Tak, tak - orchdeje (orchidee) czyli storczyki rosną i u nas w Skarżysku lub najbliższych okolicach.. Storczyki są jedną z najliczniejszych rodzin wśród roślin naczyniowych. Liczbę ich gatunków ocenia się bowiem na około 20 000! Występują we wszystkich niemal strefach klimatycznych i środowiskach, od tropikalnych lasów deszczowych do okołobiegunowej tundry. Najwięcej gatunków, i to tych najbardziej okazałych, spotykamy w tropikach, jednak i w naszym kraju występuje ich wiele. Na terenie Polski zanotowano 53 gatunki tych roślin. Niestety, aktualne wyniki badań wskazują na to, że wiele z nich uznać można za wymarłe. W okolicach Skarżyska stwierdzono występowanie 9 gatunków. Ze względu na ich rzadkość, wszystkie polskie storczyki podlegają ochronie.


Listera jajowata (Listera ovata)



    Jest rośliną stosunkowo dużą, dorastającą do 80 cm. U nas w uboższych stanowiskach osiąga znacznie mniejsze rozmiary. Pęd poniżej liści jest kanciasty, gładki, ponad liśćmi zaś obły, gęsto omszony, zielony do brudnobrązowego. Kłącze twarde, grube, z licznymi korzeniami. Zazwyczaj występują dwa liście eliptycznojajowate, zielone, o zmiennym kształcie i wielkości, ponad nimi dwa listki przysadkowe. Kwiaty niepozorne koloru zielonoczerwony, ma na warżce kanał biegnący od jej rozcięcia aż do nasady, wypełniony nektarem. Kwiaty zapylane są przez owady - błonkówki i chrząszcze. Listera jajowata rośnie najczęściej na podmokłych, nawapiennych łąkach oraz w lasach olszowych, na przydrożach i w parkach. Preferuje gleby wilgotne, umiarkowanie żyzne i żyzne, obojętne lub zasadowe. Pojawia się zwykle w kwietniu, czasem już pod koniec marca, kwitnie od końca maja do lipca.

 

 

 

 

 


Podkolan zielonawy (Platanthera chlorantha)



    Dorasta do 50 cm, o pędzie prostym z wyraźnie wystającymi nerwami. Gdy nie kwitnie stosunkowo trudno go znaleźć ponieważ z ziemi wyrastają tylko dwa lancetowate liście (rzadziej więcej). Białozielone kwiaty są podobne pokrojem do kwiatów podkolana białego, jednak zwykle nieco większe. Kwiaty produkują alkohol bzowy przywabiający motyle nocne z rodziny Noctuidae. Motyle - przystosowane do zapylania kwiatów podkolana, sięgając do nektaru zgromadzonego w wąskiej ostrodze kwiatu, mogą wsunąć pomiędzy pylniki nawet całą głowę. Często na powierzchni ich oczu przylepiają się pyłkowiny i w ten sposób przenoszone są na znamię innego kwiatu. Podkolan zielonawy rośnie w lasach liściastych, buczynach, grądach i ciepłych dąbrowach, zaroślach, czasem na łąkach. Preferuje gleby wilgotne i żyzne, zasobne w węglan wapnia. Kwitnie od maja do lipca. U nas związany jest z lasami mieszanymi, pozostałościami dawnych grądów.

 

Gółka długoostrogowa Gymnadenia conopsea

 

    Jak dotychczas nie spotkano jej na terenie miasta, ale występuje dość licznie na uroczysku "Pięty". Spotkać ją możemy na łąkach, murawach i skalistych zboczach. W górach jest gatunkiem częstym, na niżu rzadka. Osiąga wysokość od 10 do 60 cm.

 

 

 

 

 

 

Kruszczyk szerokolistny (Epipactis helloborine)


    Ma pęd obły, dołem nagi, górą krótko owłosiony, zielony do brudnoczerwonego, dorastający do 100 cm. Liście są lancetowate, szerokie, oliwkowe lub jasno zielone, spiralnie umieszczone na pędzie. Kwiaty średniej wielkości przyjmują barwę od różowej do zielonkawej. W nektarze kruszczyka szerokolistnego znajdują się pewne związki narkotyczne lub trujące, powodujące, że owad po pewnym czasie staje się otępiały, a jego reakcje są spowolnione. Powoduje to, że owad przebywa dłużej na mało atrakcyjnym dla niego kwiecie, zwiększając znacznie szansę zapylenia. Dla owada sytuacja ta jest już mniej korzystna, ponieważ otępiały łatwiej pada ofiarą drapieżników. Kruszczyk szerokolistny jest gatunkiem bardzo zmiennym, zarówno pod względem pokroju rośliny, jak i barwy kwiatów. Rośnie w żyznych lasach liściastych i sosnowych, na wydmach nadmorskich i łąkach. Kwitnie od czerwca do września.

 






 

 

 

 

 

Buławnik wielkokwiatowy (Cephalanthera damasonium)


      Ma kwiatostan wzniesiony, kwiaty bez ostrogi, długości 15-20 mm. Skręcona zalążnia zastępuje szypułkę. Kwiaty zebrane w luźny kłos są barwy zwykle kremowej, rzadziej żółtawej. Roślina osiąga wysokość 20-60 cm, Liście podłużnie jajowate. Zakwita w maju – czerwiec na jedynym dotychczas poznanym stanowisku w mieście. W Polsce jest gatunkiem dość rzadkim i zanikający. Oczywiście jak wszystkie storczyki chroniony.








 

 

 

 

 

Kukułka szerokolistna, stoplamek szerokolistny, storczyk szerokolistny (Dactylorhiza majalis)

    Jest byliną osiągającą 50 cm wysokości. Cechą charakterystyczną jest  prosta łodyga , pusta w środku. Liście są jajowo-lancetowate, a na wierzchu liści często występują liczne plamki – stąd nazwa rośliny (stoplamek).

Kwiaty mają zróżnicowaną barwę od fioletowopurpurowej po prawie białą, zebrane są w grono na końcu łodygi. Spotykany na wielu stanowiskach na wilgotnych glebach torfowych na skrajach lasów oraz wilgotnych łąkach.

 

 

 

 

 

 

 

Kukułka plamista, stoplamek plamisty (Dactylorhiza maculata )

    Spotykany jest na wielu stanowiskach na terenie całego kraju. Ma liście lancetowate, ciemnozielone, fioletowo lub brązowo plamiste. Kwiaty blado różowe z purpurowym rysunkiem, czasem pachnące; pęd prosty, obły z nieco wystającymi nerwami, zielony, górą może być czerwono nabiegły. Dorasta do 100 cm. Liście pojawiają się w końcu marca - na początku kwietnia, a pełnia kwitnienia przypada na przełom czerwca i lipca. Rośnie głównie na pastwiskach i ubogich łąkach, na glebach kwaśnych i mało zasobnych w składniki pokarmowe. W ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się spadek liczby stanowisk (lub wyraźny ubytek liczebności osobników na stanowiskach). Gatunek narażony na wyginięcie.

 

 

 

 

 

 

Kukułka krwista, stoplamek krwisty (Dactylorhiza incarnata)

     Osiąga nieco większe rozmiary od poprzedniego gatunku, ale spotykamy go rzadziej. Dorasta do 100 cm. Ma wąskie, lancetowate liście, zwykle wzniesione ku górze. Jest wyjątkowo zmiennym gatunkiem pod względem pokroju, wielkości i kształtu liści. Mogą one być łukowato wygięte, zielone lub zielonożółte, gładkie, bez plam, albo z wierzchu lub obustronnie plamiste, a czasami całe jednolicie fioletowe lub czerwone. Kwiaty czerwone, bladoróżowe lub żółte, w zależności od podgatunku.

Warunkiem występowania tego gatunku jest ochrona czynna stanowisk jego występowania np. przez wykaszanie wilgotnych łąk lub prowadzenie na nich ekstensywnego wypasu bydła. W przeciwnym razie stopniowo ustępuje z zajmowanych stanowisk.

 

 

  

 

 

 

 

Kruszczyk błotny (Epipactis palustris)

 

Dorasta nawet do 70-ciu cm., pęd jest od dołu zielony ku górze czerwieniejący lub przybiera brązowe zabarwienie. Pokrywają go gęste, krótkie włoski. Na szerokich, lancetowatych liściach widoczne jest czerwone unerwienie. Kwiaty, jak na rodzime storczyki, są duże, ale bezwonne. Zapylaczami są przeważnie trzmiele lecz przy braku zapylaczy może dochodzić do samozapylenia. Kruszczyk błotny jest gatunkiem mało zmiennym, a różnice uwidaczniają się w zabarwieniu kwiatów (od czerwonobrązowej po zieloną).

Ten piękny gatunek występuje licznie w typowym dla niego środowisku, na granicy podmokłej łąki i torfowiska niskiego na uroczysku Pięty. Szczyt kwitnienia w bieżącym roku przypadł na środek lipca (zdjęcie obok). Wspaniale prezentowały się całe płaty porośnięte kwitnącymi storczykami