozwijają się pod powierzchnią ziemi (są podobne   do gąsienic motyli). Zarówno larwy jak i imago prowadzą drapieżny tryb życia. Owady te uważane są za pożyteczne.

początek strony

 _2011_05_28_9468 pszeniec gajowy        Pszeniec gajowy Melampyrum nemorosum.

To roślina należąca do rodziny zarazowatych (Orobanchaceae). Charakterystyczną cechą jest fioletowe wybarwienie górnych przysadek, czyli liści, z kąta których wyrastają  żółte kwiaty. W Polsce jest gatunkiem pospolitym na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Jest półpasożytem - może przeprowadzać fotosyntezę ale za pomocą ssawek pobiera od innych roślin wodę i sole mineralne. Kwitnie od maja do września. Nasiona roznoszone są przez mrówki (myrmekochoria). Jest rośliną trującą gdyż zawiera aukubinę, która ma działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwzapalne i antyhepatoksyczne (działa osłaniająco na wątrobę).

początek strony

 lycaena helle_2011_05_18_9143       Czerwończyk fioletek Lycaena helle (Den. & Schiff.))

Wczesną wiosną z jajeczek wylęgają się młode gąsieniczki. Larwy są grube i krótkie, stonogokształtne, ubarwione jasnozielono z licznymi króciutkimi włoskami na ciele. Żerują 2 – 3 tygodnie, aby pod koniec kwietnia przepoczwarzyć się. Poczwarka brunatnawa, wisząca, przymocowana do rośliny żywicielskiej. Po około 8 – 10 dniach w pierwszej dekadzie maja wylęgają się dorosłe motyle i przystępują do godów. Po zapłodnieniu samice składają jaja pojedynczo na rdeście wężowniku stanowiącym ich roślinę żywicielską. Z jaj szybko wylęgają się gąsienice drugiego pokolenia, które żerują do końca czerwca. Motyle dorosłe drugiego pokolenia pojawiają się na początku lipca i samice tego pokolenia składają jaja zimowe, które dopiero wiosną dadzą kolejne pokolenie motyli.

początek strony

        Ampedus sanguinolentusAmpedus sanguinolentus_2011_05_17_9049

Gatunek rozprzestrzeniony niemal w całej Europie. W Polsce występuje głównie na niżowych i podgórskich wilgotnych terenach leśnych. Chrząszcz odbywa rozwój w martwym drewnie drzew liściastych, zwłaszcza w olchach, dębach, lipach i brzozach. Cykl rozwojowy trwa przeciętnie cztery lata. Larwa żyje w wilgotnym, butwiejącym, miękkim drewnie pniaków, powalonych pni oraz kłód, a nawet w martwych korzeniach. Po przezimowaniu postacie dojrzałe ukazują się w końcu kwietnia i przeżywają do lipca. Kopulacja i składanie jaj odbywa się w maju i czerwcu. Loty odbywają się przy słonecznej i bezwietrznej pogodzie w sąsiedztwie miejsc lęgowych. Stwierdzony 17 maja przy drodze wiodącej do cmentarza partyzanckiego na Skarbowej Górze.

początek strony

 _2011_06_04_9726 Phalera bucephala.       Narożnica zbrojówka Phalera bucephala

W Polsce występuje w całym kraju i jest gatunkiem pospolitym. Bardzo często obserwuje się masowe żerowania gąsienic na drzewach. Preferuje lasy liściaste, głownie grądy oraz zarośla i parki. Gąsienice odżywiają się liśćmi dębów (Quercus) – nawet obserwowałem żerowania na dębie czerwonym, lip (Tilia) i brzóz (Betula)

początek strony

 _2011_06_03_9608 niestrzępy.         Niestrzęp głogowiec Aporia crataegi.

Ten motyl  o mlecznej barwy, czarno żyłkowanych, prześwitujących skrzydłach posiada interesujące zwyczaje. Ze złoża jaj wylęgają się gąsienice i zimują we wspólnych gniazdach. Żerowanie nasila się dopiero wiosną następnego roku. Pierwotnie roślinami żywicielskimi tego gatunku były: głóg Crataegus sp., jarzębina Sorbus aucuparia, brzoza Betula sp. i czeremcha Padus recemosa, ale wraz z rozwojem sadownictwa motyle wybierały jako rośliny żywicielskie drzewa owocowe. Obecnie gatunek uznawany jest za szkodnika sadów owocowych i w momencie gradacji masowo niszczony insektycydami. W Polsce występuje lokalnie. Obserwacje tego gatunku potwierdzają cykliczność jego liczniejszego pojawu, co 10-11 lat. Ostatnio spotykany coraz częściej i pojawia się corocznie w większych ilościach.

początek strony

 _2011_05_31_9515 dispar         Czerwończyk nieparek Lycaena dispar.

Czerwończyk nieparek znany jest całej Palearktyki. Gatunek występujący w całym kraju, ale bardzo lokalnie. Najliczniejsze populacje tego gatunku można znaleźć w Polsce północno-wschodniej i zachodniej. Motyle spotyka się na wilgotnych łąkach, moczarach, w lasach łęgowych. Gatunek objęty ochroną całkowitą od roku 2001. Umieszczony na Czerwonej Liście Zwierząt z kategorią LC ,  na Czerwonej Liście IUCN z kategorią LR oraz w załączniku II Konwencji Berneńskiej i w załączniku II i IV Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej. Pojawił się nad łąkami pomiędzy Skarżyskiem a Barakiem.

początek strony

 _2011_07_23_106 dukacik         Czerwończyk dukacik Lycaena virgaureae

To motyl dzienny. Długość przedniego skrzydła 1,7-2,0 cm, rozpiętość skrzydeł 35-40mm. Samice mają skrzydła czerwono złociste w ciemne kropki. Wierzch skrzydeł samców jest jaskrawopomarańczowy z czarną obwódką. Spód skrzydeł obu płci jest żółto brunatny, pokryty czarnymi i białymi plamkami (białe są lekko rozmazane).

początek strony

 _2011_06_10_9893 ważka czteroplama     Ważka czteroplama Libellula quadrimaculata

Występuje powszechnie i pospolicie w całym kraju, jednak w górach zdecydowanie rzadziej. Nie ma większych wymagań odnośnie siedliska, choć zdecydowanie preferuje wody stojące. Na rozpostartych skrzydłach ważki widzimy charakterystyczne dla rodzaju Libellula zaciemnienia u nasady tylnej pary, oraz charakterystyczne dla gatunku zażółceniami w polach medialnych przy nasadach obu par. Najważniejsze jednak są niewielkie zaciemnienia koło węzełków wszystkich skrzydeł. Zapewne to one były powodem nazwania ważki polską nazwą gatunkową "czteroplama".

początek strony

        _2011_06_05_9827 male Calopteryx virgo.Świtezianka błyszcząca Calopteryx splendens

Spotykana niemal na ternie całego kraju, również w górach nawet do wysokości 1250 m. n.p.m.. Gatunek występujący powszechnie, w dużej części środkowej Polski lokalny i rzadki. Świtezianki występują nad wodami płynącymi i tu się rozmnażają. Świtezianka błyszcząca ma zabarwioną tylko środkową część skrzydeł, natomiast u nasady i na końcach skrzydła są bezbarwne, przezroczyste, w odróżnieniu od świtezianki dziewicy, która ma skrzydła całkowicie zabarwione. Duże ilości obu gatunków występują nad rzeką Kamienną na terenie rezerwatu Rydno.

początek strony

_2011_08_17_9999_3 icar           Modraszek ikar (Polyommatus icarus).

Należy do naszych najpospolitszych gatunków. Możemy go spotkać w wielu środowiskach. Samce są błękitne, ale u samic występuje dość duża zmienność osobnicza - od prawie jednolicie, brunatnie ubarwionych do pokrytych błękitnym nalotem.

początek strony

        _2011_08_16_9999_73 aricia agestisModraszek agestis (Aricia agestis = Plebejus agestis)

Należy do rodziny modraszkowatych (Lycaenidae) i jest niewielkim motylem, który występuje w większości krajów europejskich i w północnej Afryce. W przeciwieństwie do większości podobnych gatunków modraszkowatych nie spotkamy u niego na skrzydłach koloru niebieskiego. Rozpiętość skrzydeł waha się od 24 do 27 mm ( ikarus ma 28-32 mm). Agestisa od ikarusa różni brak czarnej plamki w komórce środkowej na spodzie przedniego skrzydła. Również brzeżny zespół pomarańczowych plamek na wierzchu skrzydeł jest znacznie silniej rozwinięty i sięga prawie aż do wierzchołka skrzydła u Agestis. Literatura podaje, że związany jest suchymi łąkami leśnymi, zrębami i wrzosowiskami. Ja spotkałem go na zarastającej murawie kserotermicznej w okolicach Chęcin na której w dużych ilościach występuje aster gawędka.

początek strony

 _2011_07_25_83 Polyommatus coridon         Modraszek korydon (Polyommatus coridon)

Występował niegdyś licznie w dolinie rzeki Kamiennej na Borze. Dziś widywany coraz rzadziej. Motyl lata w lipcu i sierpniu nad suchymi łąkami, na polanach, ugorach i przydrożach. Gąsienica żeruje na cieciorce pstrej i wykach.

początek strony

        _2011_07_23_91 dafnid kmModraszek dafnid  (Polyommatus daphnis)

Rozpiętość skrzydeł: 33-37 mm. Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy widoczny zarówno na wierzchniej jak i spodniej stronie skrzydeł. Wierzch skrzydeł samicy brunatny z ciemnymi plamami na żyłce poprzecznej i przy zewnętrznym brzegu skrzydła. Motyl lata w lipcu na suchych, kserotermicznych zboczach, zwłaszcza na podłożu wapiennym. Gąsienica żeruje na cieciorce, traganku, komonicy, groszku, sparcecie, macierzance. Niestety nie jest przedstawicielem skarżyskiej entomofauny, spotkamy go w Paśmie Chęcińskim.

początek strony

       _2011_07_23_102 kraśnikKraśnik goryszowiec  Zygaena ephialtes

To motyl dzienny z rodziny kraśnikowatych, którego rozpiętość skrzydeł wynosi 30 – 40 mm. Ubarwienie samca i samicy nie różni się, skrzydła przednie posiadają sześć czerwonych plamek, końce czółek są białe, odwłok jest z czerwoną przepaską, niekiedy pojawiają się też osobniki z żółtym i białym rysunkiem, ale wówczas obie plamki u podstawy skrzydeł oraz pierścień na odwłoku są czerwone lub żółte. Motyla tego można spotkać od czerwca do sierpnia na nasłonecznionych, suchych stanowiskach. Gąsienica kraśnika goryszowca jest żółta z czarnymi plamkami i czarnym paskiem na grzbiecie, żeruje na cieciorce pstrej.

początek strony

          Bęsica kwietniówka Archiaeris parthenias _2012_03_20_9999_1

Należy do rodziny miernikowcowatych Geometridae. Ten motyl, obok cytrynków i rusałek, należy do zwiastunów  wiosny. Niekiedy już w połowie marca można ujrzeć całe roje bęsic unoszące się w  pobliżu mokradeł, wzdłuż cieków wodnych, na łąkach, w lasach i w parkach. Wygrzewają się w słońcu siedząc na wilgotnej ziemi na polankach i duktach leśnych. Spotykamy je wszędzie tam gdzie występuje brzoza - roślina żywicielską gąsienic. Po okresie żerowania na brzozowych liściach, na przełomie czewca i lipca, gąsienice przepoczwarczają się i w tej formie bytują od lipca, aż do marca następnego roku, kiedy to pojawia się imago. Zaskakujące jest zachowanie motyli - płoszą się, gdy się do nich zbliżamy i szybko umykają, gdy tylko zrobimy zdjęcie. Czyli reagują na dźwięk migawki aparatu fotograficznego. Okazuje się, że jest to często spotykane zachowanie u motyli z rodziny miernikowcowatych i sówkowatych i nie tylko. Podobne przystosowanie zaobserwowałem u motyla dziennego osadnika kostrzewca (Lasiommata maera ) - mieszkańca ciemnych lasów. Ewolucyjnie jest to przystosowanie reagowania na dźwięki wydawane przez nietoperze. Zagadkowe jest jednak to, że  bęsica kwietniówka jest motylem co prawda zaliczanym do ciem, ale prowadzących dzienny tryb życia. Ponadto w tym czasie gdy bęsice odbywają gody nietoperze jeszcze hibernują i nie pojawią się zanim bęsice nie złożą jaj. W jaki sposób słyszą? Na pierwszym segmencie odwłoka bęsica posiada narządy tympanalne, kilka komórek zabezpieczonych delikatną błonką, służące do odbierania dźwięków. Jednak odbierają one częstotliwości dźwięków słyszane przez człowieka, nie słyszą zaś ultradźwięków emitowanych przez nietoperze.

         _2011_10_23_9999_5Paśnik jaskiniowiec (Triphosa dubitata)
Na pokrytych wykwitami malachitu i azurytu ścianach Miedzianki zimują ćmy. Są przedstawicielami trogloksenów lub pseudotroglobiontów, czyli zwierząt, które w jaskiniach przebywają tylko przez część swojego życia ( jaskinie służą im do spędzania w nich zimy). Paśnik jaskiniowiec - Triphosa dubitata (Linnaeus, 1758) - podczas wylotu, od lipca do późnej jesieni, preferuje lasy liściaste i mieszane, zarośla parki i ogrody. Jako imago zimę spędza w naturalnych kryjówkach, często np. w jaskiniach, w pobliżu wejścia, ale tam gdzie nie dociera już światło, a wilgotność i temperatura nie ulegają większym wahaniom. Po przezimowaniu motyle spotykane do trzeciej dekady maja.

początek strony

 _2011_11_11_9999_27          Szczerbówka ksieni (Scoliopteryx libatrix).

Mieszkańcem jaskiń jest ćma szczerbówka ksieni (Scoliopteryx libatrix L.) z rodziny sówek (Noctuidae).

Zaliczamy ją do trogloksenów lub pseudotroglobiontów, czyli zwierząt, które w jaskiniach przebywają tylko przez część swojego życia (np. jaskinie służą im do spędzania w nich zimy, nocy, ukrycia się).

Zimę spędza w stanie uśpienia, lecz ten stan dla odrętwiałych motyli jest niezbyt głęboki, dlatego też gwałtowne i znaczne ocieplenia zimą mogą je dezorientować i niepotrzebnie rozbudzać. Brak pożywienia w tym okresie powoduje, że tracą nagromadzone substancje zapasowe i giną. Ubarwienie ochronne i kształt skrzydeł (z wcięciami na wierzchołkach) upodabniają te ćmy do suchych, podniszczonych liści, które zostały nawiane do jaskini.

początek strony

 _2013_01_25_9999_17        Kwiczoł Turdus pilaris to gatunek ptaka wędrownego z rodziny drozdów (Turdidae), zamieszkujący północną i środkowo-wschodnią Europę.

Gniazduje licznie w miejskich parkach, w ogrodach, sadach, alejach i na cmentarzach z wysokimi drzewami. Poza miastami spotkamy go na skrajach wilgotnych lasów łęgowych, zwłaszcza topolowych, zadrzewionych brzegach rzek i w innych niewielkich zadrzewieniach.

Jest ptakiem wędrownym, lecz coraz częściej pozostaje w Polsce na zimę. Żywi się bezkręgowcami lecz przy ich braku jesienią i zimą zjada głównie jagody i owoce, np. jałowca, głogu oraz jarzębinę, jabłka. Nie gardzi również owocami kaliny jak widać na załączonej fotografii.

początek strony

      Prawdziwa gratka dla miłośników przyrody! W Suchedniowie można obserwować super rzadkiego rybołowa.

      Jak donosi "Echo Dnia" z 17 września 2012 ten duży (blisko 180 centymetrów rozpiętości skrzydeł) drapieżny ptak z rodziny orłów od kilku dni jest obserwowany nad miejskim zalewem. Coraz więcej osób przychodzi, by popatrzeć na widowiskowe ataki ptaka na ryby. Rybołów krąży nad wodą i co jakiś czas rzuca się na taflę wody, by po chwili unieść się i otrząsnąć wodę z piór. Jak się okazuje, już pod koniec sierpnia był widywany nad zalewem rejowskim w Skarżysku (pierwsze obserwacje i informacje o rybołowie przekazał mi p. Janusz Wojtachnio, który obserwował rybołowa ok. godziny 9.30 w dn. 15 sierpnia 2012. Ja widziałem go 23 września w Rejowie. - przyp. A. Staśkowiak)
          – Trwa okres przelotów, ten osobnik mógł się zatrzymać nad zbiornikiem, gdzie znajduje pokarm – mówi Piotr Wilniewczyc z Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody w Kielcach.
         Dla ornitologów i miłośników natury okazja do zaobserwowania rybołowa jest wyjątkowa. W Polsce gnieździ się zaledwie 30 par tego gatunku, jest on uważany za ginący. Rybołów to jedyny występujący u nas gatunek drapieżnika, który poluje wyłącznie na ryby. Sporadycznie robią to też orły bieliki, kanie czarne i błotniaki stawowe.

        _2012_09_21_9999_35 bakterie brodawkowe na olszyFrankia alni.

Aktinoryza to rodzaj oddziaływnia mutualistycznego i polega na tym, że promieniowce z rodzaju Frankia współżyją z roślinami drzewiastymi w tym przypadku z olszą  Alnus glutinosa.
Frankia alni jest Gram-dodatnim, powoli rosnącym, tlenowym promieniowcem o strzępkach podzielonych poprzecznymi przegrodami. Grzybnia promieniowca tworzy charakterystyczne terminalne zgrubienia, zwane „pęcherzykami". Pęcherzyki otoczone są wielowarstwową ścianą zbudowaną z lipidów. Kształt pęcherzyków jest zależny od żywiciela. U Alnus mogą być kształtu buławkowatego, pałeczkowatego lub sferycznego. Wewnątrz pęcherzyków odbywa się wiązanie azotu.
Przeszukując internet natknąłem sie na zaledwie jedną w miarę przyzwoitą fotografię obrazującą ten typ współżycia. Swoją fotografię wykonałem na wykrocie olszy na zalewie w Rejowie w Skarżysku-Kamiennej.

początek strony

         Bocian czarny, hajstra Ciconia nigra._2012_08_15_9999_21_24_31 bocian czarny

W Europie Środkowej to rzadki ptak lęgowy żyjący w lasach liściastych i mieszanych, gdzie są małe prześwietlenia, na podmokłych łąkach, stawach i trzęsawiskach. Puszcza Świętokrzyska w okolicach Skarżyska jest stałym miejscem jego gniazdowania. Udało mi się spotkać jednocześnie 3 sztuki żerujące na płyciznach rzeki Kamionki. Oczywiście zauważyły mnie wcześniej i zerwały się do lotu. Następnie zatoczyły kilka kręgów i odfrunęły. Prawdopodobnie to rodzice z potomkiem szykujący się do odlotu.

początek strony

        Trzepla zielona Ophiogomphus cecilia zasiedla nizinne i podgórskie cieki różnej wielkości, od strumieni po_2012_08_19_9999_31Trzepla zielona Ophiogomphus cecilia duże rzeki. Z obszarów na zachód od Polski podawano ją nawet ze strumieni o 0,5-metrowej szerokości. W Polsce tak wąskie cieki mają dla tego gatunku bardzo małe znaczenie, ale szerokie na kilka, kilkanaście metrów są już często zasiedlane. Wydaje się, że największe populacje tworzy w Polsce na rzekach kilkunasto- do kilkudziesięciometrowej szerokości.
       Trzepla zielona przedkłada odcinki cieków położone wśród bogatej strukturalnie roślinności, np. śródleśne lub w otoczeniu łąk z nadbrzeżnymi zaroślami, drzewami. Wskazane jest duże nasłonecznienie przynajmniej fragmentów obrzeży. Obecność roślinności wodnej nie ma znaczenia dla gatunku, często pokrycie nią jest niewielkie lub brak jej zupełnie.
Trzepla zielona jest objęta ochroną gatunkową w Polsce. Nie należy jednak do gatunków zagrożonych w naszym kraju. Nie wymaga więc specjalnych przedsięwzięć z zakresu ochrony czynnej. Wiele wskazuje jednak na to, ż poprawa jakości wody w rzekach przyniosłaby jeszcze zwiększenie liczebności krajowej populacji. Należy do tzw. gatunków naturowych i została ujęta w załączniku II i IV Dyrektywy Siedliskowej oraz w załączniku II Konwencji Berneńskiej. Znów będzie kłopot bo ważka ta występuje na Rejowie w okolicach wyspy.

         Mieniak tęczowiec Apatura iris x mieniak strużnik A ilia f.clytie. _2012_07_09_9999_6mieniak ilia_iris

Pierwotnie słowa bastard używano głównie na określenie dziecka z nieprawego łoża, zwłaszcza potomka królewskiego. W zoologii słowo "bastard" jest odpowiednikiem mieszańca, zwierzęcia uzyskanego w wyniku krzyżowania międzygatunkowego (czyli bastardyzacji). Dziś udało mi się sfotografować motyla który prawdopodobnie jest tego przykładem. Wierzchnia strona skrzydeł (szczególnie brak plamki na przednim skrzydle) nawiązuje rysunkiem do mieniaka tęczowca Apatura iris. Z kolei spodnia strona skrzydeł jest typowa dla mieniaka strużnika Apatura ilia. Jednocześnie ogólne ubarwienie skrzydeł (np. plamy koloru żółtego) nawiązują do formy barwnej mieniaka strużnika o żółto zabarwionych skrzydłach A ilia f.clytie Schiff. Sumując zatem na fotografiach prawdopodobnie mamy bastara Apatura iris x A ilia f.clytie.

początek strony

 _2012_04_03_9999_30.        Skowronek zwyczajny, skowronek polny, skowronek, rolak (Alauda arvensis)

To gatunek małego ptaka z rodziny skowronków (Alaudidae). Nie ma chyba osoby, której nie podobałby się jego dźwięczny śpiew. Zwykle widzimy go gdy zrywa się prawie spod naszych nóg, lub tkwi gdzieś wysoko na niebie zwiastując nadejście wiosny. Wzrok ma na tyle dobry, że zwykle to on nas wcześniej zauważy i zdoła wzbić się znikając z naszych oczu.

początek strony

_2012_03_25_9999_29-        Rożeniec (Anas acuta)

Jest skrajnie nielicznie gniazdującą w Polsce kaczką. Samiec ma charakterystyczne, czarno-białe upierzenie, duże czoło oraz smukły, szary dziób, także dość długi, ostro zakończony ogon. Pokarmem rożeńca są zarówno rośliny jak i drobne zwierzęta. Spośród wszystkich kaczek pływających najlepiej nurkuje. Rożeniec w Polsce gniazduje skrajnie nielicznie (40-60 par). Trzy główne tereny lęgowe tej kaczki to doliny Biebrzy i Narwi oraz środkowy bieg Warty. Populacja lęgowa jest zagrożona wyginięciem, a ilość gniazdujących osobników maleje. Podczas przelotów w Polsce dość liczny. (źródło: ATLAS zwierząt i roślin Jerzego Grzesiaka) Zatrzymał się na przelotach na zbiorniku w Wąchocku.

początek strony

 _2012_03_24_9999_62         Potrzos zwyczajny, potrzos Emberiza schoeniclus.

Potrzos jest małym (wielkości wróbla), wędrownym ptakiem należącym do podrodziny trznadlowatych Emberizinae, rodziny ziarnojadów Fringillidae, rzędu wróblowych Passeriformes. Przylatuje do nas w marcu, kwietniu, a odlatuje we wrześniu, listopadzie. Samiec w upierzeniu godowym ma głowę czarną, biały wąs i czarne podgardle. Spód ciała biały z szarym paskowaniem po bokach i na piersi. Wierzch ciała rdzawo brązowy z ciemnymi paskami. Kuper szary, boki ogona białe. W szacie spoczynkowej głowa brązowa z pręgowaniem. Samiczka, jak widać na załączonej fotografii jest ubarwiona skromniej - ma pręgowaną, jasnobrązową głowę i jaśniejsze podgardle. Ptak zasiedla głównie tereny wilgotne i podmokłe – trzcinowiska, turzycowiska, bagna, wilgotne łąki, czasem pola uprawne.

początek strony

 _2012_03_20_9999_50               Żuraw  Grus grus

Ma się w Polsce całkiem dobrze. Płochliwy i nieufny, niegdyś wybierał na lęgi niedostępne, zaciszne mokradła i torfowiska. Rzadko można było go zobaczyć. Ostatnio zmienił swoje zachowanie – przyzwyczaił się do obecności człowieka, a nawet nauczył się korzystać z dobrodziejstw, które oferuje mu sąsiedztwo siedzib ludzkich. Dzięki temu jego los się poprawił. W ostatnich latach nierzadko można zobaczyć żurawie, żerujące na polach rolników. Często do założenia gniazda wystarcza mu skrawek mokrego lasu, czy zarośla w sąsiedztwie łąk. Liczniej żurawie występują w Polsce północno-wschodniej i w Wielkopolsce.

Żuraw może przylecieć do nas, kiedy na polach i łąkach leży jeszcze warstewka śniegu. Radzi sobie wyjadając młode pędy oziminy. W locie mniej doświadczeni obserwatorzy często mylą żurawia z bocianem. Zdarza się słyszeć, że ktoś widział wiosną klucz lecących bocianów. Mylne to spostrzeżenie ! Żurawie lecą w grupach, uformowanych w klucze. Bociany nigdy. Żurawie odzywają się przy tym charakterystycznym, trąbiącym głosem, który nazywamy klangorem.

Jest na szczęście parę miejsc w okolicach Skarżyska, gdzie możemy ten klangor usłyszeć.

początek strony

        Na Rejowie pojawił się nowy interesujący gatunek - nurogęś,      tracz nurogęś Mergus merganser. W dniu 18.12.2013 obserwowano trzy samce i jedną samicę. Na zdjęciu widoczne są 2 samce ( z przodu samiec krzyżówki, nieco wyżej dwie samice krzyżówki). Laicy określają ją jako białą kaczkę z czarną głową. Dawna nazwa "tracz" wywodzi się od kształtu dzioba, wzdłuż którego krawędzi ciągnie się rząd ząbków przypominających drobnozębną piłę. W Polsce nurogęś gniazduje głównie na północy i wschodzie, ale na przelotach, które aktualnie trwają, zapuszcza się bardziej na południe.
          Mandarynka, kaczka mandarynka Aix galericulata.

W dniach 17 i 18 listopada 2013 roku na Zalewie Rejowskim obserwowano mandarynkę. Jako pierwszy o jej pojawieniu się poinformował p. Leszek Tuśnio. Żerowała i pływała w stadzie kaczek krzyżówek. Samiec na obu łapach miał założone pomarańczowe obrączki. Prawdopodobnie jest to "zbieg" z hodowli, być może jest to jeden z osobników wypuszczonych na zalewie w Kielcach.

        Rezerwat Cisa „B”

 

  Położony jest w oddz. 36 obrębu Skarżysko, nadleśnictwa Skarżysko, znajduje się w Leśnictwie Majdów. Jest włączony w obszar Natura 2000 "Lasy Skarżyskie". W rezerwacie zarejestrowano 19 miejsc występowania cisa pospolitego. Na jednym z cieków wodnych w południowej części rezerwatu pojawiły się bobry, które zbudowały tutaj tamę i utworzyły niewielki zbiornik wodny.

 kruszel czarny_2013_10_23_0077       Kruszel czarny Xeris spectrum.

Jest prawie czarny, ale z żółtymi plamkami na tułowiu. Nogi jego są czerwonawe. Samice mają pokładełko długości całego ciała. Też zamieszkuje lasy iglaste. Samica kruszela czarnego nie zaszczepia drewna zarodnikami symbiotycznych grzybów, ale potrafi wybrać te pniaki, w których przez rok lub dwa rozwijają się już larwy trzpiennika olbrzymiego i w pobliżu ich żerowisk umieszcza swoje jaja. Larwy kruszela będą korzystać z drewna już dobrze przerośniętego grzybnią. Kruszel czarny należy do podrzędu rośliniarek z rzędu błonkówek. Jest przedstawicielem rodziny trzpiennikowatych. Larwy tego owada rozwijają się w drewnie drzew iglastych, zasiedlając najczęściej jodłę. Rójka tych owadów odbywa się na początku lata. Samice po kopulacji, za pomocą długiego pokładełka składają jaja w drewnie na głębokości około 2 cm. W każdym kanaliku wydrążonym pokładełkiem samica składa od 1 do 9 jaj. Po około 2 tygodniach z jaj wylęgają się larwy, które zaczynają drążyć w drewnie długie chodniki. Larwy żerują w drewnie od 1 do 3 lat.
Kruszel czarny zaliczany jest do szkodników technicznych drewna.

 Pyrochroa coccinea _2013_06_08_9999_12         Ogniczek większy Pyrochroa coccinea.

Ogniczka można spotkać na brzegach lasów liściastych i mieszanych od kwietnia do lipca. Często przebywa na kwiatach roślin baldaszkowatych, gdzie poluje na inne owady. Osiąga długość ciała 14– 15 mm. Tułów i głowa są czarne, a pokrywy skrzydeł i przedplecze czerwone. Samice składają jaja w szczelinach kory lub pniakach. Z jaj wylęgają się również drapieżne larwy żywiące się larwami i poczwarkami innych owadów.

           Gymnosoma nudifronsdiptera_2013_06_09_9999_32

Rączycowate (Tachinidae, Larvaevoridae), rodzina to owadów z rzędu muchówek obejmująca ponad 8 tys. gatunków. Ich larwy pasożytują w innych owadach, często określanych jako szkodniki i dlatego uznajemy je za pożyteczne. Na roślinach baldaszkowatych spotkałem gatunek Gymnosoma nudifrons. Wyraz "gymnosoma" dosłownie tłumaczy się jako "nagie ciało", i prawdopodobnie odnosi się do faktu, że niektóre gatunki z tego rodzaju są mniej "owłosione" niż większość gatunków muchówek z rodziny Tachinidae.

          Darownik przedziwny Pisaura mirabilis.darownik_2013_05_18_9999

Nie buduje sieci jak inne pająki, lecz poluje aktywnie. Spotkamy go w nasłonecznionych miejscach jak przyczajony czatuje na swe ofiary.   
 

 mucha_2013_05_18_9999_5         Rączyca Compsilura concinnata.

Pojawia się w dwóch (trzech) pokoleniach od końca V do końca IX. Jeden z najbardziej polifagicznych gatunków rączycowatych, znany z ponad 200 gatunków żywicieli - głównie motyli Lepidoptera, jak również z kil­ku gatunków rośliniarek Symphyta.  Samica składa około 100 jaj. Wprowadza dojrzałe jaja do wnętrza ciała żywiciela przez otwór zrobiony hakiem odwłokowym.  Larwy rączycy rozwijają się bardzo szybko, po osiągnięciu dojrzałości wydostają się z żywiciela i spadają do gleby, gdzie się przepoczwarczają. Z jednej porażonej larwy żywiciela może wyjść od 1 do 5 larw muchówek. Formy doskonałe - imagines - odżywiają się zarówno spadzią, jak i nektarem kwiatów.

 zaskroniec_2013_05_10_9999_25        Zaskroniec i ropucha.

           Dziś udało mi się zaobserwować dość niezwykłą scenę. Polowanie i walkę zaskrońca z ropuchą.
            Ujrzałem go, albo raczej uwzględniając rozmiary - ją, gdy bezszelestnie sunęła wśród gęstego poszycia lasu. Miała wytyczony cel i nie zwracał na mnie najmniejszej uwagi. Po chwili ujrzałem ofiarę - ropuchę. Zaskroniec unosząc głowę, badając przestrzeń ruchliwym językiem - zwietrzył zdobycz. Ropucha dostrzegła niebezpieczeństwo. Najpierw rozpłaszczyła się na ziemi i znieruchomiała obserwując zbliżającego się węża.  Zaskroniec napięty jak sprężyna gotuje się do natychmiastowego ataku. Ropucha zamknęła powieki, jakby przerażona zaistniałą sytuacją. Szybko wciągnęła w płuca powietrze, i rozdęła tułów jak balon unosząc tylne nogi i ropucha_2013_05_10_9999_24nastawiając w kierunku napastnika swój grzbiet niczym tarczę. Wąż początkowo wydawał się nieco zaskoczony. Cofnął głowę i ponownie  zbliżył się, trącając płaza giętkim językiem. Ropucha nagle wyprostowała przednie kończyny. Teraz, cała nadęta, uniosła się wysoko na szczudłowato ustawionych nogach, lekko się kołysząc.
        Zaskroniec jednak nie zawracał na to uwagi, zwłaszcza, że jest odporny na jad wydzielany przez jadowe gruczoły skórne ropuchy (parotydy), które produkują  gęstą, żółtawą substancję, w skład której wchodzą dwa związki o silnych właściwościach trujących. Jest to bufotalina porażająca akcję serca i bufotenina działająca halucynogennie i usypiająco. Uchwycił ropuchę za przednią nogę i zaczął spiralnie zwijać się zacieśniając sploty. Nie puszczając ofiary obracał się wzdłuż własnej osi ciasno owijając ropuchę. Poruszając szczękami stopniowo nasunął się na głowę ropuchy i zaczął ją połykać.

            rusałka pawik_2013_04_22_9999Rusałka pawik Inachis io.

Pojawiły się pierwsze rusałki. Ten weteran ma za sobą ciężką zimę. Skrzydła zostały uszkodzone zapewne przez jakiegoś ptaka bo zalatujące do sadu sikorki chętnie chwytają każdy kąsek.

        cytrynek_2013_04_21_9999_19Latolistek cytrynek Gonepteryx rhamni.

Zwiastuje w tym roku "rok miodowy" czyli lato powinno być ciepłe i słoneczne. Długotrwała zima spowodował, że pojawił się dopiero w drugiej dekadzie kwietnia. Nieliczne kwiaty (w tym przypadku) wawrzynka wilczełyko są dla niego źródłem pożywienia.

 Wygłodek biedronkowaty Endomychus coccineus_2013_04_20_9999_3          Wygłodek biedronkowaty Endomychus coccineus.

W Polsce jest najczęściej spotykanym gatunkiem wygłodkowatych (Endomychidae) i choć nie jest jeszcze notowany z niektórych krain, występuje prawdopodobnie na całym obszarze. Zasiedla głównie stare drzewostany. Spotyka się go na martwym, przegrzybiałym drewnie pni i pniaków drzew liściastych, pod odstającą korą i na wyciekającym soku z drzew. Rozwój odbywa w grzybach nadrzewnych i hubach porastających głównie pieńki, na przykład wszystkie postacie rozwojowe znajdowano na wrośniaku szorstkim Trametes hirsuta (Wulf. ex Fe.) Pill. Zarówno imagines, jak i larwy, występują przeważnie gromadnie, często obok siebie. Znajdowano je jesienią i wczesną, wiosną, dlatego należy sądzić, że te dwie postacie przezimowują.

             Sójka zwyczajna, sójka, sójka żołędziówka Garrulus glandarius. sójka_2013_01_26_9999_5

Gatunek średniego ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae) o beżowobrązowym upierzeniu. Jej ozdobą są błękitne, prążkowane pióra na czarnych skrzydłach. W locie ma charakterystyczną sylwetkę z zaokrąglonymi skrzydłami, białym kuprem i czarnym ogonem. Sójka pełni funkcję "strażnika lasu" alarmując przy byle okazji wrzaskliwych głosem. Lata pozornie nieporadnym, chwiejnym lotem z nierównomiernymi uderzeniami skrzydeł. Mimo to w latach nieurodzaju żołędzi sójki podejmują inwazyjne migracje i wówczas można spotkać przelatujące luźne stada tych ptaków.