Teren badań

Metoda i materiały

Wyniki badań

Zakończenie i wnioski

 

Wstęp.

 

Ewolucyjne kształtowanie świata przyrody doprowadziło do ogromnego zróżnicowania form roślinnych i zwierzęcych. Przykładem mogą być owady, których liczba gatunków jest oceniana na 1,5 – 2 miliony. Niewątpliwie najpiękniejszą grupą wśród owadów są motyle. Są one obiektem moich zainteresowań od kilkudziesięciu lat. Ze względu na gwałtowne zmiany środowiskowe, które pociągają za sobą przekształcenia szaty roślinnej i świata zwierzęcego, postanowiłem podzielić się informacjami dotyczącymi aktualnego występowania motyli, aby mogło to w przyszłości stanowić podstawę do analiz porównawczych i wyznaczania kierunków przekształceń lepidopterofauny (fauny motyli), które są wynikiem narastającej antropopresji oraz by mogły stać się bazą do opracowania zasad postępowania dla zachowania tej pięknej grupy zwierząt na omawianym terenie.

                „Bernatka” i jej otoczenie stanowią najbardziej reprezentatywny teren występowania motyli w granicach miasta, gdyż spotykamy tu prawie wszystkie gatunki obserwowane w Skarżysku. Prezentacja zróżnicowania lepidopterologicznego „Bernatki” obrazuje najpełniej potencjalne możliwości występowania motyli dziennych w okolicach Skarżyska – Kamiennej.

 

Teren badań.

  Teren badań

początek strony

Obszar, na którym przeprowadzano badania, zgodnie z podziałem wg. Kondrackiego, leży na terenie podprowincji Wyżyna Środkowomałopolska,                  w makroregionie Wyżyna Kielecko – Sandomierska, na wschodnim krańcu mezoregionu Garbu Gielniowskiego. Miejscem połowu i obserwacji okazów była powierzchnia badawcza ograniczona:

-          od północy zbiorowiskami leśnymi lasów i borów mieszanych porastających południowe stoki Garbu Gielniowskiego

-          od południa podmokłymi łąkami i zbiorowiskami łęgowymi doliny rzeki Bernatki

-          od zachodu borami mieszanymi i wilgotnymi

-          od wschodu nieużytkami i zabudowaniami dzielnicy Milica

 

Na powierzchni tej występuje duże zróżnicowanie siedliskowe: od suchych, nasłonecznionych muraw, przez zdegradowane i silnie wydeptywane zbiorowiska łąkowe, nieużytki, zbiorowiska roślinności ruderalnej, aż po wilgotne łąki, wrzosowiska, mszary i torfowiska. Występują tutaj też sztuczne zalesienia w postaci młodników oraz szeroka strefa ekotonowa. Jeszcze do niedawna znaczne obszary zajmowały pola uprawne, na których sadzono ziemniaki i wysiewano żyto. Zaniechanie prowadzenia upraw ze względu na słabe gleby i niewspółmierne nakłady w stosunku do zysków, powoduje pojawianie się jako wynik wtórnej sukcesji, zakrzewień, które niedługo przekształcą się w młode lasy. Wydaję się, że zmiany w sposobie użytkowania ogrodów przydomowych przez mieszkańców ulicy Paryskiej tj. sadzenie licznych gatunków roślin kwiatowych, wprowadzanie krzewów ozdobnych, wykaszanie trawy i niszczenie chwastów będą w sposób istotny oddziaływały na lepidopterofaunę w okolicach „Bernatki”. Dodatkowe obserwacje prowadzone były wzdłuż dróg i duktów leśnych, a także na polanach śródleśnych. Zróżnicowanie siedliskowe wpływa korzystnie na różnorodność gatunków motyli na terenie badań. Katastrofa w roku 2002 spowodowana „oberwaniem chmury” doprowadziła do przerwania korony zbiornika wodnego i wpłynęła na stosunki wodne badanego terenu. Dalsze losy „Bernatki” nie są ustalone i kontynuacja obserwacji zmian przyrodniczych może dostarczyć interesujących informacji.

początek strony

Metoda i materiały.

 

Obserwacje prowadzone były od lat 80-tych ubiegłego stulecia i są kontynuowane do chwili obecnej. Okazy do oznaczeń pozyskiwano w wyniku odłowu bezpośredniego przy użyciu siatki entomologicznej. Względną liczebność gatunków określano na podstawie obserwacji w terenie na powierzchni badawczej oraz wzdłuż, transektów jakimi są drogi i dukty w lesie. Oznaczeń dokonywano na podstawie „Kluczy do oznaczania owadów” M. Krzywickiego, zeszyty 60-66.

 

Wyniki badań.

 

Systematyczny wykaz gatunków motyli dziennych i uwagi dotyczące występowania na terenie badań.

 

Nadrodzina: Papilionoidea

    Rodzina: Papilionidae – Motylowce

        Podrodzina: Papilioninae

początek strony

1. Paź królowej ( Papilio machaon Linnaeus, 1758) - gatunek objęty ochroną gatunkową, spotykany jest sporadycznie. Wiosną nieliczne okazy unoszą się nad łąkami i nasłonecznionymi śródleśnymi polankami, bądź zajmują rewiry wzdłuż dróg leśnych graniczących z terenem badań.

2. Paź żeglarz, żeglarek (Iphiclides  podalirius Linnaeus, 1758) - wspaniałym wyglądem przypomina tropikalne pazie. Ze względu na niepowtarzalny wygląd i objęcie go ochroną nie prowadzono odłowów tylko obserwacje. Na opisywanym terenie pojawia się pojedynczo. Bazą pokarmową dla jego gąsienic mogą być rosnące na dawnych miedzach krzewy tarniny.

 

           Rodzina: Pieridae – Bielinki

                Podrodzina: Dismorphinae

 

3.  Wietek gorczycznik (Leptidia  sinapis Linnaeus, 1758) – ten delikatny, niewielki motyl pojawia się na terenie badań niezbyt licznie w dwóch pokoleniach

 

                    Podrodzina: Pierinae

początek strony

4.  Bielinek kapustnik (Pieris brassicae Linnaeus, 1758) – jest największym z krajowych bielinków i występuje dość licznie. Często gąsienice znajdujemy w ogrodach na uprawach warzyw np. na główkach kapusty. Ze względu na zmiany sposobu użytkowania ogrodów, odchodzenie od sadzenia warzyw, przy jednoczesnym braku terenów upraw kapustnych możemy obserwować zmniejszanie się populacji tego gatunku.

5.  Bielinek rzepnik (Pieris rapae Linnaeus, 1758) – mniejszy od gatunku poprzedniego, stanowi stały i liczny element fauny w okolicach „Bernatki”.

6.  Bielinek bytomkowiec (Pieris napi Linnaeus, 1758) – rozmiarami zbliżony do rzepnika najliczniejszy z wszystkich bielinków ze względu na obfitość roślin żywicielskich rosnących na łąkach.

7.  Bielinek rukiewnik (Pontia  daplidice Linnaeus, 1758) – w niektórych latach pojawia się dosyć licznie np. latem 1992 r. Wahania liczebności tego ciepłolubnego gatunku związane są ze zróżnicowanym natężeniem migracji z Europy Południowej.

8.   Zorzynek rzeżuchowiec (Anthocharis  cardamines Linnaeus, 1758) – wiosną samce tego gatunku są prawdziwą ozdobą na terenie badań, dzięki pomarańczowej plamie na przednich skrzydłach. Występuje licznie i każdego roku.

 

                    Podrodzina: Coliadinae

początek strony

9.        Szlaczkoń siarecznik (Colias hyale Linnaeus, 1758) latem jest stałym elementem fauny

motyli dziennych nie tylko nad Bernatką ale i w całym mieście. Wyróżnia się intensywnie żółtą barwą skrzydeł samców.

10.     Cytrynek, listkowiec cytrynek, latolistek cytrynek (Gonepteryx rhamni Linnaeus, 1758) jest chyba jednym z lepiej znanych i rozróżnianych gatunków motyli. Świadczyć o tym może liczba nadawanych mu nazw. Cechuje go znaczny dymorfizm płciowy: zielonkawe samice są trudne do odróżnienia, dla laika, od bielinków, ale cytrynowe samce są z daleka widoczne. Od wczesnej wiosny pojawiają się postrzępione okazy, które przezimowały w ściółce i pod liśćmi w postaci imago tj. owada doskonałego, a potem świeże, „niezlatane” motyle nowego pokolenia.

 

      Rodzina: Nymphalidae – Południce, Rusałki

             Podrodzina: Nymphalinae

początek strony

11.     Mieniak strużnik (Apatura ilia Denis & Schifferműller, 1775) – gatunek chroniony, związany jest z podmokłymi terenami, gdzie występują rośliny żywicielskie jego gąsienic tj. topola, topola osika, wierzba iwa. Osobniki dorosłe z pięknie, fioletowo pobłyskującymi skrzydłami, spotykamy często siedzące na odchodach zwierzęcych, na zniszczonej drodze stanowiącej przedłużenie ulicy Paryskiej w kierunku lasu. Oprócz osobników formy nominatywnej występuje tu forma o żółto zabarwionych skrzydłach A. ilia f.clytie Schiff.

12.     Mieniak tęczowiec (Apatura iris Linnaeus, 1758) – tak jak poprzedni objęty ochroną gatunkową i zamieszkujący podobne siedliska, ale rzadziej spotykany i zagrożony wyginięciem.

13.     Rusałka żałobnik (Nymphalis antiopa Linnaeus, 1758) – związany jest ze środowiskiem lasów liściastych i mieszanych gdzie możemy go spotkać wiosną na ciepłych polanach lub przelatującego wzdłuż dróg lecz występuje coraz mniej licznie, a niektórzy zaliczają go do gatunków zagrożonych.

14.     Rusałka drzewoszek (Nymphalis polychloros Linnaeus, 1758) – występuje w podobnych środowiskach co poprzedni gatunek, ale spotykamy go częściej. Zauważono, że czynnikiem stymulującym rozwój populacji jest sadzenie drzew owocowych, których różne gatunki stają się miejscem żerowania jego gąsienic.

15.     Rusałka pawik, pawieoczko (Inachis io Linnaeus, 1758) – nazwę zawdzięcza pięknym, tęczowym oczkom na skrzydłach. Gatunek częsty a poszczególne pokolenia występują w okolicach Bernatki przez cały sezon od wczesnej wiosny (okazy zimujące) do późnej jesieni.

16.     Rusałka admirał (Vanessa atalanta Linnaeus, 1758) – urzeka wspaniałym, kontrastowym, czarno-czerwono-białym ubarwieniem. Jako gatunek wędrowny liczniej pojawia się w lipcu i spotykany jest do pierwszych przymrozków. Część osobników zimuje i pojawia się wczesną wiosną.

17.     Rusałka osetnik (Cynthia cardui Linnaeus, 1758) – jest to gatunek wędrowny, który pojawia się w większej liczbie w drugiej połowie lata i do późnej jesieni szybuje nad łąkami lub zalatuje do sadów gdzie wypija sok z opadłych, fermentujących owoców.

18.     Rusałka pokrzywnik (Aglais urticae Linnaeus, 1758) – najliczniej występująca rusałka na badanym terenie, gąsienice żerują grupowo na pokrzywach w pobliżu domów i na wysypiskach śmieci. Działalność człowieka sprzyja ekspansji tego gatunku.

19.     Rusałka ceik (Polygonia c-album Linnaeus, 1758) – głębokie wcięcia i wzór na spodniej stronie skrzydeł powodują, że jest trudna do zauważenia wśród zeschłych liści, gdzie spędza zimę. Wiosną pierwsze promienie słońca budzą motyle do życia. Dosyć liczna.

20.      Rusałka kratnik (Araschnia  levana Linnaeus, 1758) – te zwinne, niewielkie rusałki cechują się zmiennością sezonową. Pokolenie wiosenne (gen.ver. levana) ma skrzydła ceglastoczerwone z ciemnym rysunkiem, a pokolenie letnie (gen.aest. prorsa) ma skrzydła czarne w jaśniejsze białe lub żółte plamy. Spotykamy je w tych samych miejscach co rusałkę pokrzywnika ale mniej licznie.

21.     Perłowiec malinowiec (Argynnis paphia Linnaeus, 1758) – gatunek związany z borami i lasami mieszanymi dość dobrze prześwietlonymi, gdzie w runie rozwijają się gatunki fiołków stanowiące bazę pokarmową dla jego gąsienic. Rzadki.

22.     Perłowiec większy (Mesoacidalia aglaja Linnaeus, 1758) – spotykany w strefie ekotonowej i na polanach leśnych ale niezbyt licznie.

23.     Perłowiec adype (Fabriciana adippe Denis & Schifferműller, 1775) – spotykany niezbyt licznie na drogach i ścieżkach leśnych na obrzeżach terenu badań w zbiorowiskach lasu mieszanego gdzie rosną fiołki.

24.     Perłowiec mniejszy (Issoria lathonia Linnaeus, 1758) – wyróżnia się wspaniałymi, perłowo lśniącymi plamami na spodzie tylnych skrzydeł. Okazy tego gatunku można obserwować od wiosny do późnej jesieni, są dość liczne.

25.     Dostojka ino (Brenthis ino Rottemburg, 1775) – motyl ten ma rozmieszczenie  wyspowe ponieważ siedliskiem jego występowania są wilgotne łąki. Takie warunki napotkamy wzdłuż rzeki Bernatki. Liczebność na odpowiednich siedliskach jest wysoka.

26.     Dostojka eufrozyna (Clossiana euphrosyne Linnaeus, 1758) – zasiedla bardziej suche stanowiska. Występuje licznie w strefie ekotonowej między łąkami a lasem. Możliwość bytowania jest uwarunkowana występowaniem fiołka psiego (Viola canina) na którym żerują gąsienice.

27.     Dostojka selene (Clossiana selene Denis & Schifferműller, 1775) – występuje na zarastających łąkach i polanach leśnych oraz wzdłuż dróg. Na terenie badań spotykana bardzo często ze względu na obecność jej roślin żywicielskich: borówki czarnej (Vaccinium myrtillus), fiołków (Viola sp.), i poziomek (Fragaria sp.).

28.     Przeplatka atalia (Mellicta athalia Rottemburg, 1775) – zamieszkuje strefę ekotonową i lata wzdłuż duktów leśnych. Duży procent stanowią osobniki o zredukowanym, brunatnym rysunku skrzydeł typowe dla obszarów wyżynnych i górskich.

29.     Przeplatka aurinia (Euphydryas aurinia Rottemburg, 1775) – w Polsce występuje lokalnie na terenach wilgotnych i bagiennych, cechuje się dużą zmiennością osobniczą. Jedną z takich wysp jej występowania są łąki w dolinie Bernatki.

 

                  Podrodzina: Satyrinae.

początek strony

30.     Polowiec szachownica (Melanargia galathea Linnaeus, 1758) – gatunek ten jest stałym elementem lepidopterofauny miasta, a na omawianym terenie licznie spotykamy go na obszarach zakrzewionych, łąkach i w strefie przejściowej na styku lasu i łąk.

31.     Skalnik semele (Hipparchia semele Linnaeus, 1758) – możemy go niezbyt często spotkać na nasłonecznionych piaszczystych drogach i w suchych młodnikach sosnowych.

32.     Górówka medea (Erebia aethiops Esper, 1777) – to gatunek wyżynny  występujący także w górach. Pojedyncze okazy spotykane były na badanym terenie.

33.     Górówka meduza (Erebia medusa Denis & Schifferműller, 1775) – należy do najczęściej spotykanych górówek i mimo nazwy spotykana jest zarówno na niżu jak i w górach zamieszkując siedliska wilgotnych łąk, obserwowana niezbyt licznie na całym badanym obszarze.

34.     Przestojnik wielki (Maniola jurtina Linnaeus, 1758) – napotyka w okolicach Bernatki sprzyjające warunki rozwojowe ponieważ występuje na łąkach, polach i w strefie ekotonowej, gdzie rośnie roślina żywicielska – trawa wiechlina (Poa sp.).

35.     Przestojnik trawnik (Aphantopus hyperanthus Linnaeus, 1758) – równie liczny jak przestojnik wielki, jako gatunek łąkowy znajduje bardzo dobre warunki rozwoju w miejscach gdzie pola ulegają przekształceniom w zbiorowiska trawiaste i zaroślowe.

36.     Przestojnik likaon (Hyponephele lycaon Kühn, 1774) – bardzo rzadko spotykany w północnej części terenu badań na suchej łące. Jego występowanie w Polsce ma charakter wyspowy, dlatego odnalezienie go powoduje konieczność śledzenia dalszego rozwoju populacji na naszym terenie.

37.     Strzępotek perełkowiec (Coenonympha arcania Linnaeus, 1761) – związany jest z siedliskami łąkowymi, stanowi stały lecz niezbyt liczny element fauny motylej.

38.     Strzępotek glicerion Coenonympha glycerion (Borkhausen, 1788) = Coenonympha iphis (Denis & Schifferműller, 1775) – jest gatunkiem leśnym, lata na polankach, wzdłuż ścieżek, duktów i dróg przebiegających przez las, liczny w strefie ekotonowej.

39.     Strzepotek ruczajnik Coenonympha pamphilus (Linnaeus, 1758) – najliczniejszy spośród strzępotków i występuje pospolicie nie tylko w pobliżu Bernatki, ale i w całym mieście.

40.     Osadnik egeria Pararge aegeria (Linnaeus, 1758) – jest najczęściej widywany w strefie ekotonowej oraz na ścieżkach i drogach leśnych. Pierwsze pokolenie spotykane jest wiosną, a drugie w połowie lata.

41.     Osadnik kostrzewiec Lasiommata maera (Linnaeus, 1758) – pojedyncze okazy można zaobserwować na skraju lasu otaczającego teren badań.

42.     Osadnik megera Lasiommata megera (Linnaeus, 1767) – okolice Bernatki sprzyjają występowaniu tego gatunku. Spotykamy go na całym obszarze. Występuje w dwóch pokoleniach.

              

        Rodzina: Lycaenidae

               Podrodzina: Theclinae

początek strony

43.     Ogończyk brzozowiec, pazik brzozowiec Thecla betulae (Linnaeus, 1758) – związany jest ze środowiskiem lasów mieszanych, gdzie wśród roślin spotykamy brzozę i tarninę, które są roślinami żywicielskimi jego gąsienic. Niezbyt liczny.

44.     Ogończyk ostrokrzewowiec Satyrium ilicis (Esper, 1779) gatunek południowoeuropejski, widywany sporadycznie w pierwszej połowie lata.

45.     Ogończyk wiązowiec Satyrium w-album (Knoch, 1782) – typowe dla tego gatunku środowisko to las liściasty, ale na terenie badań spotykamy go na drogach leśnych i w strefie ekotonowej lasu mieszanego. Występuje pojedynczo wiosną i na początku lata.

46.     Ogończyk ostrężynowiec, zieleńczyk ostrężynowiec Callophrys  rubi (Linnaeus, 1758) –jasnozielona barwa spodniej strony skrzydeł uniemożliwia pomylenie go z innym modraszkiem. Występuje wiosną na duktach i polanach leśnych.

              

                Podrodzina: Lycaeninae

początek strony

47.     Czerwończyk zamgleniec Lycaena alciphron (Rottemburg, 1775) – jest gatunkiem związanym z wilgotnymi środowiskami, gdzie rosną jego rośliny żywicielskie. Występuje wyspowo, a w okolicach Bernatki jest stałym składnikiem entomofauny.

48.     Czerwończyk płomieniec Lycaena hippothoe (Linnaeus, 1761) – gatunek związany z wilgotnymi środowiskami i dlatego najczęściej możemy go spotkać w zagajnikach i na łąkach wzdłuż Bernatki

49.     Czerwończyk żarek Lycaena phlaeas (Linnaeus, 1761) – wszędzie jest gatunkiem pospolitym i spotykanym w dużych ilościach. Wyprowadza dwa pokolenia w ciągu roku.

50.     Czerwończyk uroczek Lycaena tityrus (Poda, 1761) – lata zarówno nad łąkami jak i w strefie przyleśnej, a także na polanach śródleśnych ale nie należy do często występujących.

 

              Podrodzina: Polyommatinae

początek strony

51.     Modraszek wieszczek Celastrina argiolus (Linnaeus, 1758) – spotykany pojedynczo w strefie ekotonowej.

52.     Modraszek aleksis Glaucopsyche alexis (Poda, 1761) gatunek ciepłolubny, występuje nielicznie w miejscach osłoniętych od wiatru, w północnej części terenu badań, w okolicy strzelnicy sportowej.

53.     Modraszek idas Plebejus idas = Lycaeides idas (Linnaeus, 1761) – pojedyncze okazy można spotkać na polanach leśnych i w zaroślach strefy ekotonowej.

54.     Modraszek bagniczek Vaccinina optilete =Albulina optilete (Knoch, 1781) – to jeden z najbardziej interesujących gatunków na terenie badań. W Polsce występuje tylko wyspowo, ponieważ związany jest z siedliskami torfowiskowymi. Zaliczany do elementów północnych w naszej faunie, a jego rozmieszczenie w Europie obejmuje jej środkową i północną część aż po tereny tundrowe. Obserwowany był w latach 1983 – 84.

55.     Modraszek semiargus Cyaniris semiargus =Polyommatus semiargus (Rottemburg, 1775) jeden z najliczniej występujących gatunków motyli dziennych, występujący we wszystkich środowiskach omawianego terenu.

56.     Modraszek ikar Polyommatus icarus (Rottemburg, 1775) najliczniejszy spośród modraszków. Występuje wszędzie w dużych ilościach.

57.     Modraszek korydon Lysandra coridon (Poda, 1761) gatunek większą rozpiętością skrzydeł wyróżnia się wśród modraszków. Lata nad terenami suchymi i nasłonecznionymi w okolicach strzelnicy.

 

        Rodzina: Hesperiidae

               Podrodzina: Pyrginae

początek strony

58.     Powszelatek brunatek Erynnis  tages (Linnaeus, 1758) – najliczniejszy spośród powszelatków. Można go spotkać na terenie badań od wiosny do jesieni.

59.     Powszelatek wczelak Pyrgus malvae  (Linnaeus, 1758) – jest gatunkiem palearktycznym spotykanym dość licznie.

 

              Podrodzina: Hesperinae

początek strony

60.     Kosternik palemon Carterocephalus  palaemon  (Pallas, 1771) zamieszkuje strefę ekotonową i lasy mieszane lecz nie jest zbyt liczny.

61.     Kosternik leśniak Carterocephalus silvicola =Carterocephalus silvicolus (Meigen, 1829) – występuje sporadycznie na terenie badań. Gatunek północnoeuropejski spotykany na pagórkach w terenie lesistym.

62.     Karłątek ryska Thymelicus lineolus (Ochsenheimer, 1808) jeden z częstszych przedstawicieli powszelatków w okolicach Bernatki.

63.     Karłątek ceglasty Thymelicus sylvestris (Poda, 1761) zamieszkuje podobne środowiska co gatunek poprzedni lecz spotykany rzadziej.

64.     Karłątek kniejnik Ochlodes venatus =Ochlodes faunus (Bremer & Grey, 1853) zasięg jego występowania teoretycznie obejmuje całą Europę lecz w pobliżu Bernatki spotykano tylko pojedyncze egzemplarze.

 

      Rodzina: Zygaenidae
            Podrodzina: Procridinae

początek strony

65.     Lśniak szmaragdek Procris statices (Linnaeus, 1758)nieliczny, związany z wilgotnymi łąkami, spotykany w dolinie Bernatki

 

Podrodzina: Zygaeninae

 

66.     Kraśnik sześcioplamek Zygaena filipendulae (Linnaeus, 1758)dosyć pospolity na całym terenie badań.

początek strony

Zakończenie i wnioski.

 

W Polsce stwierdzono występowanie 176 gatunków motyli dziennych zgrupowanych w 6 – ciu rodzinach: Zygaenidae, Hesperiidae, Papilionidae, Pieridae, Nymphalidae, Lycaenidae. Podczas wieloletnich obserwacji i odłowów dokonywanych w okolicach zalewu na rzece Bernatce stwierdzono występowanie 66 gatunków motyli dziennych. Zróżnicowanie jakościowe i bogactwo ilościowe gatunków stawia „Bernatkę” w rzędzie najbardziej interesujących terenów entomologicznych Krainy Gór Świętokrzyskich. Wynika ono z różnorodności środowisk przyrodniczych na terenie badań oraz dobrego położenia terenu w stosunku do źródeł atmosferycznych zanieczyszczeń przemysłowych. Osłonięcie od strony północnej i zachodniej kompleksami leśnymi oraz łagodzący wpływ do niedawna istniejącego zbiornika wodnego stwarza odpowiedni mikroklimat dla bytowania motyli. Dodatkowym czynnikiem jest wystawa terenu na południowo-wschodnim stoku Garbu Gielniowskiego co powoduje wzmożoną insolację. Łączne oddziaływanie tych czynników powoduje bujny rozwój świata roślinnego i zwierzęcego, czego przykładem może być fauna motyli dziennych.

Dla zachowania walorów „Bernatki” należy:

a) dążyć do ograniczenia dalszej zabudowy terenu w celu zapobieżenia ograniczeniu powierzchni porośniętej roślinnością, która stanowi pożywienie dla gąsienic motyli warunkując ich pomyślny rozwój i dalsze bytowanie

b) nie przeprowadzać prac melioracyjnych, gdyż obszar badań jest miejscem występowania wielu gatunków związanych ze środowiskami łąk wilgotnych    i torfowisk. Osuszenie terenu doprowadziłoby do ograniczenia zasięgu występowania lub nawet wyginięcia tych gatunków.

c)  przeciwstawiać się wykorzystaniu każdej powierzchni przyleśnej i obszarów polan śródleśnych w celu wykonania zalesień. Jest to zapewne logiczne i ekonomicznie uzasadnione z punktu widzenia leśnictwa, jednak patrząc na to zagadnienie od strony ekologicznej, skutki takiego postępowania mogą okazać się tragiczne dla wielu przedstawicieli flory i fauny. Polany śródleśne są  zbiorowiskami unikatowych ziołorośli, które stanowią bazę pokarmową i miejsce schronienia dla wielu gatunków zwierząt (w tym i motyli). Obsadzenie tych terenów spowoduje przekształcenia środowiskowe i całkowitą zmianę warunków siedliskowych. Należałoby podejmować działania wręcz odwrotne tj. wycinać na polanach podrosty drzew i krzewów, aby zapewnić prawidłową wegetację roślinności zielnej, a przyczyni się to do rozwoju lub przynajmniej zachowania obecnego stanu entomofauny.

d)  ograniczyć do niezbędnego minimum cięcia sanitarne wzdłuż duktów i dróg leśnych. Szpalery wierzb, kruszyny, jeżyn, malin i innych gatunków roślin stanowią miejsce żerowania i rozrodu licznych przedstawicieli entomofauny. Dodatkowo stanowią one naturalne żywopłoty ograniczające penetrację lasu przez co korzystnie wpływają na prawidłowy wzrost i naturalne odnawianie drzewostanu.

e) podjąć bezwzględną walkę z podpalaczami traw w okresie wczesnowiosennym. Suche trawy i łodygi roślin zielnych stanowią schronienie zimowe wielu gatunków owadów. Wiele złóż jaj, poczwarki i postacie doskonałe owadów (imago) zimuje pod cienką warstwą ściółki. Wypalanie traw stanowi najgroźniejszy     w chwili obecnej czynnik wpływający na redukcję liczebności populacji owadów.

            

              Sumując, należy stwierdzić, że zachowanie w odpowiednim stanie fauny owadziej okolic Bernatki ma ogromne znaczenie dla zachowania bioróżnorodności i równowagi biocenotycznej. Występowanie zróżnicowanej jakościowo i bogatej ilościowo entomofauny wpływa korzystnie na kształtowanie zespołów roślinnych. Owady stanowią ważne ogniwo w łańcuchach troficznych, stanowią źródło pożywienia dla licznych gatunków zwierząt owadożernych jak np. płazy, gady, ptaki i drobne ssaki. Liczebność owadożerców jest wprost proporcjonalnie związana z liczebnością populacji owadów. Od owadów zależy zdrowotność zbiorowisk łąkowych i leśnych, gdyż są one czynnikiem eliminującym osobniki słabsze oraz kształtującym stosunki ilościowe roślin. Przyczyniają się do przyśpieszenia obiegu materii w ekosystemach. Pełnią rolę sanitarną.

                Powyższe fakty powinny skłonić ludzi odpowiedzialnych za planowanie rozwoju miasta, właścicieli obiektów rekreacyjnych i okolicznych mieszkańców do realnej oceny wartości terenów wokół zbiornika wodnego Bernatka. Należy ten teren traktować jako miejsce wypoczynku, ale w zgodzie z przyrodą i bez nadmiernej rozbudowy bazy rekreacyjnej.

                Walory dydaktyczne tego terenu są niezaprzeczalne. Na podkreślenie zasługuje występowanie gatunków owadów chronionych. Możemy tu spotkać motyle: pazia królowej, pazia żeglarka, mieniaka tęczowca i strużnika, przeplatkę aurinię i inne owady chronione: trzmiele, biegaczowate, tęczniki.

               Dzieci i młodzież szkolna podczas wycieczek, które łatwo tu zorganizować dzięki komunikacji autobusowej, ma możliwość zapoznania się z wieloma gatunkami roślin i zwierząt.

 

STAŚKOWIAK A. 2003. "Fauna motyli dziennych okolic zbiornika wodnego Bernatka". Las - racjonalna gospodarka i ochrona. Skarżyskie Zeszyty Ligi Ochrony Przyrody zeszyt nr 7; Skarżysko – Kamienna s.99-110