Kieleckie Studia Biologiczne, T. 9/1998

  Jolanta Bąk,  Jerzy Čmak,  Jan Pawliszyn

 MOTYLE DZIENNE (RHOPALOCERA) OKOLIC ZAGNAŃSKA.

Wstęp | Teren i metoda badań | Wyniki badań | Wnioski i literatura | Streszczenie(summary)

Artykuł poświęcam pamięci mojego przyjaciela Jasia Pawliszyna, którego praca magisterska stała się podstawą tego opracowania.

 

Wstęp.

W latach 1981-85 prowadzono badania nad motylami dziennymi (Rhopalocera) okolic Zagnańska. Początki badań nad tą grupą owadów występujących w okolicach Zagnańska sięgają okresu 2-giej wojny światowej, kiedy to w latach 1940-45 J. Sokołowski prowadził badania nad występującymi tutaj gatunkami motyli dziennych. Uzyskane wyniki zamieścił w publikacji: „Motyle dzienne (Rhopalocera) okolic Zagnańska w Górach Świętokrzyskich”, wydanej w 1949 r. Przyczynkowe dane o występowaniu rzadkich gatunków motyli w Polsce, a stwierdzonych w okolicach Zagnańska, można znaleźć w pracy Dąbrowskiego, Krzywickiego (1982), a ostatnio w pracy Kowalczyka, Wałaty (1990). Motyle Gór Świętokrzyskich opisali w swych pracach m.in. Bieżanko (1923); Kowalczyk, Śliwiński (1988); Śliwiński, Wiąckowski, Marciniak (1991) i inni.

Przeprowadzone badania miały na celu podanie składu gatunkowego motyli dziennych okolic Zagnańska, a także wykazanie zmian zachodzących w populacji motyli na przestrzeni 40 lat.

Teren i metoda badań.

    Obszar okolic Zagnańska, na którym prowadzono badania leży w Krainie Świętokrzyskiej w Okręgu Łysogórskim (Szafer, Zarzycki 1972). Teren badań (rycina 1) położony jest na wysokości 300 do 411 m npm. Klimat tego regionu wg Romera (1949) należy do klimatu Wyżyn Środkowych, o wiatrach północnych i północno-wschodnich. Na całym obszarze badań przeważają gleby brunatne kwaśne i bielicowe. Na badanym terenie wytyczono 2 powierzchnie badawcze oraz 4 transekty.

     

 

Rycina l. Mapa - okolice Zagnańska - powierzchnie badawcze i transekty.

Legenda: 1 - drogi   2 - tory kolejowe  3 - oddziały leśne  4 - transekt nr l   5 - transekt nr 2    6 - transekt nr 3   7 - transekt nr 4   8 - powierzchnie badawcze I, II

 

               Powierzchnia I.

              Wzgórze nazwane Górą Chełm posiada najciekawszą szatę roślinną na południowych zboczach. Dominuje tu zbiorowisko nawiązujące do zespołu Thalictro-Salvietum pratensis. Gatunki tu występujące to: Brachypodium pinnatum, Campanula sibirica, Thalictrum minus, Coronilla varia. Szczyt wzniesienia pokryty jest monokulturą sosny Pinus sylvestris na siedlisku świetlistej dąbrowy Querceto-Potentilletum albae z obecnością w podroście Corylus avellana, Crataegus monogyna, Rosa canina; w runie dominują formy jednoliścienne: Brachypodium pinnatum, z roślin dwuliściennych występują między innymi Viola hirta, Vicia cracca, Lathyrus niger.

            Powierzchnia II.

            Są tu juvenilne suche postacie borów sosnowych z dużym udziałem jałowca - Juniperus communis oraz obecnością roślin typowych dla miejsc piaszczystych, m.in. Calluna vulgaris, Festuca ovina, Corynephorus canescens, Hieracium pilosella.

           Transekt l.

            Prowadzi on przez łąki oraz ektony leśno-łąkowe. Rozwijają się tu zbiorowiska należące do klasy Molinio-Arrhenatheretalia. Występują tu także bory mieszane Pino-Quercetum z dużym udziałem jodły pospolitej Abies alba. W miejscach bardziej wilgotnych przechodzą one w zespół Abietetum polonicum. Roślinność tu dominująca to Vaccinium myrtiiius, Anemone nemorosa, Viola sylvestris i inne.

            Transekt 2.

             Przebiega poboczem starych torów kolejowych pokrytych roślinami z zespołu Diantho-Armerietum, dalej brzegiem oddziałów 58-61 Nadleśnictwa Zagnańsk. Porośnięte są one lasem sosnowym Peucedano-Pinetum z udziałem jodły i świerka. W runie zielnym przeważnie występują formy krzewinkowe Vaccinium myrtiiius, Vaccinium vitis-idaea, którym towarzyszy Festuca ovina, Fragaria vesca, Majanthemum bifolium.

            Transekt 3.

             Prowadzi wzdłuż torów kolejowych w pobliżu łąk podmokłych należących do rzędu Molinietalia. Sporadycznie porośnięte są one drzewami lekkonasiennymi - Betula sp., Salix sp., Populus sp. oraz roślinami jednoliściennymi - Molinia coerulea, Poa pratensis i dwuliściennymi- Caltha palustris, Trifolium pratense, Lathyrus pratensis.

            Transekt 4.

            Prowadzi on przez grunty wsi Kajetanów, Zabłocie, a następnie przez lasy mające charakter grądów Tilio-Carpinetum, borów mieszanych Pino-Quercetum i Abietetum polonicum oraz różne postacie borów świeżych z udziałem jodły i domieszkami dębów.

Ze względu na porównawczy charakter pracy odłowy motyli starano się prowadzić na terenach uprzednio badanych przez Sokołowskiego lub zbliżonych. Zastosowano również metody połowu, które stosował Sokołowski, a więc odłów siatką entomologiczną wzdłuż transektów oraz na powierzchniach badawczych. Metoda odłowu motyli wzdłuż transektów daje przegląd występowania motyli na określonym terenie. Druga metoda (odłów na powierzchniach) pozwala uzyskać pełniejsze wyniki ze względu na zróżnicowaną aktywność w ciągu dnia oraz wędrowny charakter niektórych gatunków motyli.

Odłowy motyli prowadzono średnio co dwa tygodnie, od marca 1981 roku do września 1985 roku. Dokumentacyjne okazy poszczególnych gatunków usypiano, preparowano i oznaczano za pomocą dostępnych kluczy. Nazewnictwo aktualizowano za pomocą Wykazu Zwierząt Polski (Razowski 1991).

Przy ocenie liczebności poszczególnych gatunków motyli zastosowano względną ocenę liczebności i przyjęto następującą skalę:

                       gatunek sporadyczny - złowiono lub zaobserwowano kilka osobników danego gatunku na obszarze badań;

                       gatunek nieliczny - złowiono lub zaobserwowano kilka osobników w charakterystycznym dla gatunku środowisku;

                       gatunek liczny - złowiono lub zaobserwowano od kilkunastu do kilkudziesięciu osobników danego gatunku na obszarze badań;

                       gatunek bardzo liczny - złowiono lub zaobserwowano dużą liczbę osobników danego gatunku (trudną do oszacowania).

Gatunki motyli charakteryzowano przy użyciu wskaźników podanych przez Szujeckiego (1980)

                                                           - wskaźnika stałości (C)                                                         

                                                                                                          

                                       gdzie:    q - liczba prób, w których wystąpił badany gatunek; Q - liczba zbadanych prób.

 

                                            - wskaźnika podobieństwa gatunkowego (J) - wzór Sørensena

                                                                                                          

                                  gdzie:    j - liczba gatunków wspólnych dla powierzchni; a i b - liczba gatunków na powierzchni A i B.

                Zastosowano skalę oceny stałości wg Tischlera (za Trojanem 1980):

 

 gatunek absolutnie stały

 gatunek stały 

 gatunek akcesoryczny

gatunek przypadkowy  

C = 76 - 100%

C = 51 - 75%

C = 26 - 50%

C = 0 - 25%

   początek strony

Wyniki badań

    Tabela l. Lista gatunków motyli dziennych (Rhopalocera) okolic Zagnańska

Lp

Rodziny i gatunki motyli stwierdzone na terenie badań

Gatunki stwierdzone

w okolicach Zagnańska

Sokołowski

Autorzy

 

1

Rodzina Hesperiidae:

Erynnis tages (Linnaeus)

 

+

 

+

2

Pyrgus malvae (Linnaeus)

+

+

3

Carterocephalus silvius (Knoch.)

 

+

4

Thymelicus lineolus (Ochsenheimer)

+

+

5

Thymelicus silvestris (Poda)

+

+

6

Hesperia comma (Linnaeus)

 

+

7

Ochlodes venata (Bremer et Grey)

+

 

 

8

Rodzina Papilionidae:

Papilio machaon (Linnaeus)

 

+

 

+

9

Iphiclides podalirius (Linnaeus)

+

 

 

10

Rodzina Pieridae:

Leptidia sinapis (Linnaeus)

 

+

 

 

11

Aporia crataegi (Linnaeus)

+

 

12

Pieris brassicae (Linnaeus)

+

+

13

Pieris napi (Linnaeus)

+

+

14

Pieris rapae (Linnaeus)

+

+

15

Pontia daplidice (Linnaeus)

+

 

16

Anthocharis cardamines (Linnaeus)

+

+

17

Colias crocea (Fourcroy)

+

 

18

Colias hyale (Linnaeus)

+

+

19

Colias myrmidone (Esper)

+

 

20

Gonepteryx rhamni (Linnaeus)

+

+

 

21

Rodzina Nymphalidae:

Apatura ilia (Denis et Schiffermüller)

 

+

 

+

22

Apatura iris (Linnaeus)

+

+

23

Limenitis populi (Linnaeus)

+

+

24

Nymphalis antiopa (Linnaeus)

+

+

25

Nymphalis polychloros (Linnaeus)

+

+

26

Inachis io (Linnaeus)

+

+

27

Vanessa atalanta (Linnaeus)

+

+

28

Cynthia cardui (Linnaeus)

+

+

29

Aglais urticae (Linnaeus)

+

+

30

Polygonią c-album (Linnaeus)

+

+

31

Argynnis paphia (Linnaeus)

+

+

32

Mesoacidalia aglaja (Linnaeus)

+

+

33

Fabriciana niobe (Linnaeus)

+

 

34

Issoria lathonia (Linnaeus)

+

+

35

Brenthis ino (Rottemburg)

 

+

36

Clossiana euphrosyne (Linnaeus)  

+

+

37

Clossiana selene (Denis et Schiffermüller)

+

+

38

Melithaea didyma (Linnaeus)

+

 

39

Mellicta athalia (Rottemburg)  

+

+

40

Hipparchia semele (Linnaeus)

+

 

41

Maniola jurtina (Linnaeus)

+

+

42

Aphantopus hyperanthus (Linnaeus)

+

+

43

Hyponephele lycaon (Kühl)

 

+

44

Coenonympha arcania (Linnaeus)

+

+

45

Coenonympha iphis (Denis et Schiffermüller)

+

+

46

Coenonympha pamphilus (Linnaeus)

+

+

47

Coenonympha tullia (Miiller)

+

 

48

Pararge aegeria (Linnaeus)

 

+

49

Lasiommata maera (Linnaeus)

+

+

50

Lasiommata megera (Linnaeus)

+

+

 

51

Rodzina Lycaenidae:

Thecla betulae (Linnaeus)

 

+

 

52

Quercusia quercus (Linnaeus)

 

+

53

Satyrium ilicis (Esper)

+

 

54

Satyrium pruni (Linnaeus)

 

+

55

Callophrys rubi (Linnaeus)

+

+

56

Lycaena alciphron (Rottemburg)

+

+

57

Lycaena hippothoe (Linnaeus)

 

+

58

Lycaena phlaeas (Linnaeus)

+

+

59

Lycaena tityrus (Poda)

+

 

60

Cupido minimus (Fuessiy)

 

+

61

Everes argiades (Pallas)

+

 

62

Celastrina argiolus (Linnaeus)

+

+

63

Glaucopsyche alexis (Poda)

+

+

64

Maculinea alcon (Denis et Schiffermüller)

+

+

65

Maculinea arion (Linnaeus)

+

 

66

Lycaeides idas

+

+

67

Cyaniris semiargus (Rott)

+

+

68

Polyommatus icarus (Rott)

+

+

69

Lysandra coridon (Poda)

+

+

Razem  

60

53

      początek strony

Tabela 2. Występowanie i rozmieszczenie motyli dziennych na powierzchniach badawczych i transektach. 

Lp.

Nazwa gatunku

Powierzchnia 1

Powierzchnia 2

Transekt 1

Transekt 2

Transekt 3

Transekt 4

Uwagi o liczebności

Stałość występowania

( C )

1

Erynnis tages   (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

2

Pyrgus malvae (Linnaeus)

 

 

 

+

+

 

liczny

33

3

Carterocephalus silvius (Knoch.)

 

 

+

 

+

 

sporadyczny

33

4

Thymelicus lineolus (Ochsenheimer)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

5

Thymelicus sivestris (Poda)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

6

Hesperia comma (Linnaeus)

 

 

 

+

+

+

nieliczny

50

7

Papilio machaon (Linnaeus)

+

 

 

 

 

 

nieliczny

16

8

Pieris brassicae (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

bardzo liczny

100

9

Pieris napi (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

bardzo liczny

100

10

Pieris rapae (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

bardzo liczny

100

11

Anthocharis cardamines (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

 liczny

100

12

Colias hyale (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

 liczny

100

13

Gonepteryx rhamni (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

bardzo liczny

100

14

Apatura ilia (Denis et Schiffermuller)

 

 

+

 

+

+

nieliczny

50

15

Apatura iris (Linnaeus)

 

 

+

 

+

+

nieliczny

50

16

Limenitis populi (Linnaeus)

+

 

 

 

+

 

bardzo liczny

33

17

Nymphalis antiopa (Linnaeus)

 

 

 

+

 

 

1 osobnik

16

18

Nymphalis polychloros (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

19

Inachis io (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

20

Vanessa atalanta (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

nieliczny

100

21

Cynthia cardui (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

nieliczny

100

22

Aglais urticae (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

bardzo liczny

100

23

Polygonia c-album (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

nieliczny

100

24

Argynnis paphia (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

25

Mesoacidalia aglaja (Linnneus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

26

Issoria lathonia (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

27

Brenthis ino (Rottemburg)

+

 

+

+

 

+

nieliczny

66

28

Clossiana euphrosyne (Linnaeus)

+

 

+

+

+

+

nieliczny

83

29

Clossiana selene (Denis et Schiffermüller)

+

+

+

+

+

+

bardzo liczny

100

30

Mellicta althalia (Rottemburg)

 

 

 

 

+

+

nieliczny

33

31

Maniola jurtina (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

32

Aphantopus hyperanthus (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

bardzo liczny

100

33

Hyponephele lycaon (Kühn)

 

 

 

 

 

 

1 osobnik

16

34

Coenonympha arcania (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

35

Coenonympha iphis (Denis et Schiffermüller)

+

+

+

+

+

+

nieliczny

100

36

Coenonympha pamphilus (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

bardzo liczny

100

37

Pararge aegeria (Linnaeus)

 

 

+

 

 

 

sporadyczny

16

38

Lasiommata maera (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

39

Lasiommata megera (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

40

Quercusia quercus (Linnaeus)

 

 

 

 

+

+

2 osobniki

33

41

Satyrium pruni (Linnaeus)

+

 

 

 

 

 

sporadyczny

16

42

Callophrys rubi (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

43

Lycaena alciphron (Rottemburg)

+

+

+

+

+

+

sporadyczny

100

44

Lycaena hippothoe (Linnaeus)

 

+

 

 

 

 

nieliczny

16

45

Lycaena phlaeas (Linnaeus)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

46

Cupido minimus (Fuessly)

+

 

 

 

 

 

sporadyczny

16

47

Celastrina argiolus (Linnaeus)

 

 

 

+

+

 

nieliczny

33

48

Glaucopsyche alexis (Poda)

+

 

 

 

 

 

nieliczny

16

49

Maculinea alcon (Denis et Schiffermüller)

 

 

+

 

 

 

sporadyczny

16

50

Lyceeides idas (Linnaeus)

 

+

 

 

 

 

nieliczny

16

51

Cyaniris semiargus (Rott)

+

+

+

+

+

+

liczny

100

52

Polyommatus icarus (Rott)

+

+

+

+

+

+

bardzo liczny

100

53

Lysandra coridon (Poda)

+

 

 

+

 

 

nieliczny

33

Razem:

39

33

39

39

41

37

  początek strony

c

występowanie 44 gatunków (tab. l ). Ponadto odłowiono 9 gatunków nie wykazanych przez tego autora. Ogółem liczba stwierdzonych gatunków motyli dziennych stanowi około 30% ogółu występujących w Polsce.

Rozmieszczenie gatunków motyli na powierzchniach i transektach przedstawia się następująco (tab. 2): Powierzchnia I - 39 gatunków, Powierzchnia II - 33 gatunki, Transekt 1 - 39 gat., Transekt 2 - 39 gat., Transekt 3 - 41 gat., Transekt 4 - 37 gat. Transekt 3, na którym stwierdzono największą różnorodność gatunków motyli, charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem środowiska. Wzdłuż transektu występuje szeroki pas łąk i polan z wieloma roślinami żywicielskimi.

Na badanym obszarze znajdują się gatunki zagrożone wyginięciem (Dąbrowski, Krzywicki 1982). Występowanie ich na badanym terenie ograniczone jest do kilku osobników lub jednego stanowiska, są to: Papilio machaon (L.), Cupido minimus (Fuessly), Satyrium pruni (L), Glaucopsyche alexis (Poda), które spotykano w ilości kilku osobników na Górze Chełm. Na powierzchni II spotykano nieliczne okazy Lycaena hippothoe (L) i Lycaeides idas (L). Wzdłuż transektu l występowały pojedyncze osobniki Pararge aegeria (L) i Hyponephele lycaon (L), a wzdłuż transektu 2 złowiono jednego osobnika Nymphalis antiopa (L). Mieniak tęczowiec (Apatura iris L) i mieniak stużnik (Ąpatura ilia Den. et Schiff.) na obszarze badań występowały w liczbie 3-4 okazów.

Bardzo licznie na wszystkich powierzchniach badawczych i transektach występowało 26 gatunków motyli (tab. 2). Na podstawie wskaźnika stałości (C) stwierdzono, że na obszarze badań absolutnie stałymi były 32 gatunki; stałym l gatunek; akcesorycznymi - 10 gatunków i przypadkowymi 10 gatunków (tab. 2).

Aby określić podobieństwo gatunków motyli na badanym terenie, posłużono się wzorem Sørensena (podobieństwa gatunków).

 

Tabela 3. Zestawienie wskaźnika podobieństwa gatunkowego (J) na powierzchniach badawczych i transektach

 

Pow. I  

Pow. II  

Trans. l 

Trans. 2

Trans. 3

Trans. 4

Pow. I  

-  

0,86  

0,86  

0.86  

0,83  

0,87  

Pow. II  

0,86  

-  

0,86  

0,86  

0,84  

0,89  

Trans. l  

0,86  

0,86  

-  

0,85  

0,88  

0,92  

Trans. 2  

0,86  

0,86  

0,85  

-  

0,9  

0,89  

Trans. 3  

0,83  

0,84  

0,88  

0,9  

-  

0,92  

Trans. 4  

0,87  

0,89  

0,92  

0,89  

0,92  

-  

      początek strony

Tabela 4. Różnice w występowaniu motyli dziennych okolic Zagnańska związanych ze środowiskiem leśnym i leśną strefą ekotonową

Lp.  

Gatunek  

Sokołowski 

Autorzy  

l

Carterocephalus silvius (Knoch)  

-  

+

2

Ochlodes venata (Bremer et Grey)

+

-  

3

Apatura ilia (Denis et Schifrerműller)

+

+  

4

Apatura iris (Linnaeus)

+

+  

5

Limenitis populi (Linnaeus)  

+

+  

6

Nymphalis antiopa (Linnaeus)

+

+  

7

Nymphalis polychloros (Linnaeus)

+

+  

8

Polygonia c-album (Linnaeus)

+

+

9

Argynnis paphia (Linnaeus)

+

+  

10

Fabriciana niobe (Linnaeus)

+

- 

11

Brenthis ino (Rottemburg)

- 

+

12

Hipparchia semele (Linnaeus)

+

-

13

Aphantopus hyperanthus (Linnaeus)

+

+

14

Coenonympha arcania (Linnaeus)

+

+

15

Coenonympha iphis (Denis et Schifrerműller)

+

            +

16

Pararge aegeria (Linnaeus)

-

            +

17

Lasiommata maera (Linnaeus)

+

-

18

Quercusia quercus (Linnaeus)

-

+

19

Satyrium ilicis (Esper)

+

-

20

Satyrium pruni (Linnaeus)

-

            +

21

Callophrys rubi (Linnaeus)

+

            +

22

Lycaena alciphron (Rottemburg)

+

            +

23

Lycaena hippothoe (Linnaeus)

-

            +

24

Lycaena tityrus (Poda)

+

-

25

Cupido minimus (Fuessly)

-

+

26

Everes argiades (Pallas)

+

-

27

Celastrina argiolus (Linnaeus)

+

            +

28

Glaucopsyche alexis (Poda)

+

            +

29

Maculinea arion (Linnaeus)

+

-

30

Lycaeides idas (Poda)

+

+

Razem

23

22

      początek strony

Tabela 5. Różnice w występowaniu motyli dziennych (Rhopalocera) okolic Zagnańska związanych ze środowiskiem wilgotnych łąk i torfowisk

Lp.

Gatunek

Sokołowski

Autorzy

l

Brenthis ino (Rottemburg)

+

+

2

Coenonympha tullia (Müller)

+

-

3

Maculinea alcon (Denis et Schiffermuller)

+

+

4

Maculihea arion (Linnaeus)

+

-

Razem

4

2

                            początek strony

                       Tabela 6. Różnice w występowaniu motyli dziennych (Rhopalocera) okolic Zagnańska związanych ze środowiskiem wilgotnych łąk, pól, muraw dywanowych i kserotermicznych

Lp.

Gatunek

Sokołowski

Autorzy

l

Thymelicus linealus (Ochsenheimer)

+

+

2

Papilio machaon (Linnaeus)

+

+

3

Iphiclides podalirius (Linnaeus)

+

-

4

Leptidia sinapis (Linnaeus)

+

-

5

Ponda daplidice (Linnaeus)

+

-

6

Colias crocea (Faurcroy)

+

-

7

Colias hyale (Linnaeus)

+

+

8

Colias myrmidone (Esper)

+

-

9

Mesoacidalia aglaja (Linnaeus)

+

+

10

Clossiana euphrosyne (Linnaeus)

+

+

11

Melithaea didyma (Linnaeus)

+

-

12

Hyponephele lycaon (Kühn)

+

+

13

Lysandra coridon (Poda)

+

+

Razem

12

7

               Powierzchniami najbardziej podobnymi pod względem składu gatunkowego motyli były: transekty 3 i 4, l i 4 (J = 0,92), a najbardziej różniły się gatunki występujące na powierzchni I i transekcie 3 (J = 0,83) (tab. 3).

Dane dotyczące motyli związanych ze środowiskiem leśnym i leśną strefą ekotonową podano w tabeli 4. Nie odnotowano 8 gatunków występujących w latach 1940 -1945, wykazano natomiast 7 gatunków związanych z tym środowiskiem, a nie wymienionych przez Sokołowskiego.

Spośród 4 gatunków motyli występujących w środowisku wilgotnych łąk i torfowisk, obecnie stwierdzono tylko 2 (tab. 5). Duże zmiany zauważono w środowisku łąk, pól, muraw dywanowych i kserotermicznych. Na 12 gatunków złowionych przez Sokołowskiego obecnie występuje tylko 6. Stwierdzono występowanie nowego gatunku Hyponephele lycaon (Kühn) (tab. 6). Zmiany te są przypuszczalnie spowodowane silną antropopresją na badanym terenie.

    początek strony

Wnioski

 

Na podstawie przeprowadzonych badań i uzyskanych na ich podstawie wyników nasuwają się następujące spostrzeżenia:

1. Zmniejszanie się zróżnicowania gatunkowego motyli dziennych występujących w okolicach Zagnańska najprawdopodobniej związane jest z po­stępującą degradacją środowiska przyrodniczego - spośród 60 gatunków motyli dziennych stwierdzonych w latach 1940-45 przez Sokołowskiego potwierdzono występowanie tylko 44 gatunków.

2. W latach 1981-85 stwierdzono występowanie 9 gatunków, uprzednio nie notowanych przez Sokołowskiego.

3. 11 gatunków złowionych na terenie badań jest zaliczonych do grupy motyli zagrożonych wyginięciem.

4. Spośród badanych powierzchni i transektów najbardziej zróżnicowany gatunkowo był transekt 3, gdzie występowało 41 gatunków motyli.

5. Na podstawie wskaźnika stałości występowania (C) stwierdzono, że 32 gatunki motyli należy do grupy gatunków absolutnie stałych.

6. Najbardziej podobnymi pod względem występowania gatunków motyli są transekty 3 i 4; najbardziej różniła się powierzchnia I i transekt 3.

7. W wyniku analizy porównawczej stwierdzono znaczne zmiany w występowaniu motyli we wszystkich środowiskach, przy czym największe różnice dotyczą gatunków związanych ze środowiskiem leśnym i leśną strefą ekotonową.

  początek strony

LITERATURA

BIEŻANKO C. (1923) Motyle okolic Kielc (zachodniej części Gór Świętokrzyskich), Pr. Kom. Mat.-Przyr. PTPN, Poznań 2, 145-212.

DĄBROWSKI J. S., KRZYWICKI M. (1982) Ginące i zagrożone gatunki motyli (Lepidoptera) w faunie Polski. Warszawa, s. 7-112.

KOWALCZYK J. K., ŚLIWIŃSKI Z. (1988) Uwagi o entomofaunie lądowej Świętokrzyskiego Parku Narodowego, Parki Nar. Rez., 8(2), 33-39.

KOWALCZYK J. K., WAŁATA C. (1990) Przyczynek do poznania entomofauny projektowanego Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego,

Rocznik Świętokrzyski, t. 17, Warszawa-Kraków.

RAZOWSKI J. (1991) Wykaz zwierząt Polski. Wrocław.

ROMER E. (1949) Regiony klimatyczne Polski. Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, seria B, Kraków.

SOKOŁOWSKI J. (1949) Motyle dzienne (Rhopalocera) okolic Zagnańska w Górach Świętokrzyskich, Prace Kom. Biol, t. 12, z. l, Poznań, s. 123-135.

SZAFER W., ZARZYCKI K. (1972) Szata roślinna Polski, t. l i 2, Warszawa.

SZUJECKI A. (1980) Ekologia owadów leśnych. Warszawa.

ŚLIWIŃSKI Z., WIĄCKOWSKI S., MARCINIAK B. Motyle (Lepidoptera) Świętokrzyskiego Parku Narodowego, Fragm. Faun, t. 35, nr 8, s. 123-145.

TROJAN P. (1980) Ekologia ogólna. Warszawa.

 

Streszczenie

Praca zawiera wykaz gatunków motyli dziennych (Rhopalocera) stwierdzonych w okolicach Zagnańska w latach 1981-1985. Spośród 60 gatunków stwierdzonych przez Sokołowskiego potwierdzono występowanie 44 gatunków. Wykazano również występowanie 9 nowych gatunków, nie podawanych uprzednio. Obliczono wskaźnik stałości występowania (C) i podobieństwa gatunkowego (J) motyli dziennych na badanym terenie. Dokonano analizy występowania gatunków motyli w charakterystycznych dla nich środowiskach. Wykazano, że nastąpiły znaczne zmiany w występowaniu motyli we wszystkich środowiskach, przy czym największe zmiany zaobserwowano wśród gatunków związanych ze środowiskiem leśnym i leśną strefą ekotonową.

  początek strony

DIURNAL BUTTERFLIES (RHOPALOCERA) OF ZAGNAŃSK AND ITS SURROUNDINGS

  S u m m a r y

The paper contains list of species of diurnal butterfly (Rhopalocera) found in Zagnańsk and its surroundings in years 1981-1985. From 60 species found by Sokolowski, 44 ones were confirmed. Nine species, not indicated earlier, were found. Coefficient of occurrence constancy (C) as well as coefficient of species similarity (J) of diurnal butterflies in the investigated area was calculated. There were shown considerable changes of butterfly occurrence in all biotops. The most significant changes occurred among species connected with forest habitat and forest ecotone zone.

 

 ● PRZYRODA SKARŻYSKA-KAMIENNEJ Pomniki przyrody ożywionej „Skałka Rejowska" - pomnik przyrody  nieożywionej  ● Motyle okolic Bernatki Płazy rezerwatu "Rydno" Motyle Lipowego Pola Motyle okolic Zagnańska Rezerwaty

 ● Rezerwat "Wykus" Rezerwat Cisowy MajdówRezerwat Cisowy Skarżysko Galeria Ciekawostki Motyle - galeria Galeria Skarżyska ●

staskowiak_andrzej@interia.pl