Wprowadzenie.

            Nazwa - Rydno - pojawiła się w ubiegłym stuleciu dla określenia wartościowego, z punktu widzenia nauki, obiektu obejmującego położone wzdłuż Kamiennej stanowiska archeologiczne związane z wydobyciem i obróbką hematytu. Wprowadził ją prof. Stefan Krukowski. Dolina rzeki Kamiennej od tysięcy lat była terenem, gdzie początkowo działalność praczłowieka a następnie ludzi współczesnych wpływała na przekształcenia miejscowej przyrody. Celem  niniejszego opracowania jest przedstawienie obecnego stanu fauny płazów na wybranych stanowiskach położonych w granicach rezerwatu „Rydno".

 

Charakterystyka płazów. 

Początki ewolucji płazów nastąpiły w erze paleozoicznej. Do zmiany środowiska życia z wodnego na ziemno-lądowe doszło pod koniec okresu dewońskiego, kiedy ląd był już zamieszkany przez bezkręgowce - owady i pajęczaki.

Płazy (Amphibia) to gromada kręgowców, w której wyróżniono 3 rzędy: płazy bezogonowe ( Anura ), płazy beznogie ( Gymnophiona, Apoda ), i płazy ogoniaste ( Caudata, Urodela ). Liczy łącznie 5701 gatunków (stan na 10 listopada 2004r.), .

Współczesne płazy są wyspecjalizowane i znacznie różnią się od swoich przodków. Są zwierzętami ziemnowodnymi, i stąd wzięła się ich łacińska nazwa, która powstała z połączenia dwóch wyrazów: amphi i bios, czyli amphibio to wiodący "podwójne" życie, w wodzie i na lądzie, ziemnowodny.

Występują na wszystkich kontynentach w strefie klimatycznej gorącej i umiarkowanej. Brak ich na Antarktydzie i niektórych wyspach oceanicznych. Posiadają wiele cech wskazujących na przystosowanie się do życia w dwóch środowiskach. Larwy płazów żyją w środowisku wodnym natomiast postacie dorosłe przebywają głównie na lądzie, pozostając jednak w mniejszym lub większym stopniu związane z wodą. Zamieszkują różne środowiska, zawsze jednak, chociaż okresowo, związane są z wodą. Zaliczamy je do drapieżników, żywią się głównie bezkręgowcami, większe polują również na drobne kręgowce. Pokarm połykają w całości.

W Polsce występuje 18 gatunków płazów, które należą do dwóch rzędów: płazów ogoniastych (salamandra i traszki) oraz płazów bezogonowych (kumaki, grzebiuszka, ropuchy, rzekotka i żaby).

  początek strony   

Teren badań.

 

Teren rezerwatu „Rydno rozciąga się wąskim pasem po obu brzegach rzeki Kamiennej od dzielnicy Łyżwy w północno- wschodniej części Skarżyska-Kamiennej po górę Św. Rocha pod Wąchockiem (mapa 1). Na tle podziału fizyczno-geograficznego Kondrackiego rzeka Kamienna z fragmentem jej doliny na którym położony jest rezerwat leży na terenie podprowincji Wyżyna Środkowomałopolska, w makroregionie Wyżyna Kielecko Sandomierska,  na granicy dwóch mezoregionów Przedgórza Iłżeckiego i Płaskowyżu Suchedniowskiego. Wg E. Massalskiego znajduje się on w Krainie Gór Świętokrzyskich na Obszarze Konecko Iłżeckim.

W obrębie rezerwatu wyznaczono 3 stanowiska badawcze (mapa 1):

1. Stanowisko badawcze 1 pola lagunowe koło komunalnego wysypiska śmieci - otulina rezerwatu „Rydno.

2. Stanowisko badawcze 2 wyrobisko piaskowni i byłej kopalni hematytu - rezerwat „Rydno.

3. Stanowisko badawcze 3 rozlewisko Kamiennej w Marcinkowie - rezerwat „Rydno.

  Rezerwat archeologiczny Rydno

Mapa 1. Lokalizacja stanowisk badawczych na terenie rezerwatu „Rydno

                       

 początek strony 

Charakterystyka stanowisk badawczych.

 

        Stanowisko badawcze 1

 

To pola lagunowe koło komunalnego wysypiska śmieci położonego w dzielnicy Łyżwy. Stanowią je cztery zbiorniki wodne, w których zbierane są i filtrowane zanieczyszczenia z wód miejskich Skarżyska-Kamiennej i okolic. W pobliżu lagun znajduje się komunalne wysypisko śmieci „Łyżwy" zlokalizowane w północno-wschodniej części miasta. Wysypisko obsługuje miejscowości: Skarżysko-Kamienna, Skarżysko Kościelne, Suchedniów, Łączną i Bliżyn. Zostało założone w 1974 roku i przewidywany termin jego eksploatacji upływa 31 grudnia 2005 roku.

„Łyżwy" są trzecim co do ilości przyjętych odpadów wysypiskiem w województwie świętokrzyskim. Wysypiska „Promnik", „Piaseczno" i „Łyżwy" nagromadziły 68% całości składowanych odpadów na tego typu obiektach masy odpadowej w województwie świętokrzyskim (Abend-Łukasiewicz i inni 2000).

Do kategorii odpadów komunalnych zalicza się odpady stałe i ciekłe, powstające w gospodarstwach domowych, w obiektach użyteczności publicznej i obsługi ludności, czyli prawie wszystkie z wyjątkiem odpadów niebezpiecznych. W przeciwieństwie do innych odpadów nie podlegają one reglamentacji - nie jest wymagane zezwolenie na ich wytwarzanie   oraz   uzgadnianie   sposobu   ich   usuwania   i zagospodarowania.     Najczęściej     występującym     sposobem zagospodarowania odpadów komunalnych jest deponowanie ich na wysypiskach, często nie spełniających wymagań z zakresu ochrony środowiska. Zdeponowane na takim wysypisku odpady powodują negatywne skutki dla wszystkich jego elementów, w tym głównie wody i gleby.

Południowa i wschodnia część lagun otoczona jest przez połacie lasów iglastych z przewagą sosny. W części północnej przebiegają tory kolejowe linii Skarżysko - Starachowice. Wszystkie cztery laguny otoczone są siatką z drutu i oznakowane „WSTĘP WZBRONIONY". Są to zbiorniki o wymiarach ok. 400 x 400m i głębokości ok. 1,5- 2,5 m.

W pierwszej lagunie licząc od strony wysypiska znajduje się najmniej wody. Ilość wody stopniowo wzrasta w kolejnych trzech zbiornikach. Pozostałe dwie laguny w niewielkim stopniu wypełnione są wodą opadową. W nich też można zauważyć największą ilość płazów i bujniejszą roślinność.

Brzegi pierwszej i drugiej laguny są dość łagodne, tak że łatwo można podejść do lustra wody. Natomiast trzecia i czwarta mają dość strome brzegi. Związane jest to z wyższym lustrem wody w tychże zbiornikach. Dno laguny jest muliste. Zanieczyszczenie wody licząc od strony wysypiska jest największe w ostatnich dwóch lagunach. Linie brzegowe zbiorników są regularne w kształcie kwadratu.

         Po powierzchni wody w I i II lagunie pływa rzęsa drobna (Lemna minor). Główna rolinność to rośliny pływające oraz pałka szerokolistna, rogoża (Typha latifolia). Poza tym można spotkać: okrężnicę bagienną (Hottonia palustris), rzęśl wiosenną (Callitriche verna) oraz szereg turzyc, w tym turzycę sztywną (Carex elata). Szuwary te były głównym miejscem składania skrzeku przez płazy. Brzegi zbiorników porośnięte są trawą. III i IV laguna ma skąpą szatę roślinną ze względu na duże zanieczyszczenie zbiorników oraz wysokie lustro wody. Można tu jedynie zauważyć rzęsę drobną (Lemna minor) pływającą w niewielkiej odległości od brzegu.

Wzdłuż lagun biegnie rów melioracyjny o głębokości ok. 50-60 cm. Woda w rowie jest płytka, lecz schwytanie płazów utrudnia bujna roślinność złożona z traw i pałki szerokolistnej (Typha latifolia). Rów melioracyjny od lagun oddziela szeroki pas płyt betonowych. Nad brzegiem rowu rosną młode drzewa: topola czarna (Populus nigra), olsza czarna (Alnus glutinosa).

W okresie wiosenno-letnim nad lagunami można zauważyć dużą liczbę mew, dla których płazy są łatwą zdobyczą.

 

Stanowisko badawcze 2

 

 To obszar wyrobisk piaskowni i byłej kopalni hematytu. Wyrobisko piaskowni powstało na skutek wybrania z podłoża piasku, który następnie użyto   do budowy lagun oczyszczalni cieków, gdzie służy jako filtr, na którym osadzają się zanieczyszczenia. Piaskownia otoczona jest zdegradowanymi zbiorowiskami borowymi. Wyrobisko jest zalane wodą pochodzącą z opadów. Obrzeża piaskowni, głównie od strony zachodniej to teren podmokły z typową roślinnością wodną : pałką szerokolistną (Typha latifolia), trzciną pospolitą (Phragmites   communis)   oraz   wilgociolubną;   mech   płonnik (Polytrichum commune), skrzyp błotny (Equisetum palustre). Wokół wyrobisk piaskowni rozciąga się rozległy obszar terenów piaszczystych o rdzawo-czerwonym zabarwieniu. Brzegi zbiornika są

nieregularne. Powierzchnia ok. 10000 m.

W okresie jesiennym i wiosennym obserwuje się duże wahania lustra wody. Tylko z jednej strony brzeg porośnięty jest przez rośliny hydo- i higrofilne. Występują tu głównie pałka szerokolistna (Typha latifolia), trzcina pospolita (Phragmites communis), turzyca pospolita (Carex nigra), skrzyp błotny (Equisetum palustrae). Po przeciwnej stronie brzeg jest piaszczysty, dość stromy, pozbawiony roślinności. W lasie sosnowym, który przylega do piaskowni od strony zachodniej, znajduje się teren byłej kopalnia hematytu, który to minerał wykorzystywany był do wyrobu czerwonego barwnika - ochry .

Niedaleko piaskowni, ok. 0,5 km na zachód od wyrobiska znajduje się młyn wodny położony nad samym nurtem rzeki Kamiennej. Nurt rzeki w tym rejonie jest bardzo szybki. Przejście na drugą stronę rzeki umożliwia drewniany most i duże kamienie. Nieopodal młyna, który teraz nosi nazwę „NOWY MŁYN" znajdują się zabudowania gospodarskie i dom mieszkalny. Na prawo od młyna, gdzie nurt rzeki znacznie słabnie występuje bogata roślinność wodna i przybrzeżna. Stwierdzono tu występowanie: pałki szerokolistnej (Typha latifolia), jaskra wodnego (Ranunculus aquatilis), skrzypu błotnego (Equisetum palustre), turzycy pospolitej (Carex nigra) oraz bardzo rzadko występującej rzęsy garbatej (Lemna gibba). Przy brzegach oraz z prawej strony mostu obserwujemy „zakwity wody", które powodowane są namnażającym się fitoplanktonem. Głębokość rzeki w tym miejscu to ok. l,5 - 2m.  

            

      Stanowisko badawcze 3

 

    To rozlewisko rzeki Kamiennej w Marcinkowie. Zbiornik jest naturalnym rozlewiskiem rzeki o nie ukształtowanych przez człowieka brzegach. Z jednej strony zbiornik otacza łąka. Z drugiej znajduje się młody bór świerkowy, za którym biegną tory kolejowe. W okresie wiosennym i jesiennym poziom wody w zbiorniku znacznie się podnosi zalewając pobliską drogę. W okresie letnim poziom wody opada. Linia brzegowa nieregularna silnie przerośnięta roślinnością. Przy brzegu głębokość wody w okresie letnim ok. 10 - 20 cm, w okresie jesiennym 60 - 70 cm. Dno zbiornika jest muliste. Występuje tu: moczarka kanadyjska (Elodea canadensis), grzybień biały zwany lilią wodną (Nymphaea alba). Po prawej stronie zbiornika, za łąką płynie Kamienna. Brzegi rzeki na tym odcinku są dość strome, porośnięte trawami. Dostęp do lustra wody jest trudny. Nurt rzeki na tym odcinku jest bardzo szybki. Tylko w niewielu miejscach woda wymywa w brzegach niewielkie zatoczki. Wyrastają tam kępy traw, a dno jest muliste. W miejscach, gdzie nurt rzeki jest bystry dno jest piaszczyste i nie występuje roślinność woda.

Po prawej stronie rozlewiska, tuż nad samą rzeką znajduje się drugi zbiornik. Jest to niewielkie oczko wodne w kształcie owalu. Nie jest on zasilany przez wodę z rzeki, a najprawdopodobniej z opadów. Dostęp do zbiornika jest bardzo utrudniony ze względu na bardzo strome brzegi i gęstą roślinność je porastającą. Występują tu drzewa, krzewy i rośliny zielone charakterystyczne dla terenów podmokłych: wierzba iwa (Salix caprea), trzcina pospolita (Phragmites communis), rdest ptasi (Polygonum aviculare) i olsza czarna (Alnus incana).

  początek strony

 

Metody badań.

 

Zastosowano metodę badań bezpośrednich. Polegała ona na połowie osobników, oznaczenia ich, pomiarach biometrycznych, określeniu płci, pomiarach biomasy.

W większości badania wykonane były w latach 1999 2000 w czasie pory godowej tj. na przełomie marca i kwietnia, gdy temperatura powietrza wynosiła ok. 5 - 10°C

i płazy gromadziły się masowo w zbiornikach wodnych. Wykazywały mniejszą ostrożność i miały dobrze wykształcone cechy dymorficzne, co umożliwiało ich szybką identyfikację. Płazy wyławiano z wody za pomocą czerpaka herpetologicznego lub chwytano bezpośrednio w rękę. Zbieranie ropuch odbywało się wieczorem przy świetle latarki. Przy oznaczeniu złowionych okazów wykorzystano klucze Bergera (1975) i Bayger (1937).

początek strony

 

Analiza jakościowa płazów na poszczególnych stanowiskach.

 

Na stanowisku 1 stwierdzono 8 gatunków płazów:

             1.  rzekotka drzewna (Hyla arborea) - złowiono 9 osobników, co stanowi 6,52% fauny płazów tego stanowiska;

             2.  żaba moczarowa (Rana arvalis) - 10 osobników 7,24%,

             3.  żaba wodna (Rana esculenta) - 13 osobników - 9,42%,

             4.  żaba jeziorkowa (Rana lessonae) - 25 osobników - 18,11%,

             5.  żaba śmieszka (Rana ridibunda) 49 osobników - 35,5%,

             6.  żaba trawna (Rana temporaria) 26 osobników - 18,84%.

     Najmniej liczne występowały: 

             7.  ropucha szara (Bufo bufo) - 3 osobniki - 2,17%

             8.  traszka zwyczajna (Triturus vulgaris) 3 osobniki - 2,17%.

              Łącznie na tym stanowisku odłowiono i oznaczono 138 osobników.

 

    Na stanowisku 2 stwierdzono najmniejsze zróżnicowanie gatunkowe płazów. Oznaczono 4 gatunki płazów:

                  1.     rzekotka drzewna (Hyla arborea) - 11 osobników co stanowi 35,48% ogólnej liczby płazów na tym stanowisku,

                  2.     żaba moczarowa (Rana arvalis) występowała tu najliczniej - 17 osobników 54,83%.

                  3.     ropucha szara (Bufo bufo) - 2 osobniki - 6,45%.

Najmniej licznie występowała

                  4.     żaba śmieszka (Rana ridibunda) - l osobnik- stanowi on 3,22% populacji płazów na tym stanowisku.

                   Łącznie na tym stanowisku odłowiono i oznaczono 31 osobników.

 

Na stanowisku 3 stwierdzono 6 gatunków płazów:

            1.        ropucha szara (Bufo bufo) - 37 osobników - 37,37% ogólnej liczby płazów na tym stanowisku,

            2.        żaba wodna (Rana esculenta) - 20 osobników - 20,2%,

            3.        żaba jeziorkowa (Rana lessonae) - 8 osobników -8,08%,

            4.        żaba śmieszka (Rana ridibunda) - 13 osobników 13,13%,

            5.        żaba trawna (Rana temporaria) - 15 osobników- 15,15%.

     Najmniej licznie występowała

            6.        żaba moczarowa (Rana arvalis) - 6 osobników- co stanowi 6,06% populacji płazów na tym stanowisku.

                  Łącznie na tym stanowisku odłowiono i oznaczono 99 osobników.

 

Analiza uzyskanych wyników - charakterystyka ilościowa i jakościowa stwierdzonych gatunków płazów.

 

Podczas prowadzenia badań w latach 1999/2000 na terenie rezerwatu „Rydno" (okolice Skarżyska-Kamiennej), odłowiono 268 osobników reprezentujących osiem gatunków płazów.

Występują tu: ropucha szara (Bufo bufo), rzekotka drzewna (Hyla arborea), żaba moczarowa (Rana arvalis), żaba wodna (Rana esculenta), żaba jeziorkowa (Rana lessonae), żaba śmieszka (Rana ridibunda), żaba trawna (Rana temporaria) i traszka zwyczajna (Triturus vulgaris).

Złowiono 42 osobniki reprezentujące populację ropuchy szarej (Bufo bufo). Występuje w niej dominacja samców: 26 osobników (60,9%). Odłowiono 13 samic (31%),    a pozostałe 3 osobniki zaliczono do młodocianych (7, l %).

Ze względu na odłowienie zaledwie 3 osobników traszki zwyczajnej (Triturus vulgaris) stwierdzono jedynie występowanie tego gatunku na terenie objętym badaniami.

Rzekotka drzewna (Hyla arborea), reprezentowana była przez liczbę 20 osobników stanowiących jedynie (7,46%) całej odłowionej populacji płazów (5 samców, 5 samic i 10 osobników juwenilnych).

Dość licznie reprezentowane są populacje żaby moczarowej (Rana arvalis), żaby wodnej (Rana esculenta) i żaby jeziorkowej (Rana lessonae), każda z nich po 12,31% odłowionej populacji płazów. Żaba moczarowa (Rana arvalis) odłowiono 33 osobniki, w tym: 13 samców, 5 samic i 15

osobników juwenilnych. W  tutejszej populacji żaby wodnej (Rana esculenta) zauważono wyraźną dominację samców - 28 osobników (84,8%) i zaledwie 5 samic (15,2%). Wśród przedstawicieli żaby jeziorkowej (Rana lessonae), również dominowały samce było ich 20 (60,6%). Samic odłowiono jedynie 3 (9,09%) pozostałe 10 osobników zaliczone są do młodocianych (30,3%).

Najliczniej reprezentowany jest gatunek żaba śmieszka (Rana ridibunda) 63 osobniki, co stanowi 23,5% całości, w tym 38 samców, 15 samic i 10 osobników juwenilnych. Drugim pod względem liczebności jest wyżej omówiona ropucha szara (Bufo bufo),a trzecim gatunkiem jest żaba trawna (Rana temporaria), której odłowiono 41 osobników, co stanowi 15,29% całej populacji badanych płazów. Stwierdzono tu 18 samców, 10 samic i 13 osobników młodocianych.

Dane  dotyczące  liczebności  oraz  udziału  procentowego poszczególnych gatunków na całym obszarze badań przedstawia tabela 1.

 

     Tabela l. Analiza jakościowa i ilościowa występowania stwierdzonych gatunków płazów w latach 1999-2000.

 

*) Stanowisko 1 - laguny i rowy melioracyjne przy wysypisku śmieci „Łyżwy" w Skarżysku-Kamiennej

**) Stanowisko 2 - kopalnia hematytu „Nowy Młyn                                                                      

***) Stanowisko 3 - Marcinków                                                                                                  

początek strony

Warunki ochrony płazów na terenie rezerwatu Rydno.

 

Udział  zagrożonych gatunków  wśród  ogółu kręgowców występujących w Polsce oceniany jest zależnie od przyjętych kryteriów, na 20-50%. (Diesener, Reichholf 1997)

Zagrożone gatunki powinny być chronione przede wszystkim. Pierwszym krokiem w tym kierunku jest wciągnięcie ich na tzw. Czerwoną listę - regionalną, ogólnokrajową lub też obejmującą kilka-kilkanaście krajów. U nas powstała już „Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce" i „Polska Czerwona Księga Zwierząt" stanowiące opracowania zbiorowe pod redakcją Z. Głowacińskiego opublikowane w 1992 i zaktualizowane w 2002r. Takie listy czy księgi stanowią podstawę przy wydawaniu przepisów o gatunkowej ochronie zwierząt. Sam zakaz ich zabijania czy przeładowania w inny sposób nie wystarczy jednak do wyprowadzenia chronionych gatunków ze stanów zagrożenia. Konieczne jest podjęcie w tym celu bardziej zdecydowanych i dalekosiężnych kroków. Dotyczy to w szczególności płazów. Niewielkie, pozornie nieistotne ingerencje w środowisko przyrodnicze mają w przypadku płazów bez porównania poważniejsze skutki niż w przypadku ptaków czy nawet ssaków. Przedstawiciele obu tych gromad kręgowców dysponują bowiem znacznie większymi możliwościami odbudowy swej liczebności i szybkiego ponownego zasiedlania odpowiednich, a opuszczonych stanowisk. Ssaki potrafią przemierzyć dużo większe odległości niż nawet najlepiej poruszające się płazy , a ptaki mogą bez trudu przylecieć na wybrane miejsce. Przedstawiciele tylko nielicznych gatunków płazów penetrują teren większy niż bezpośrednie otoczenie ich zbiornika rozrodczego, ale nawet najbardziej  aktywne i przedsiębiorcze z nich rzadko kiedy oddalają się na odległość większą niż kilka kilometrów.

        Płazy szczególnie ucierpiały także wskutek zmian zachodzących w ich zbiornikach rozrodczych. Chodzi tu nie tylko o zanieczyszczenie wód rozmaitymi związkami chemicznymi, ale także często dużą obsadę ryb, zjadających skrzek i kijanki oraz konkurujących z nimi o pokarm.

        Podstawowym warunkiem skutecznej ochrony płazów jest zatem istnienie w krajobrazie odpowiedniej liczby niewielkich, wolnych od ryb zbiorników wodnych. Niestety zbiorniki takie uważane powszechnie za zbędnie, ponieważ nieproduktywne, były nierzadko i są nadal zasypywane śmieciami, gruzem i innymi odpadkami (Wiąckowski 1989).

        W Polsce zasady ochrony przyrody reguluje Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 wrzenia 2001 r. w sprawie określenia listy gatunków zwierząt rodzimych dziko występujących objętych ochroną gatunkową ścisłą i częściową oraz zakazów dla danych gatunków i odstępstw od tych zakazów (Dz. U. Nr 130, poz. 1456), gdzie w Załączniku nr1 przedstawiono listę gatunków zwierząt rodzimych dziko występujących objętych ochroną gatunkową ścisłą. Zgodnie z powyższym rozporządzeniem wszystkie gatunki płazów krajowych objęto ochrona gatunkową co obrazuje poniższa tabela:

 

PŁAZY OGONIASTE

CAUDATA

Salamandrowate

Salamandridae

1. Salamandra plamista

Salamandra salamandra

Traszki - wszystkie gatunki

2. Traszka grzebieniasta
3.
Traszka zwyczajna
4. Traszka karpacka
5. Traszka górska

Triturus sp.

Triturus cristatus

Triturus vulgaris

Triturus montandoni

Triturus alpestris

PŁAZY BEZOGONOWE

ANURA

Ropuszkowate - wszystkie gatunki

6. Kumak nizinny
7.
Kumak górski

Discoglossidae

Bombina bombina

Bombina variegata

Grzebiuszkowate

8. Grzebiuszka ziemna

Pelobatidae

Pelobates fuscus

Ropuchowate - wszystkie gatunki

  9. Ropucha szara
10.
Ropucha zielona
11. Ropucha paskówka

Bufonidae

Bufo bufo

Bufo viridis

Bufo calamita

Rzekotkowate

12. Rzekotka drzewna

Hylidae

Hyla arborea

Żabowate - wszystkie gatunki

13. Żaba trawna
14.
Żaba moczarowa
15. Żaba dalmatyńska
16. Żaba jeziorkowa
17. Żaba wodna
18.
Żaba śmieszka

Ranidae

Rana arvalis

Rana temporaria

Rana dalmatina

Rana lessonae

Rana esculenta

Rana ridibunda

 

    Biocenotyczna rola i praktyczne znaczenie płazów są duże i różnorodne. Płazy, zwłaszcza lądowe, jako zwierzęta głównie owadożeme stanowią, obok ptaków owadożemych, jeden z najważniejszych czynników utrzymujących równowagę biologiczną w liczebności różnych grup owadów Insecta. Zjadają w pierwszej kolejności owady, które są dla ptaków niedostępne czy niedostrzegalne lub są przez nie unikane. Ogólnie więc biorąc specyficzna rola płazów jako naturalnego regulatora w różnych biocenozach, jest wynikiem małej ich specjalizacji pokarmowej, małych wymagań smakowych, niewielkiej ruchliwości w czasie polowania, wreszcie chwytania tylko poruszającej się zdobyczy bez względu na jej smak, zapach, ubarwienie i tryb życia. Z punktu widzenia praktycznego już sam fakt owadożemości ma ogromne znaczenie dla gospodarki człowieka. Płazy bowiem, zwłaszcza bezogonowe o lądowym trybie życia (np. Bufonidae) wskutek zjadania dużych ilości różnych owadów oraz ich larw, będących szkodnikami lasów, upraw rolniczych i innych, są zwierzętami bardzo pożytecznymi. (Juszczyk 1974)

Rezerwat przyrodniczy Rydno jest odpowiednim i sprzyjającym miejscem dla występowania i rozrodu płazów, głównie ze względu na przepływającą tam rzekę Kamienną, tworzącą liczne rozlewiska.

Jednak występuje tam wiele zagrożeń zarówno ze strony człowieka jak również zanieczyszczenia ściekami komunalnymi oraz nagromadzonymi śmieciami. Dużym   zagrożeniem      również   wahania   poziomu   wód powierzchniowych. Jest to szczególnie niekorzystne w okresie składania skrzeku, rozwoju larw i metamorfozy. Na terenie rezerwatu Rydno głównymi zagrożeniami są ścieki komunalne zbierane i filtrowanie w lagunach oczyszczalni ścieków oraz wysypisko śmieci. Duże ilości zanieczyszczeń z wysypiska przesiąka do podłoża zatruwając je, a tym samym stanowi duże zagrożenie dla występujących tam zwierząt m.in. płazów.

Na terenie Marcinkowa zagrożeniem dla bytujących tu płazów są wędkarze i turyści wypoczywający nad brzegiem rzeki oraz dzieci przez które płazy są płoszone i zabijane. Duże zagrożenie dla bezbronnych płazów stanowią sami mieszkańcy Marcinkowa , którzy wypalają duże połacie traw od torów, aż po brzegi zbiornika (do samego lustra wody). Równie niekorzystne na tym terenie są wahania poziomu wód. Głównie w okresie wiosennym gdy poziom wody podnosi się zagrożony jest skrzek, który wypływa i osiada na brzegach zbiornika po obniżeniu poziomu wody.

          Przebiegająca w pobliżu linia kolejowa może stanowić również zagrożenie dla występujących na terenie rozlewiska płazów. Hałas powodowany przez przejeżdżające pociągi wywiera niekorzystny wpływ na bytujące w zbiorniku płazy - płosząc je. Należy przeciwstawić  się  zagrożeniu  bezbronnych,  a bardzo pożytecznych dla naszej gospodarki zwierząt.

            Bezzwłocznie należy zająć się podniesieniem kultury ekologicznej naszego społeczeństwa. W pierwszym rzędzie dotyczy to edukacji ekologicznej dzieci i młodzieży. Należy skłonić kompetentne władze do możliwie szybkiego objęcia skuteczną ochroną prawną wszystkich gatunków naszych płazów.

Jedynym realnym sposobem uniknięcia wyniszczenia tych zwierząt na rdzennych obszarach ich, występowania jest otoczenie ochroną prawną wytypowanych w danej okolicy odpowiednich zbiorników wód powierzchniowych jako swoistych mikrorezerwatów (Juszczyk 1987).

Niniejsze opracowanie ma za zadanie uwiadomienie roli rezerwatu Rydno nie tylko jako obiektu wartościowego pod względem archeologicznym, ale i znaczenia ochrony tego terenu jako miejsca występowania zagrożonych i chronionych gatunków zwierząt.

początek strony

Bibliografia

 

1. Abend-Łukasiewicz W., Domański S., Doroz W., Długosz J., Gajda Cz., Jóźwiak M.,

    Komorowska-Olejniczak A., Kowalkowski A., Kozłowski R., Krawiec E., Pajdak J.,

    Prażak J., Rzęsista T.,Strumieńska E., Szrek M., Tkaczuk U., Twardy A., Wach W.,

    Wojasiewicz D., Wójcik-Daniluk K., Zgrzebnicki M., 2000, Stan środowiska

    w województwie świętokrzyskim w roku 1999, Kielce

2. Bayger J.A., 1937, Klucz do oznaczania płazów i gadów, Zeszyt „Klucz do oznaczania zwierząt

    kręgowych Polski pod red. H. Hoyera, Kraków.

3. Berger L., 1975, Gady i płazy (Reptilia et Amphibia). Fauna słodkowodna Polski. PWN W-wa

    Poznań

4. Berger L., Michałowski J., 1963. Klucz do oznaczania kręgowców Polski cz.2. Płazy-Amphibia,

    W-wa, Kraków.

5.  Diesner G., Reichholf J.,1997, Płazy i gady leksykon przyrodniczy, W-wa.

6.  Głowaciński Z.(red.), 2002, Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce, Kraków.

7.  Gruber U., 1997, Płazy i gady gatunki europejskie, Multico, W-wa.

8.  Jażdżewski K., 1931, Tymczasowe sprawozdanie z poszukiwań archeologicznych w dolinie

     Kamiennej, s. 65, „Z odchłani wieków", t.6 z 4-5.

9.  Jezierska D.,  1985, Rzeka Kamienna i jej zlewnia, szkic hydrologiczny. Kielce.

10. Juszczyk W., 1974, Płazy i gady krajowe, PWN, W-wa.

11. Juszczyk W., 1986, Gady i płazy - mały słownik zoologiczny, WP, W-wa.

12. Juszczyk W., 1987, Płazy i gady krajowe, PWN W-wa.

13. Oszczepalska M., Płachta K., 2001, Płazy (Amphibia) na terenie rezerwatu Rydno gmina

      Skarżysko- Kamienna. Kielce. (praca magisterska wyk. w Zakładzie Zoologii Instytutu Biologii

      AŚ pod kierunkiem dr Barbary Ichniowskiej-Korpula - maszynopis)

14. Staśkowiak A., Sowa R., Chojnacka B., 1991, Skarżyskie Zeszyty Ligi Ochrony Przyrody,

      Zeszyt nr 5. Skarżysko-Kamienna.

początek strony