START

Wstęp

Metoda i materiały

Teren badań

Wyniki badań

Warunki ochrony motyli dziennych

Zakończenie i wnioski

 

 

STOP

 1.Wstęp.

 „Gdzie woda, tam życie”.

 

Jest to prawda znana każdemu miłośnikowi przyrody. Poszukując miejsc interesujących przyrodniczo cechujących się bogactwem roślin i zwierząt trafiamy często na tereny podmokłe, bagienne, mszary czy torfowiska. Wyraźnie dostrzeżemy korelację pomiędzy terenami występowania unikatowych gatunków roślin i zwierząt a ekosystemami zależnymi od wody. Każde lepiej zachowane bagno, torfowisko, dolina rzeczna z wykształconą terasą zalewą, starorzecze, oles, las łęgowy czy nawet niewielki staw stanowią ostoję dla wielu chronionych gatunków. Ponad połowa gatunków kręgowców uznanych za zagrożone i ginące, a zamieszczonych w „Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt”, jest bezpośrednio lub pośrednio związana z tymi ekosystemami.

W naszym języku istnieje wiele nazw dla określenia terenów podmokłych. Określamy je jako bagna, mokradła, błota, chrapy, biele, smugi, łęgi, rojsty, trzęsawiska, podmokliska, moczary, topieliska, grzęzawiska, oparzeliska, źródliska, oczka wodne a niekiedy także jako uroczyska. Właśnie uroczyskiem nazwano obiekt przyrodniczy, któremu chcę poświecić ten artykuł. Od ponad 20 lat obserwuję i notuję zmiany zachodzące na uroczysku „Pięty”.

 Sięgając do słowników możemy napotkać różne definicje „uroczyska”. U dawnych Słowian było to miejsce, zwykle w głębi puszczy, związane z kultem bóstwa, z odbywaniem narad, sądów lub uważane za siedzibę złych duchów. Ze względu na brak śladów i zapisów historycznych dotyczących uroczyska „Piety” tą definicje należy raczej pominąć.

Zapewne powstanie uroczyska należy wiązać z działalnością człowieka. Znaczącą rolę odegrała zmiana sposobu oddziaływania człowieka na środowisko. Rozciągająca się tu niegdyś potężna Puszcza Świętokrzyska sprzyjała myślistwu, ale stopniowo gospodarka myśliwska zmieniła się w pasterską. Wiele spośród łatwiej dostępnych bagien zaczęto użytkować jako pastwiska. Stopniowy wzrost liczby ludności i powstawanie osad na skraju puszczy i na śródleśnych polanach na przełomie XIV – XV wieku doprowadził do wzrostu zapotrzebowania na zboże. W kolejnych stuleciach łąki i pastwiska stopniowo zamieniano w pola orne. W XIX wieku rozwinęła się hodowla zwierząt gospodarskich i zwiększyło się zapotrzebowanie na paszę co wymuszało pozyskiwanie nowych terenów pastwiskowych - najczęściej w wyniku osuszania mokradeł i bagnisk. Intensyfikacja melioracji odwadniających trwała aż do połowy XX wieku. Pozostałością tych zabiegów na uroczysku „Pięty” są do dziś widoczne stare rowy odwadniające, a także nowe, wykonane w ostatnim dziesięcioleciu ubiegłego wieku związane z prowadzeniem gospodarki leśnej,

            We współczesnym rozumieniu uroczysko to miejsce odludne, pustkowie lub część terenu (zwykle lasu) oddzielona od innych części naturalnymi granicami, wyodrębniona za pomocą nazwy o charakterze topograficznym.

            Uroczysko „Pięty” jest istotnie miejscem odosobnionym, otoczonym lasami, a nazwę jego wywodzi się od pobliskiej miejscowości Pięty. W ludowym nazewnictwie spotkamy się również z innymi określeniami np. „Babica” czy „Dzioły”.       

     Ja sam szukałbym innego źródłosłowu dla tej nazwy. Dla mnie uroczysko „Pięty” to miejsce o niezaprzeczalnym uroku, który docenić mogą przyrodnicy, turyści czy wrażliwi fotografowie. Dlatego warto przybliżyć to wspaniałe miejsce wszystkim tym, dla których piękno przyrody jest wartością samą w sobie, a ochrona przyrody celem działalności.

 początek strony 

          2. Metoda i materiały.

 

            Badania lepidopterofauny uroczyska „Pięty” prowadzone były w dwóch etapach. Pierwszych obserwacji i oznaczeń dokonano w 1987 roku. Wyniki ich nie zostały opublikowane i posłużyły jako materiał wyjściowy do dalszych analiz. Powtórnych odłowów dokonano w 2004 roku oraz uzupełniono je obserwacjami z 2005 roku. W trakcie obu sezonów badawczych obserwacje i odłowy prowadzone były w odstępach ok. dziesięciodniowych w czasie wylotu motyli tj. od końca marca do połowy października. Ze względu na łatwo wyznaczalne granice nie dokonano podziału na odrębne powierzchnie badawcze. Zastosowano metodę odłowu bezpośredniego przy użyciu siatki entomologicznej, większość motyli odławiano metodą przeżyciową bez ich uśmiercania, a trudniejsze do oznaczenia okazy dokumentacyjne usypiano przy pomocy octanu etylu w grubościennych probówkach szklanych zatykanych korkiem,  a następnie  preparowano rozpinając na rozpinadłach drewnianych. Część okazów po uśpieniu umieszczano bez preparowania w papierowych torebkach zaopatrzonych w adnotacje dotyczącą miejsca, terminu połowu i nazwy gatunkowej złowionego okazu. Egzemplarze te znajdują się w zbiorach autora. Oznaczeń dokonywano głównie na podstawie „Kluczy do oznaczania owadów”  M. Krzywickiego, zeszyty nr 60-66. 

 początek strony 

 

3. Teren badań.

 

            Teren, na którym przeprowadzono badania, położony jest w naturalnym obniżeniu pomiędzy dwoma pasmami niewysokich wzniesień. Od południa graniczy z Płaskowyżem Suchedniowskim z najwyższym szczytem  Świnia Góra 391 m.npm., a od  północnego wschodu  z południową częścią Garbu Gielniowskiego z tzw. Wzgórzami Niekłańsko – Bliżyńskimi ze szczytem Altana 408 m. npm.

     

 

Zastosowane oznaczenia:

Ol - olesy i łęgi jesionowo-olszowe;

Bmś - subkontynentalny bór świeży Peucedano - Pinetum;

Bmw - bory mieszne i sosnowe wilgotne Molinio-Pinetum i Leucobryo-Pinetum molinietosum z płatami sosnowego boru bagiennego Vaccinio uliginosi-Pinetum sylvestris ;

Lmwyż -  las mieszany wyżynny obejmujący grąd środkowoeuropejski  Galio sylvatici-Carpinetum betuli jak i subkontynentalny bór sosnowy Peucedano-Pinetum;

W – wrzosowisko.

 

 

 

Rys.1. Plan uroczyska „Piety”.

 

Stosując podział zaproponowany przez E. Massalskiego, obszar badany znajduje się  w Krainie Gór Świętokrzyskich na Obszarze Konecko – Iłżeckim .

Uwzględniając  podział fizyczno-geograficznym zaproponowany przez J. Kondrackiego teren zajmuje następujące położenie:

 

                      - megaregion  (3)  -      Pozaalpejska Europa Środkowa

  - prowincja     (34)  -     Wyżyny Polskie

        - makroregion (342) -    Wyżyna Małopolska

                 - mezoregion  (342.31) - Płaskowyż Suchedniowski

 

      Współrzędne geograficzne to 51〫14’ szerokości geograficznej północnej i 20〫57’ długości geograficznej wschodniej.

Według podziału administracyjnego uroczysko „Pięty” położone jest na granicy dwóch powiatów skarżyskiego i koneckiego, a jednocześnie przez jego obszar przebiega granica gmin Bliżyn i Stąporków. Tędy przebiega także granica miedzy obszarami leśnymi zarządzanymi przez Nadleśnictwo Suchedniów i Nadleśnictwo Stąporków.

            Uroczysko „Pięty”, na którym przeprowadzano obserwacje, obejmuje podmokły teren zasilany wyłącznie wodami opadowymi, porośnięty roślinnością trawiastą i ziołoroślami, otoczony lasami. Od północy są to oddziały 116 i,j,k, od zachodu oddziały 116 l,m,n,o,p, oraz 118 a,f,g,i,m,n, i 118Aa należące do Nadleśnictwa Stąporków. Od strony południowej oddziały 1 a,b,c i 2 a,b,c,d, należące do Nadleśnictwa Suchedniów. Od wschodu lasy chłopskie. Procesy sukcesyjne powodują postępujące zakrzaczenie.

Podłoże stanowią głównie gleby bielicowe, częściowo oglejone. Miejscami występuje mniej przepuszczalne podłoże gliniaste. Mała przepuszczalność powoduje stałe wysokie zawilgocenie podłoża.

Występuje tu mozaika  zbiorowisk roślinnych, na którą nakładają się wpływy antropogeniczne.

Centralną część uroczyska zajmują łąki świeże, wilgotne i mokre, przechodzące w szuwary, wysokie turzycowiska, olsy i zarośla łzowe na torfowisku niskim. Występują tu także łęgi olszowo – jesionowe, zbiorowiska borowe i lasy.

            Łąki świeże, wilgotne i mokre z klasy Molinio-Arrhenatheretea­ stanowią miejsce występowania wielu cennych gatunków roślin i zwierząt, w tym także motyli. Szczególnie interesujące są łąki trzęślicowe Molinietum medioeuropaeum , których dominującą cechą jest sezonowość barw kwitnących roślin. Wiosną na majowej łące pojawiają się żółte łany pełnika europejskiego Trollius europaeus o wdzięcznej ludowej nazwie „wołowe oczy” i nie mniej okazałe błękitne połacie kosaćca syberyjskiego Iris sibirica. Ciekawostką jest występowanie kilku kęp kosaćca w odmianie białej. Na przełomie maja i czerwca dominującą barwą jest  barwa różowa. Kwitnie firletka poszarpana (Lychnis flos-cuculi) . Należy do roślin pospolitszych, za to jest bardzo ładna i do tego jest rośliną leczniczą. Latem  łąka mieni się feerią barw, które stopniowo przechodzą w zgaszoną czerwień – kwitnie szczaw. W sierpniu łąka staje się płowa, zasychają stopniowo trawy. Występuje  tu ogromna rozmaitość gatunków traw i innych rodzin, szczególnie wartościowe są storczyki:  kukułka (stoplamek) krwista (Dactylorchiza incarnata), kukułka (stoplamek) plamista (Dactylorchiza maculata), kukułka (stoplamek) szerokolistna (Dactylorchiza majalis), gółka długoostrogowa (Gymnadenia conopsea), kruszczyk błotny (Epipactis palustris)
­           
Szuwary i wysokie turzycowiska z klasy Phragmitetea oraz torfowiska niskie z klasy Scheuchzerio-Caricetea nigrae  występują pasmami wzdłuż cieków wodnych lub tworzą płaty w obniżeniach terenu. Dominująca cechą jest stojąca przez wiele miesięcy woda, a większość zespołów tworzą wysokie rośliny. Powstają ­ na glebach glejowych, z dużą zawartością węglanu wapnia i misach wypełnionych torfem niskim. Charakterystycznymi roślinami są: żabieniec babka wodna (Alisma plantago-aquatica), ponikło błotne (Eleocharis palustris), skrzyp bagienny (Equisetum fluviatile), trzcina pospolita (Phragmites australis), szczaw lancetowaty (Rumex hydrolapathum), pałka szerokolistna, rogoża (Typha latifolia), bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata), pięciornik błotny syn. siedmiopalecznik błotny (Potentilla palustris syn. Comarum palustre), wiązówka błotna (Filipendula ulmaria), wełnianka wąskolistna (Eriophorum angustifolium).

Łąki otoczone są zróżnicowanymi lasami. Łagodne przejście pomiędzy zbiorowiskami łakowymi a lasem w północnej i północno-zachodniej części badanego obszaru stanowią zarośla łozowe i olsy .

Zarośla łozowe  Salicetum pentandro-cinereae to faza inicjalna i ogniwo sukcesji do olsu Carici elongatae-Alnetum s.l. (=Sphagno squarrosi-Alnetum + Ribeso nigri-Alnetum). Występują na glebach bagiennych i niskich torfach. Dominująca cechą jest układ kępkowo-dolinkowy przy czym dolinki przez wiele miesięcy zalane wodą. Typową roślinność stanowią różne gatunki wierzb wierzba uszata (Salix aurita), wierzba szara, łoza (Salix cinerea), wierzba rokita (Salix rosmarinifolia), oraz trzcinnik lancetowaty (Calamagrostis canescens), turzyca długokłosa (Carex elongata), porzeczka czarna (Ribes nigrum), turzyca błotna (Carex acutiformis), psianka słodkogórz (Solanum dulcamara), mech torfowiec nastroszony  (Sphagnum squarrosum). Ciekawostką jest występowanie na bardziej wyniesionym terenie w pobliżu wrzosowisk wierzby płożącej (Salix repens).

Lasy na siedliskach bagiennych z dominującą olszą czarną (Alnus glutinosa) oraz turzycą długokłosą (Carex elongata), trzcinnikiem lancetowatym (Calamagrostis canescens, psianką słodkogórz (Solanum dulcamara) w warstwie runa zalicza się  do olsów (olesów) - Carici elongatae-Alnetum glutinosae. Przechodzą one łagodnie w łęgi jesionowo-olszowe (Fraxino-Alnetum). W warstwie drzew spotykamy olszę szarą (Alnus incana) i pojedynczo jesion wyniosły (Fraxinus excelsior). Niżej rosną krzewy i krzewinki: kruszyna pospolita (Frangula alnus), czeremcha zwyczajna (Prunus padus), porzeczka dzika (czerwona) (Ribes spicatum), leszczyna (Corylus avellana), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum), trzmielina brodawkowana (Euonymus verrucosus), maliny i jeżyny(Rubus sp.). Ponadto rosną tu rośliny zielne: przytulia błotna (Galium palustre), tojeść pospolita (Lysimachia vulgaris), śledziennica skrętolistna (naprzemianlistna) (Chrysosplenium alternifolium), ziarnopłon (jaskier) wiosenny (Ficaria verna), złoć żółta (Gagea lutea), szczaw gajowy (Rumex sanguineus), gwiazdnica gajowa (Stellaria nemorum), piżmaczek wiosenny (Adoxa moschatellina), kopytnik pospolity (Asarum europaeum), jarzmianka większa (Astrantia major),gajowiec żółty (Lamiastrum galeobdolon), zdrojówka rutewkowata (Isopyrum thalictroides), groszek wiosenny (Lathyrus vernus), tojeść gajowa (Lysimachia nemorum), szczyr trwały (Mercurialis perennis), czworolist pospolity (Paris quadrifolia), pierwiosnka wyniosła (Primula elatior),żankiel zwyczajny (Sanicula europaea), czyściec leśny (Stachys sylvatica), fiołek leśny (Viola reichenbachiana), zawilec gajowy (Anemone nemorosa), i spotykany pojedynczo zawilec żółty (Anemone ranunculoides). Turzyce i trawy są reprezentowane przez: perz psi (Elymus caninus), turzycę zwisłą (Carex pendula), turzycę rzadkokłosą (C. remota), turzycę zgrzebłowatą (C. strigosa), turzycę leśną (C. sylvatica), turzycę palczastą (C. digitata), prosownicę rozpierzchłą (Milium effusum), perłówkę zwisłą (Melica nutans), wiechlinę gajową (Poa nemoralis), kłosownicę leśną (Brachypodium sylvaticum). Spośród mchów występuje tu: żórawiec falisty (Atrichum undulatum), dzióbkowiec bruzdowany (Eurhynchium striatum), a z paroci narecznica samcza (Dryopteris filix-mas).

Zbiorowiska borowe i leśne wykształcają się pod wpływem zróżnicowanych warunków siedliskowych od typowych borów wilgotnych aż do lasów mieszanych. Przy stale utrzymującym się wysokim poziomie wód gruntowych spotykamy fragmenty zaliczane do zespołu sosnowego boru bagiennego Vaccinio uliginosi-Pinetum sylvestris  z charakterystycznymi gatunkami krzewinek - bagno zwyczajne (Ledum palustre), borówka bagienna (pijanica) (Vaccinium uliginosum). Występuje w bezpośrednim sąsiedztwie torfowisk niskich i przejściowych. W warstwie drzew rośnie sosna (Pinus silvestris),w­ podszycie kruszyna (Frangula alnus), a dno lasu pokrywają dywany mchów torfowców i płonników.

Bory sosnowe wilgotne Molinio-Pinetum i Leucobryo-Pinetum molinietosum - spotykamy w zawilgoconych obniżeniach, gdzie tworzy charakterystyczne zespoły oddzielone od siebie olsami i łęgami. Oprócz gatunków charakterystycznych dla borów sosnowych wkraczają tu inne rośliny z sąsiednich zbiorowisk. Cechą typową jest pojawienie się w warstwie drzew, obok sosny zwyczajnej (P silvestris), brzozy brodawkowatej (Betula verrucosa) i brzozy omszonej (B. pubecens). Pojedynczo występują dąb szypułkowy (Quercus rober), jodła pospolita (Abies alba), świerk pospolity (Picea abies). W warstwie podszytu występują młode okazy olchy ,brzozy brodawkowatej (B. verrucosa), brzozy omszonej (B. pubescens), świerka oraz krzewy kruszyny (Frangula alnus),  i jarzębina (Sorbus aucuparia). Warstwa runa składa się z traw: dominującej w tej warstwie - trzęślicy modrej (Molinia coreulea) oraz tworzącej gęste, niskie kępki kosmatki owłosionej (Luzula pilosa). Dużo jest paproci - orlicy pospolitej (Pteridium aquilinum). Krzewinki reprezentuje borówka czarna (V. myrtiiius),  borówka brusznica (V. vitis - idea), wrzos zwyczajny (Calunna vulgaris). Miejscami pojawiają się maliny, jeżyny (Rubus sp.) i pojedynczo wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum). Obficie występują mchy -  płonnik zwyczajny (Politrychum commune), widłoząb (Dicranum undulatum), rokietnik Schrebera (Entodon schreberi), gajnik lśniący (Hylocomium splendens), bielistka siwa (Leucobryum glaucum), torfowce tworzą rozległe poduchy (Sphagnum sp.). Występujące nielicznie rośliny zielne reprezentowane są przez pszeńca zwyczajnego (Melampyrum pratense) i siódmaczka leśnego (Trientalis  europaea).

Na skłonach niewysokich wzniesień ukształtował się subkontynentalny bór świeży Peucedano-Pinetum w którym w warstwie drzewiastej dominuje sosna zwyczajna (P silvestris). Podszyt jest ubogi i spotkamy w nim – podrost sosny (P silvestris), jałowce (Juniperus communis), młode dęby (Quercus sp.) i jarzębinę (S. aucuparia). Na dnie lasu spośród krzewinek obficie występują: borówka czarna (V. myrtillus), borówka brusznica (V. vitis-idaea), siódmaczek leśny (Trientalis europaea), rośliny kwiatowe: gorysz pagórkowy (Peucedanum oreoselinum), konwalia majowa (Convallaria majalis), wężymord niski (Scorzonera humilis), mchy: widłoząb ciemny (Dicranum fuscescens), widłoząb falisty (D.polysetum), widłoząb miotlasty (D. scoparium), rokietnik pospolity (Pleurozium schreberi), gajnik lśniący (Hylocomium splendens), porosty chrobotek reniferowy (Cladonia rangiferina), chrobotek leśny (C. arbuscula), pawężnica brodawkowata (Peltigera aphthosa).

Od  południa teren ogranicza zróżnicowany florystycznie las mieszany wyżynny, w którym występują zarówno gatunki typowe dla grądu środkowoeuropejskiego  Galio sylvatici-Carpinetum betuli jak i subkontynentalnego boru sosnowego Peucedano-Pinetum

W warstwie drzew dominują ponad stuletnie okazy sosny (P silvestris) i równie starych dębów (Quercus sp.), a także występują: brzoza (B. verrucosa), świerk (P. abies), jodła (Abies alba), olcha (Alnus glutinosa). Na podszyt składają się młode okazy dębu (Quercus sp.),, jarzębiny (S. aucuparia), świerka (P. abies), kruszyny (F. alnus), brzozy (B. verrucosa). W składzie runa leśnego wyróżniamy wiele turzyc, traw i kwiatów m.in. kosmatke gajową (Luzula luzuloides), przylaszczkę pospolitą (Hepatica nobilis), gwiazdnicę wielkokwiatową (Stellaria holostea), turzycę palczastą (Carex digitata), dąbrówkę rozłogową (Ajuga reptans), perłówkę zwisłą (Melica nutans).

Nachylenie terenu ku południowemu wschodowi zwiększa insolację i wpływa na mikroklimat. Efektem tego jest duże zróżnicowanie florystyczne i bogactwo fauny. W czasie 20-letnich obserwacji nastąpiła istotna zmiana użytkowania. Jeszcze w latach 80. ubiegłego stulecia teren był wykorzystywany rolniczo jako pastwisko i jednokośna łąka. Obecnie całkowicie zaprzestano jakiejkolwiek działalności rolniczej. Przyroda obejmuje teren w swoje posiadanie. Do wyjątków należy częściowe odkrzewianie. Coraz częściej obserwuje się pozyskiwanie drewna poprzez wycinanie starszych okazów olchy.

Uroczysko przecina linia wysokiego napięcia i zlokalizowany jest jeden słup kratownicowy podtrzymujący przewody. Przez teren przepływają dwa słabo zaznaczone cieki wodne. Jeden odwadnia północny kraniec terenu i biegnie w kierunku północ-południe w zachodniej części obszaru. Drugi stanowi przedłużenie rowów melioracyjnych i płynie równoleżnikowo w południowej części badanego terenu. Oba łączą się i wspólnie odwadniają uroczysko uchodząc do rzeki Kuźniczki stanowiącej prawy dopływ Kamiennej.

 początek strony 

 

4. Wyniki badań.

 

W wyniku przeprowadzonych odłowów i obserwacji stwierdzono łączne występowanie 55 gatunków motyli dziennych. W pierwszym sezonie badawczym w 1987 roku na terenie badań złowiono i oznaczono 41 gatunków motyli dziennych. W wyniku powtórnych obserwacji stwierdzono występowanie 49 gatunków. Zestawienie gatunków stwierdzonych na terenie badań zawiera Tabela 1. Wytłuszczonym drukiem zaznaczono gatunki motyli wykazane na uroczysku „Pięty”.

 

Tabela 1.

Skład gatunkowy motyli dziennych (Rhopalocera) stwierdzonych na uroczysku „Pięty” na tle fauny motyli dziennych (Rhopalocera) Polski.

1987 2004- 2005

   wytłuszczonym drukiem - oznaczono gatunki stwierdzone na terenie badań.

 

Porównując wyniki zauważamy, że w stosunku do pierwszych badań z 1987 roku nie stwierdzono występowania 6 gatunków co obrazuje tabela 2.

 

Tabela 2.

Różnice w występowaniu motyli dziennych na uroczysku „Pięty”

 – ubytek w stosunku do badań z 1987 r. 

Nazwa gatunkowa

Uwagi i przypuszczalne przyczyny zanikania

 

Strzępotek soplaczek Coenonympha tullia jest związany wilgotnymi i mokrymi łąkami i torfowiskami. Przeprowadzone stosunkowo niedawno prace melioracyjne na pobliskich terenach i fragmencie lasu przyległego do uroczyska mogły wpłynąć niekorzystnie na występowanie tego motyla. Nymphalis polychloros, Pararge aegeria, są motylami preferującymi środowiska lasów liściastych, a obszar badań jest położony głównie wśród borów i olesów. Spotykane były stosunkowo rzadko i utrzymały tą tendencję dlatego występowanie ich na terenie badań w kolejnych sezonach jest wysoce prawdopodobne. Plebeius idas mógł występować na „Piętach” dzięki istnieniu kilku płatów wrzosowisk i wyginął w następstwie pożaru, który objął pobliskie lasy i łąki. Populacja może odbudować się przyszłości w następstwie przylotu motyli z innych terenów. Brak Issorii lathonii i Polygonii c-album jest trudny do wyjaśnienia ponieważ spotykane są na terenach przyległych. 

 

Pomimo ubytku 8 gatunków na uwagę zasługuje potwierdzenie występowania aż 14 nowych gatunków (Tabela 3).

Tabela 3.

Różnice w występowaniu motyli dziennych na uroczysku „Pięty”

– nowe gatunki wykazane w 2004-2005 r.

1. Carterocephalus palaemon (Pallas, 1771)

2. Thymelicus lineola (Ochsenheimer, 1808)
3. Ochlodes faunus (Turati, 1905)

4. Aporia crataegi (Linnaeus, 1758)

5. Lycaena dispar (Haworth, 1802)
6. Lycaena virgaureae (Linnaeus, 1758)
7. Lycaena tityrus (Poda, 1761)
8. Lycaena alciphron (Rottemburg, 1775)

9. Celastrina argiolus (Linnaeus, 1758)
10. Glaucopsyche alexis (Poda, 1761)

11.Polyommatus bellargus (Rottemburg, 1775)

12. Argynnis paphia (Linnaeus, 1758)
13. Argynnis aglaja (Linnaeus, 1758)

14. Coenonympha glycerion (Borkhausen, 1788)

 

Świadczy to rosnącej bioróżnorodności entomofauny uroczyska „Pięty”. Za główne przyczyny należy uznać: zmianę sposobu gospodarowania na terenie podmokłych łąk, zmniejszenie penetracji terenu przez miejscową ludność, zmniejszenie niekorzystnego oddziaływania Zakładów Ceramiki Budowlanej w pobliskim Sołtykowie w związku z ograniczeniem produkcji i zmianą technologii. Na szczególną uwagę zasługuje pojawienie się chronionego motyla – czerwończyka nieparka Lycaena dispar i innych czerwończyków: Lycaena virgaureae, Lycaena tityrus, Lycaena alciphron oraz modraszków Celastrina argiolus, Glaucopsyche alexis, Polyommatus bellargus. Większą uwagę niż przy poprzednich badaniach poświęcono powszelatkom i umożliwiło to dopisanie do listy 3 gatunków: Carterocephalus palaemon, Thymelicus lineola, Ochlodes faunus, które prawdopodobnie występowały także wcześniej na tym obszarze. Pojawienie się Aporia crataegi na liście też nie powinno dziwić, ponieważ motyl ten jest liczniejszy tylko periodycznie w pewnych odstępach czasowych. Perłowce Argynnis paphia i Argynnis aglaja dla których roślinami żywicielskimi są  jeżyny, maliny (Rubus spp.) i fiołki (Viola sp.) mogły pojawić się dzięki pracom melioracyjnym , które spowodowały wkroczenie jeżyn i malin na wały wytworzone podczas tych prac. Przyczyny pojawienia się Coenonympha glycerion są trudne do ustalenia, choć mogą być następstwem ocieplenia klimatu i przesunięcia większej liczby populacji na północ.

33 gatunki należy uznać za stałe na terenie badań ponieważ w obu badaniach stwierdzono ich występowanie. Do najwartościowszych wśród nich należą gatunki objęte ochrona gatunkową: paź żeglarz Iphiclides podalirius, czerwończyk nieparek Lycaena dispar i przeplatka aurinia Euphydryas aurinia.

Paź żeglarz Iphiclides podalirius preferuje murawy i zarośla kserotermiczne na wzgórzach, zadrzewienia śródpolne, skraje lasów i sady. Gatunek podlega zróżnicowanym zagrożeniom w różnych miejscach w Polsce. Spadek liczebności związany jest głównie niszczeniem dogodnych środowisk lęgowych, a zwłaszcza z wycinaniem zakrzewień tarninowych na miedzach, drzew owocowych na przydrożach i przytorzach, a szczególnie wiosenne wypalanie traw. Pojawia się pojedynczo ( w 2005 roku obserwowany był na kwiatach ostrożenia 19.VI)

Czerwończyk nieparek Lycaena dispar związany jest z terenami podmokłymi, bardzo narażonymi na przekształcenia i degradację. Roślinami żywicielskimi gąsienic są różne gatunki szczawiu: szczaw lancetowatym Rumex hydrolapathum, szczaw tępolistny R. obtusifolius, szczaw kędzierzawy R. crispus i szczaw zwyczajny R. acetosa., które rosną wzdłuż cieków wodnych, sadzawek, oczek wodnych i na stale wilgotnych terenach. W ostatniej dekadzie odnotowano ekspansję i wzrost liczebności populacji tego gatunku na obszarze całego kraju. Aktualnie gatunek nie jest zagrożony wyginięciem. Zagrożeniem mogą być melioracje i osuszanie terenów podmokłych, gdzie gatunek występuje najliczniej. Jednak możliwość zasiedlania suchych środowisk w dużym stopniu redukuje to zagrożenie.

Najbardziej interesującym, chronionym gatunkiem omawianego terenu jest jednak przeplatka aurinia Euphydryas aurinia. Na uroczysku „Pięty” występują wilgotne łąki ze związku Molinion o dużym bogactwie gatunkowym szaty roślinnej, które dają temu gatunkowi optymalne warunki dla rozwoju. Motyl bowiem preferuje tereny o strukturze mozaikowej z miejscami otwartymi i zakrzaczonymi, skraje lasów i bagien. W Polsce istnieje kilka większych obszarów występowania - w okolicach Wrocławia, na Kielecczyźnie, Polesiu i w Puszczy Białowieskiej, a ponadto kilka izolowanych stanowisk na Dolnym Śląsku, w Wielkopolsce, okolicach Warszawy, Puszczy Solskiej i na Roztoczu (Buszko 1997b). Dawniej był szerzej rozsiedlony, ale wymarł na Pomorzu Zachodnim i na Pojezierzu Mazurskim, a także na wielu stanowiskach na Dolnym Śląsku (Dąbrowski, Krzywicki 1982). Na „Piętach” występuje roślina żywicielska gąsienic - czarcikęs łąkowy Succisa pratensis , a także wiele roślin z rodziny Asteraceae o kwiatach barwy fioletowej i żółtej, które stanowią źródło nektaru i pyłku dla imago.

            Do niedawna objęty ochroną był także paź królowej Papilio machaon, który zalatuje niezbyt licznie na uroczysko.

            Interesującym gatunkiem jest modraszek bagniczek Plebeius optilete, który w Polsce występuje tylko wyspowo i jest związany z zanikającymi siedliskami bagien i torfowisk oraz z wilgotnymi polanami leśnymi.

Na uwagę zasługuje także stałe i liczne występowanie rusałek Nymphalinae: rusałki admirał Vanessa atalanta , r. osetnik Vanessa cardui , r. pawik Inachis io , r. pokrzywnik Aglais urticae , które należą do naszych najpiękniejszych motyli.

 początek strony 

 

 

5. Warunki ochrony motyli dziennych uroczyska „Pięty”.

 

Największą wartością lepidopterofauny uroczyska jest występowanie gatunków stenotopowych tzw. stenobiontów, czyli organizmów silnie wyspecjalizowanych pod względem ekologicznym, o wąskim zakresie tolerancji środowiskowej. Mówiąc inaczej są to organizmy zdolne do życia jedynie w warunkach specyficznych dla danego gatunku. Gatunki te związane są z biotopami wilgotnych łąk i mokradeł. Ze względu na stopień zagrożenia wymagają one szczególnej troski. Do gatunków tych należą:

 

- czerwończyk nieparek Lycaena dispar (Haworth, 1802) LR - motyl objęty ochroną gatunkową. Na badanym terenie występuje dość licznie i rozmnaża się. Uznaje się, że aktualnie nie jest zagrożony wyginięciem w Polsce. Niebezpieczeństwem dla jego egzystencji na określonych stanowiskach mogą być zmiany stosunków wodnych spowodowane melioracjami i osuszaniem terenów podmokłych. Posiada jednak nieco szerszy zakres tolerancji i może zasiedlać bardziej suche środowiska. Dla zachowania gatunku korzystne jest prowadzenie ekstensywnej gospodarki na podmokłych łąkach. Należy przeprowadzać zabiegi usuwania zakrzaczeń w celu ochrony przed zarastaniem. Jednocześnie należy też zachować śródpolne i śródleśne oczka wodne, doły potorfowe, stare rowy melioracyjne (np. jako użytki ekologiczne), ponieważ rosną tam różne gatunki szczawiu będące roślinami pokarmowymi gąsienic.

 

- przeplatka aurinia Euphydryas aurinia (Rottemburg, 1775) EN. Podobnie jak poprzedni gatunek motyl objęty jest ochroną gatunkową. W okresie wylotu imago jest dominującym elementem entomofauny. Występuje w dużych ilościach. Występowanie czarcikęsiu łąkowego (Succisa pratensis) zapewnia bazę pokarmową dla gąsienic, a zróżnicowana flora typowa dla kwietnych łąk Molinion zabezpiecza pożywienie dla dorosłych form. Bytowanie przelatki na „Piętach” wydaje się nie zagrożone. Potencjalnym zagrożeniem dla gatunku mogłyby być postępujące melioracje i zwiększenie intensyfikacji użytkowania uroczyska. Obecnie zauważa się odwrotną tendencje, czyli odchodzenie od użytkowania łąk na „Piętach”, co powinno sprzyjać występowaniu motyla. Aurinia nie jest dobrym „lotnikiem” i wykazuje małą efektywnością w kolonizacji nowych stanowisk dlatego należy zadbać o utrzymanie tego stanowiska. Dla przetrwania gatunku bardzo istotne jest zachowanie siedliska w możliwie niezmienionym stanie. Przede wszystkim należy zapewnić odpowiednie warunki do utrzymania na stanowiskach roślin pokarmowych przeplatki aurini. Wskazane jest utrzymywanie jednokośnych łąk, gdzie zabieg koszenia powinien być  przeprowadzony nie wcześniej niż w końcu lipca lub dopiero jesienią. W Anglii opracowano specjalne programy ochrony aurinii, w których zaleca się prowadzenie ograniczonego wypasu, a nawet dobiera odpowiednie odmiany bydła, które pasąc się tnie źdźbła trawy na odpowiedniej wysokości. Należy także utrzymywać wysoki poziom wód gruntowych oraz zapobiegać nadmiernej ekspansji drzew i krzewów poprzez okresowe usuwanie odrostów drzew i wycinanie krzewów.    

 

- modraszki: czerwończyk płomieniec Lycaena hippothoe (= Paleochrysophanus eurydame) (Linnaeus,1761), czerwończyk zamgleniec Lycaena alciphron (= Heodes alciphron) (Rottemburg, 1775), zieleńczyk ostrężyniec Callophrys rubi  (Linnaeus, 1758), modraszek bagniczek Plebeius optilete (Knoch, 1781) – nie podlegają ochronie, ale są związane ze środowiskiem moczarów, wilgotnych łąk i torfowisk i dlatego utrzymanie uroczyska „Pięty” w niezmienionym stanie jest warunkiem ich dalszej egzystencji.

 

- dostojki należące do rusałek - dostojka ino  Brenthis ino (Rottemburg, 1775), dostojka selene  Boloria selene (Denis et Schiffermüller, 1775), i przeplatka torfowa Melitaea diamina (Lang, 1789) - są także powiązane ze śródleśnymi, wilgotnymi  łąkami i torfowiskami. Dla ich ochrony należy spełnić podobne warunki co dla poprzednich gatunków.

 

Szerszym zakresem tolerancji odznaczają się:

 

- powszelatki: kosternik palemon Carterocephalus palaemon (Pallas, 1771), karłątek ryska Thymelicus lineola (Ochsenheimer, 1808), kosternik leśniak Carterocephalus silvicola (=Carterocephalus silvicolus Meigen, 1829), karłątek kniejnik Ochlodes sylvanus (= Ochlodes faunus Bremer & Grey, 1857)  – nie podlegają ochronie. Zamieszkują strefę ekotonową, polany leśne i często związane są z wilgotnymi łąkami. Spotykane dość licznie i utrzymanie tych gatunku polega na utrzymywanie mozaiki roślinności i zachowanie proporcji między terenami odsłoniętymi a zakrzywieniami i lasami oraz zachowanie odpowiedniego poziomu wód na podmokłych łąkach. Karłątek kniejnik preferuje tereny lesiste z planami i występuje w otoczeniu uroczyska.

 

- pazie: paź żeglarek Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758) i paź królowej Papilio machaon (Linnaeus, 1758). Pierwszy pozostał jako gatunek chroniony, drugi nie jest aktualnie na liście gatunków objętych ochroną. Są motylami terenów otwartych. Oba sporadycznie pojawiają się na uroczysku i ich ochrona uzależniona jest od warunków panujący w siedliskach, gdzie rosną ich rośliny żywicielskie.

 

- bielinki reprezentowane przez 8 gatunków: wietek gorczycznik Leptidea sinapis (Linnaeus, 1758), zorzynek rzeżuchowiec Anthocharis cardamines (Linnaeus, 1758), niestrzęp głogowiec Aporia crataegi (Linnaeus, 1758), bielinek kapustnik Pieris brassicae (Linnaeus, 1758), bielinek rzepnik Pieris rapae (Linnaeus, 1758), bielinek bytomkowiec Pieris napi (Linnaeus, 1758), szlaczkoń siarecznik Colias hyale (Linnaeus, 1758), latolistek cytrynek Gonepteryx rhamni (Linnaeus, 1758) – nie są chronione i nie wymagają specjalnych zabiegów ochronnych, choć zauważa się zmniejszenie liczebności największego spośród nich - bielinka kapustnika.

 

- modraszki, stanowią liczną grupę i reprezentowane są przez 13 gatunków. Oprócz omówionych wcześniej 5-ciu gatunków spotykamy: czerwończyka żarka  Lycaena phlaeas (Linnaeus, 1761), czerwończyka dukacika  Lycaena virgaureae (Linnaeus, 1758), czerwończyka uroczka  Lycaena tityrus (Poda, 1761), modraszka aleksis  Glaucopsyche alexis (Poda, 1761), modraszka semiargus  Polyommatus semiargus (Rottemburg, 1775), modraszka ikarusa Polyommatus icarus (Rottemburg, 1775). Związane głównie z cieplejszymi polanami leśnymi. Modraszek wieszczek Celastrina argiolus (Linnaeus, 1758). zasiedla wrzosowiska i zachowanie istniejących płatów wrzosowisk zapewni bazę pokarmową dla gąsienic. Ciekawostką jest odłowienie jednego samca modraszka adonisa Polyommatus bellargus (Rottemburg, 1775) gatunku wybitnie ciepłolubnego.

 

- rusałki – 12 gatunków ( 3 omówione wcześniej): dostojka malinowiec  Argynnis paphia (Linnaeus, 1758) , dostojka aglaja  Argynnis aglaja (Linnaeus, 1758), przeplatka atalia Melitaea athalia (Rottemburg, 1775) zamieszkują polany, ekoton i dukty leśne, na badanym terenie znajdują dobre warunki bytowania. Rusałka admirał V.atalanta (Linnaeus, 1758) ,r. osetnik V. cardui (Linnaeus, 1758) , r. pawik Inachis io (Linnaeus, 1758) , r. pokrzywnik Aglais urticae (Linnaeus, 1758), i r. kratnik Araschnia levana (Linnaeus, 1758) są gatunkami o szerszej bazie pokarmowej i nie zauważa się zagrożeń w zakresie ich występowania

 

- oczennice - stwierdzono występowanie 9 gatunków : osadnik maera Lasiommata maera (Linnaeus, 1758), osadnik megera Lasiommata megera (Linnaeus, 1758), strzępotek perełkowiec Coenonympha arcania (Linnaeus, 1761), strzępotek glicerion Coenonympha glycerion (Borkhausen, 1788), strzepotek ruczajnik Coenonympha pamphilus (Linnaeus, 1758), przestrojnik trawnik Aphantopus hyperantus (Linnaeus, 1758), przestrojnik jurtina Maniola jurtina (Linnaeus, 1758), górówka meduza Erebia medusa (Denis et Schiffermüller, 1775), polowiec szachownica Melanargia galathea (Linnaeus, 1758) – związane ze środowiskami łąkowymi i z polanami leśnymi znajdują tu optymalne warunki dla swojego bytowania.

 

Dla utrzymania bioróżnorodności uroczyska „Pięty” i zachowania lepidopterofauny niezbędne jest spełnienie kilku warunków:

 

1. przywrócenie ekstensywnej gospodarki na terenie wilgotnych łąk poprzez prowadzanie ich wykaszania raz w roku i wznowienie wypasu bydła

2. zaprzestanie zalesiania wilgotnych podmokłych łąk pełnikowych, polan i terenów w strefie ekotonowej

3. zaprzestanie dalszego odwadniania poprzez ograniczenie zabiegów melioracyjnych

4. okresowe usuwanie podrostów drzew i zakrzewień

5. utrzymanie niewielkich zbiorników wodnych, dołów potorfowych i starych rowów melioracyjnych (ograniczając jednocześnie odpływ wody)

6. zapewnienie spokojnych warunków bytowania zwierzynie leśnej, która poprzez zgryzanie młodych siewek drzew ogranicza tempo zarastania terenu

7. niedopuszczanie do wypalania terenu łąk zwłaszcza w okresie wczesnowiosennym ponieważ powoduje to niszczenie zimujących stadiów owadów (w tym gatunków chronionych)

 

Spełnienie powyższych warunków jest niezbędne dla zachowania aktualnego stanu lepidopterofauny na uroczysku.

 początek strony 

 

6. Zakończenie i wnioski.

 

Teren omówiony w opracowaniu należy do najpiękniejszych i najbardziej rozległych mokradeł na obszarze powiatu skarżyskiego. Stanowi oazę bioróżnorodności o niezaprzeczalnych walorach naukowo – poznawczych. Dzięki zróżnicowaniu siedliskowemu – od bagien po suche skrawki wrzosowisk na niewielkich pagórkach cechuje się niespotykaną liczbą gatunków roślin i zwierząt, których dokładna ocena powinna nastąpić w najbliższym czasie. Powinno się podjąć starania o przyciągnięcie naukowców, studentów i badaczy dla oszacowania zasobów przyrodniczych tego wspaniałego miejsca. Zaprezentowane opracowanie w niewielkim stopniu wypełnia lukę dotyczącą znajomości uroczyska jednak na przykładzie lepidopterofauny, ukazuje jego potencjalne możliwości. Łącznie z badaniami przeprowadzonymi na torfowiskach Lipowego Pola czy planowanymi na uroczysku Babica na Łyżwach uzyskamy obraz zasobów roślinnych i zwierzęcych na terenach podmokłych powiatu.

 

Można sobie zadać pytanie: czy i dlaczego warto w ogóle chronić uroczysko „Pięty? Szukając odpowiedzi dochodzimy do wniosków, które dotyczą wszystkich terenów podmokłych w naszym kraju.

 

1. zarówno użytkowane jak i te pozostawione naturalnej sukcesji torfowiska, bagna, moczary, łąki i pastwiska mają cechy naturalnego krajobrazu. Położenie uroczyska „Pięty” wśród lasów powoduje złudzenie oddalenia od cywilizacji, a zbiorowiska olsów, czy wysokich trzcin nawiązują do krajobrazów pierwotnych. Jedynym mankamentem jest obecność antropogenicznych budowli w postaci walących się ambon myśliwskich i obserwacyjnych oraz słupa kratownicowego i przewodów wysokiego napięcia.

 

2.  stanowią ostoję dla dziko żyjących zwierząt i roślin – uroczysko jest trudno dostępne i

dlatego mogą na nim gniazdować ptaki. Do niedawna było ostoją cietrzewia (Tetrao tetrix), który jest jednym z najbardziej zagrożonych wyginięciem ptaków w Polsce. Jeszcze w pierwszym okresie badań w 1987 roku można było spotkać wśród traw biegające pisklęta. W 2005 roku udało się zaobserwować dwie samice, niestety nie było samca. Z ptaków drapieżnych warto odnotować krogulca (Accipiter nisus) i myszołowa (Buteo buteo). Ponadto występują tu : kruk (Corvus corax), bekas kszyk (Gallinago gallinago), żuraw Grus grus, lerka (skowronek borowy) (Lullula arborea), skowronek (skowronek polny) (Alauda arvensis), świergotek drzewny (Anthus trivialis), zięba (Fringilla coelebs), dzierzba gąsiorek (Lanius corullio), sikory i wiele innych. Uroczysko odwiedzają duże ssaki jeleń europejski (Cervus elaphus), dzik (Sus scrofa), sarna (Capreolus capreolus). Jeszcze do niedawna zlokalizowane były tu ambony myśliwskie, ale na szczęście rozsypały się ze starości i nie niepokojone zwierzęta coraz chętniej tu przebywają. Płazy reprezentują różne gatunki żab, traszka zwyczajna (Triturus vulgaris) oraz traszka górska (Triturus alpestris) , która występuje na północnej granicy zasięgu. Spośród gadów najczęściej spotykamy jaszczurkę żyworodną (Lacerta vivipara), jaszczurkę zwinkę (Lacerta agilis) i żmiję zygzakowatą (Vipera berus). Bardzo liczne są bezkręgowce – szczególnie owady i pajęczaki. Świadczy o tym 55 gatunków motyli dziennych Rhopalocera. Na trawach rozpinają sieci pająki np. kołosz wielobarwny (Aculepeira ceropegia) lub czają się na kwiatach jak pająk kwietnik (Misumena vatia). Dalszych specjalistycznych badań wymagają muchówki, chrząszcze i inne grupy systematyczne. Rośnie tu także wiele chronionych, rzadkich i zagrożonych wyginięciem gatunków roślin. Na uwagę zasługuję kilka gatunków storczyków: kukułka (stoplamek) krwista (Dactylorchiza incarnata), kukułka (stoplamek) plamista (Dactylorchiza maculata), kukułka (stoplamek) szerokolistna (Dactylorchiza majalis), gółka długoostrogowa (Gymnadenia conopsea), kruszczyk błotny (Epipactis palustris). Rozległe płaty pełnika europejskiego (Trollius europaeus), kosaćca syberyjskiego (Iris sibirica), a także goryczka krzyżowa (Gentiana cruciata), przylaszczka pospolita (przylaszczka trojanek) (Hepatica nobilis), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum), bagno zwyczajne (Ledum palustre), mieczyk dachówkowaty (Gladiolus imbricatus). Objęte częściową ochroną: bluszcz pospolity (Hedera helix), bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata), kopytnik pospolity (Asarum europaeum), pierwiosnek (pierwiosnka) wyniosły (Primula elatior), kruszyna pospolita (Frangula alnus), konwalia majowa (Convallaria majalis). Interesującym grzybem stwierdzonym na uroczysku jest smardz wyniosły (Morchella elata) i porosty z rodzaju chrobotek (Cladonia sp.) i inne.

 

3.   miejscem występowania roślin leczniczych takich jak: borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea), kruszyna pospolita (Frangula alnus), bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata), kopytnik pospolity (Asarum europaeum), wiązówka błotna (Filipendula ulmaria), pięciornik kurze ziele (Potentilla erecta) i inn., które mają zastosowanie w ziołolecznictwie i mogą służyć do produkcji leków.

 

4. mają znaczenie naukowe ponieważ zawierają naturalny zapis z przeszłości. Na podstawie profili glebowych pobranych z torfowisk i zachowanych w nich szczątków roślinnych (makroszczątki, pyłki roślin) można odczytać chronologię zmian klimatycznych i warunków życia człowieka. Dzięki corocznie odkładanym warstwom torfu rejestrują one własną historię, co pozwala na śledzenie zmian w środowisku przyrodniczym na przestrzeni dziejów. Analizy przy zastosowaniu izotopu węgla C14 pozwalają określić czas, kiedy to się działo. Przykładem mogą być torfowiska z okolic Grzybowej Góry, których zbadanie przybliżyło nam poznanie prehistorii naszego terenu. Jednak w tym przypadku torfowisko na uroczysku „Pięty” nie jest najlepszym obiektem badawczym.

 

5. mogą stanowić miejsce turystyki przyrodniczej i fotograficznej. Obserwacje przyrody są coraz popularniejszą formą spędzania wolnego czasu. Najliczniej odwiedzają bagna amatorzy oglądania ptaków. Dostępność sprzętu fotograficznego, malejące jego ceny, rozwój fotografii cyfrowej sprawiają, że coraz liczniejsze rzesze turystów i przyrodników wyruszają w teren na spotkanie z przyrodą. Uroczysko „Pięty” jest idealnym miejscem dla tego typu rozrywki dzięki łatwemu dojazdowi. Może to być stymulatorem dla rozwoju turystyki, czego przykładem może być położona niedaleko „Dolina Krasnej”. Ponieważ turyści potrzebują miejsc noclegowych, punktów gastronomicznych, turystyka generuje nowe lokalne miejsca pracy w hotelarstwie, gastronomii, w punktach wypożyczania sprzętu sportowego i turystycznego.

 

Ta krótka analiza uzmysławia rolę uroczyska dla funkcjonowania przyrody naszego regionu. Ukazuje jaką szansę może stanowić poznanie i rozpropagowanie wiedzy o tym obiekcie przyrodniczym. Należałoby podjąć starania o objęcie uroczyska „Pięty” jakąkolwiek formą ochrony. Próby takie były już podejmowane. W latach 80-tych ubiegłego stulecia próbowano wdrożyć program objęcia ochroną rezerwatową tego obszaru. Pod koniec lat 90-tych w kilku regionach kraju, w tym na uroczysku „Pięty”, rozpoczęto projekty czynnej ochrony cietrzewia i głuszca prowadzone między innymi przez Radomsko - Kieleckie Towarzystwo Przyrodnicze. Na razie próby te nie przyniosły oczekiwanego skutku.

Mam nadzieje, że niniejsza publikacja przyczyni się do szerszego zainteresowania uroczyskiem „Pięty” i doprowadzi do zapewnienia mu odpowiedniej rangi jako obiektu wartościowego przyrodniczo.

 początek strony 

 

 

Literatura:

 

1. Dembek W., Pawlaczyk P., Sienkiewicz J., Dzierży P., 2004 „Obszary wodno-błotne w Polsce”, na zamówienie Ministerstwa Środowiska;  Wydawnictwo IMUZ.

2. Dąbrowski J.S., Krzywicki M. 1982 ;”Ginące i zagrożone gatunki motyli (Lepidoptera) w faunie Polski”. Studia Naturae B, 31, 1-171. PWN.

3. Buszko J. 1997b. „Atlas rozmieszczenia motyli dziennych w Polsce (Lepidoptera: Papilionoidea, Hesperioidea)” 1986-1995. Oficyna Wydawn. Turpress, Toruń, 170 ss.

4. KrzywickiI M. 1959: „Klucze do oznaczania owadów Polski. Z. 61, 62. Lycaenidae, Erycinidae”. Warszawa

5. Krzywicki M. 1962: „Klucze do oznaczania owadów Polski. Z. 65, 66. Papilionidae, Pieridae”. Warszawa

6. Krzywicki M. 1966: „Klucze do oznaczania owadów Polski. Z. 63. Satyridae”. Warszawa

KrzywickiI M. 1968: „Klucze do oznaczania owadów Polski. Z. 64. Apaturidae, Nymphalidae.” Warszawa

7. KrzywickiI M. 1970: „Klucze do oznaczania owadów Polski. Z. 60. Hesperiidae.” Warszawa

Szafer W.,  Zarzycki  K.  1972:  Szata  roślinna  Polski.  T.  I – II, Warszawa

8. Bąk J., Čmak J., Staśkowiak  A.1990: „Wyniki badań porównawczych nad fauną motyli dziennych (Rhopalocera) obszaru  miejskiego Kielc i okolic”. Studia Kieleckie:  3 - 4 / 67 - 68.

9. Bąk J., Čmak J., Pawliszyn J. 1998 „Motyle dzienne (Rhopalocera) okolic Zagnańska.” Kieleckie Studia Biologiczne, T. 9/1998

 

 

Źródła internetowe:

1. http://www.iop.krakow.pl/pckz/default.asp?nazwa=default&je=pl : Polska czerwona księga zwierząt – bezkręgowce

2. http://www.polska.pl/przyroda/wartosci/article.htm?id=100403 : Wartości polskiej przyrody.

3. http://www.przyroda.katowice.pl/documents/czerwona_lista_motyli_dziennych.pdf : Czerwona lista motyli dziennych (Rhopalocera) Górnego Śląska

4. http://www.lepidoptera.bai.pl/start.php?lang=PL : Motyle Europy

5. http://www.entomo.pl/ : Chrząszcze i motyle Polski

 

 

 początek strony